BULGU: İdarenin Elinde Uygulama Projesi Mevcut Olmadığı Halde Anahtar Teslim Götürü Bedel Sözleşme İmzalanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Kamu İdaresi tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre ihalesi yapılan büyük onarım işlerinin ayrım gözetmeksizin tümünün İdarenin elinde uygulama projesi niteliğine uymayan projeler bulunduğu halde Kanun’un 62’nci maddesinin (c) bendine aykırı olarak anahtar teslimi götürü bedel üzerinden sözleşmeye bağlandığı görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhaleleri Sözleşmeleri Kanunu’nun 6’ncı maddesinde; yapım işlerinde uygulama projelerine istinaden işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden anahtar teslim götürü bedel sözleşme düzenlenmesi, ön-kesin projelere dayalı yapım işlerinde ise birim fiyat sözleşme türünün esas alınması hükmüne yer verilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un 62’nci maddesinin (c) bendinde uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınarak ihale yapılması mecburiyeti olduğu belirtilmiştir. Uygulama projesinin tanımı ise aynı Kanun’un 4’üncü maddesinde bir yapının onaylanmış kesin projesine göre yapının her türlü ayrıntısının gösterildiği proje şeklinde açıklanmıştır. Şu hâlde, ihale sonucunda anahtar teslimi götürü bedel sözleşme düzenleyebilmek için mutlaka uygulama projesinin mevcut olması gerekmektedir. Dolayısıyla nitelik olarak uygulama projesi şartlarını taşımayan projelerle, kesin proje üzerinden ihaleye çıkılarak birim fiyat sözleşme türünün esas alınması mevzuata uygun olacaktır.
Ön-kesin proje işin bütün yönlerini açıklayabilecek mahiyette değildir. Zira bu projelerde uygulama aşamasında önceden bilinemeyen birçok unsur gündeme gelecek ve sözleşme bedelini etkileyecektir. Bütün bu öngörülemeyen unsurlar risk faktörü olabilecektir.
Anahtar teslimi götürü bedel sözleşme türü uygulanan bir ihalede, istekli işin tamamı için tek bir fiyat teklif etmekte ve bu fiyatla ihale konusu yapım işini uygulama projesine göre inşa etmeyi taahhüt etmektedir. Yüklenicinin ihaleden önce zemin yapısından ulaşım imkanlarına kadar bütün teknik ayrıntıları incelemek suretiyle teklifini yaptığı kabul edilmektedir.
Nitekim, 4734 sayılı Kanun’un 62’nci maddesinin (c) bendinin ilk halinde katı bir durum sergilenerek neredeyse bütün yapım işleri için anahtar teslimi götürü bedel sözleşme türünün uygulanması mecburiyeti konulmuşken, bunun mahzurlu olduğu görülerek, 18.04.2007 tarih ve 5625 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle buna bazı istisnalar getirilmiştir. Kural olarak, ihaleye çıkılmadan önce bütün yapım işlerinde tatbikat projelerinin hazırlanması zorunluluğu getirilmişken bundan her türlü onarım işleri ile imalat aşamasında arazi ve zemin etüdü gerektiren bir kısım yapım işleri ayrı tutulmuştur. Dolayısıyla her türlü onarım işleri ile imalat aşamasında arazi ve zemin etüdü gerektiren bir kısım yapım işleri kesin proje üzerinden birim fiyat teklif almak suretiyle ihaleye çıkılabilecektir.
Yapılan incelemede, onarım işleri ihalelerinde uygulama projesi varmışçasına ihaleye çıkılarak götürü bedel sözleşme düzenlendiği ve bu işlemin sonucu olarak idarenin ciddi risk içinde bırakıldığı görülmüştür. Örneğin; Gazi Ortaokulu Onarım İşi’nde 2 kez mukayese yapılarak iş artışına gidilmiş onlarca iş kaleminin yeni birim fiyatı tespit edilmek zorunda kalınmıştır. İşin devamı sırasında tespit edilmiş olan yeni birim fiyatların ise rekabetin olmadığı bir ortamda uygulandığının dikkate alınması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında, Yatırım ve İzleme Koordinasyon Başkanlığı’nın kendi büyük onarım işlerini kesin projeye dayalı olarak ihale ettiğini ancak Adana İl Milli Eğitim Müdürlüğü yapım onarım işlerinin aralarında imzalanan protokol çerçevesinde Müdürlükçe ihale edildiği ifade edilmiştir.
Adana İl Milli Eğitim Müdürlüğü ile Yatırım ve İzleme Koordinasyon Başkanlığı arasında imzalanan protokol uyarınca yapım onarım ihale işlemleri ilgili Müdürlükçe yürütülmektedir. Ancak Milli Eğitim Bakalınlığı bütçesinden İdare bütçesine ödenek aktarılmaktadır. Ödeme Emri Belgesinde harcama yetkisi YİKOB Yatırım İzlem Müdürlüğünce kullanılmaktadır. Dolayısıyla YİKOB giderin gerçekleştirilmesi sürecine katılmaktadır. YİKOB tarafından İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bulgu gönderilmek suretiyle yapım onarım ihalelerinin mevzuata uygun şekilde yapılması sağlanmalıdır.
Sonuç olarak, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin (c) bendinde tatbikat projelerine dayalı anahtar teslimi götürü bedel sözleşme türünün uygulanması esas kural olarak belirlenmiş olup onarım işlerinde kesin proje ile ihale yapılması istisnai olarak öngörülmüşken, bu ayrım gözetilmeksizin bütün yapım işlerinde tatbikat projesi niteliği bulunmayan projelerle anahtar teslim götürü bedel sözleşme düzenlenmesi mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.