İdarenin Mülkiyetinde Bulunan Bazı Taşınmazların Mevzuata Aykırı Tahsis Edilmesi (Sayıştay)

BULGU: İdarenin Mülkiyetinde Bulunan Bazı Taşınmazların Mevzuata Aykırı Tahsis Edilmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İl Özel İdarenin mülkiyetinde bulunan bazı taşınmazların mevzuata aykırı olarak tahsis edildiği tespit edilmiştir.
5302 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesine göre; taşınmaz mal alımına, satımına, trampa edilmesine, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın akar haline getirilmesine izin verilmesi; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi yirmi beş yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar verilmesine, İl Genel Meclisinin yetkili olduğu belirtilmiştir. Aynı Kanun’un “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 64. maddesinin (c) bendinde; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, dernekler, vakıflar ve 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebileceği, (d) bendinde ise; kendilerine ait taşınmaz malları, asli görev ve hizmetlerinde kullanılmak ve süresi yirmibeş yılı geçmemek üzere diğer kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edebileceği, bu taşınmazların, tahsis amacı dışında kullanılması durumunda, tahsis işleminin iptal edileceği belirtilmiştir.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Taşınmaz tahsisi” başlıklı 47’nci maddesinde; kamu idarelerinin, kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen kamu hizmetlerini yerine getirebilmek için mülkiyetlerindeki taşınmazlarla, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerleri, birbirlerine ve köy tüzel kişiliklerine bedelsiz olarak tahsis edebileceği ve tahsis edilen bu taşınmazların amaçları dışında kullanılamayacağı belirtilmiştir. Ayrıca maddenin uygulanmasına ilişkin esas ve usûllerin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği belirtilmiştir. Bu kapsamda çıkarılan yönetmelik ise Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmeliktir.
Mezkûr Yönetmelik’in “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; Yönetmelik’in amacının; kamu idarelerinin mülkiyetlerindeki taşınmazların birbirlerine bedelsiz olarak tahsis ve devri ile ilgili işlemlerin usul ve esaslarını belirlemek olduğu belirtilmiş, “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde de; kamu idaresini tahsis açısından, Yönetmelik ekindeki idareleri ifade edeceği belirtilmiştir. Yönetmelik ekinde ise; genel bütçeli idareler, yükseköğretim kurulu, üniversiteler ve yüksek teknoloji enstitüleri, özel bütçeli diğer idareler, düzenleyici ve denetleyici kurumlar, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idareler (belediyeler, belediyelere bağlı ve belediyelerin kurdukları ve üye oldukları birlik ve idareler, il özel idareleri ve il özel idarelerine bağlı ve il özel idarelerinin kurdukları ve üye oldukları birlik ve idareler) kapsama alınmıştır.
Yapılan incelemede, Uşak İl Özel İdaresinin 2023 hesap dönemi içerisinde tahsis verdiği 8 taşınmazından; 2 taşınmazını özel idarenin şirketine, 1 taşınmazını derneğe, 1 taşınmazını da vakfa tahsis ettiği görülmüştür.
Yukarıda bahsedilen mevzuat hükümleri çerçevesinde konu değerlendirildiğinde; tahsis işleminin ancak kamu idareleri arasında olabileceği, yani tahsis işlemine konu taşınmazın ancak bir kamu idaresi tarafından başka bir kamu idaresine yapılabileceği anlaşılmaktadır. Kamu idareleri ise; 5018 sayılı Kanun’un “Taşınmaz tahsisi” başlıklı 47’nci maddesine istinaden, maddenin uygulanmasına ilişkin esas ve usulleri belirlemek amacıyla çıkarılan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmelik’te sayılmıştır. Bu kapsamda mahalli idarelere ait şirketlerin ve derneklerin tahsis yapılabilecek kamu idareleri kapsamında olmadığı, ayrıca bu tahsislerle ilgili bir proje ve/veya Çevre Şehircilik Bakanlığının onayı olmadığı görülmüştür. Dolayısıyla söz konusu taşınmaz tahsisi mevzuat hükümlerine uygun değildir.
Kamu idaresi cevabında, şirketlere bedelsiz olarak kar amacı gütmemeleri, dernek ve vakıflara ise 5302 Sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 64. maddesi kapsamında, kamuya yararlı dernek ve vakıf olmaları nedeniyle taşınmaz tahsis işlemlerinin yapıldığnı belirtmiş ise de taşınmaz tahsisi yalnızca kamu idareleri arasında olabileceğinden şirketlere yapılan tahsisin hukuka uygun olmadığı. Ayrıca kamuya yararlı dernek ve vakıflara dayanak gösterilen 5302 Sayılı Kanun’un 64. maddesinin (c) bendi, tahsis ile ilgili bir madde olmayıp ortak hizmet projesi yapılabileceğine ilişkindir. Nitekim Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü 09/02/2022 tarih ve E-14399437-622.02-2565576 sayılı Ortak Hizmet Projesi başlıklı genelgesinde; dernek ve vakıflara idare taşınmazlarının uzun süre kullandırılması ortak hizmet projesi değil tahsis niteliğinde olduğu, dolayısıyla ortak hizmet projesi adı altında da olsa dernek ve vakıflara taşınmaz tahsisi yapılamayacağı açık biçimde belirtilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda bahsedilen durum dolayısıyla mevzuata aykırı olduğu düşünülen tahsis işlemlerine son verilmesi gerekmektedir.