BULGU: İdarenin Mülkiyetinde, Yönetiminde veya Kullanımındaki Taşınmazların Emlak Vergisi Değerleri ile Muhasebeleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
31.12.2024 tarihi itibarıyla, İdarenin tapuda kayıtlı olan taşınmazları için Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümleri gereği yapılması gereken değer tespit işlemlerinin mevzuata uygun olarak yapılmadığı ve İdarenin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımındaki taşınmazların emlak vergisi değerleri ile kayda alındığı tespit edilmiştir.
Taşınmazların yönetimi, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 44, 45, 47 ve 60’ıncı maddelerinde düzenlenmiştir. 5018 sayılı Kanun kapsamında olan kurum ve kuruluşların mülkiyetinde, yönetiminde ve kullanımında bulunan taşınmazların kaydına ve icmallerinin düzenlenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere bu Kanun’un 44, 45 ve 60’ıncı maddelerine dayanılarak hazırlanan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik 13.09.2006 tarihli ve 2006/10970 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuştur.
30.12.2016 tarihli ve 29934 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Taşınmaz mal işlemleri” başlıklı 18’inci maddesinde Başkanlığın, mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların kaydında ve icmal cetvellerinin düzenlenmesinde de Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir.
02.10.2006 tarihli ve 26307 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri” başlıklı 5’inci maddesine göre kamu idareleri, mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilen ve elden çıkarılan taşınmazlarını, miktar ve değer olarak takip etmek amacıyla kayıt altına alacaklardır. Taşınmazların hangi değerler üzerinden kayıt altına alınacağı ise yine 5’inci maddede açıklanmış olup buna göre tapuda kayıtlı olan taşınmazların maliyet bedeli, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenlerin ise rayiç değer üzerinden kayıtlara alınacağı hüküm altına alınmıştır.
Yine Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in geçici 1’inci maddesinde; Yönetmelik’in 5’inci maddesine göre yapılması gereken taşınmaz kayıt ve değer tespit işlemlerinin 31.12.2017 tarihine kadar tamamlanması gerektiği ifade edilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere; 31.12.2017 tarihine kadar tapuda kayıtlı olan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden veya bu bedel belirlenemiyorsa gerçeğe uygun değer (rayiç değer) üzerinden kayda alınması gerekmektedir.
Yapılan inceleme sonucunda, 31.12.2024 tarihi itibarıyla İdare adına tapuda kayıtlı bulunan taşınmazların değerleme işlemlerinin yapılmadığı ve taşınmazların emlak değerleri ile kayda alındığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri doğrultusunda, değerleme çalışmalarının yapılmaması İdarenin bilançosunda yer alan 250 Arazi ve Arsalar Hesabı ile 252 Binalar Hesabında tapuda kayıtlı olan taşınmazların gerçeğe uygun değeri ile emlak vergi değerleri arasındaki fark kadar hataya neden olmaktadır.
Ayrıca tapuya kayıtlı olmayan taşınmazlarının envanterinin ve muhasebeleştirmesinin de mevzuat hükümlerine aykırı bir şekilde emlak vergi değeri üzerinden yapıldığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresinin cevabında, “Bulgudaki tespit doğrultusunda Taşınmaz Mal Modülü sistemine taşınmazların ilgili olduğu Belediyenin e-belediye sisteminden 2025 yılı itibariyle alınan maliyet bedelleri üzerinden girişleri yapılarak güncelleme işlemleri tamamlanmış olup, taşınmaz kayıtları ile mali tabloların uyumunun sağlanabilmesi için muhasebe birimine bilgi verilerek muhasebeleştirme işlemlerine başlanılmıştır.” denilmektedir. Ancak bu işlemlerin de hatalı olduğu ve taşınmazların mevzuata uygun olarak değer tesbitleri yapılmadan işlemlerin başlatıldığı anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak, İdarenin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımındaki taşınmazların envanter çalışmalarının tamamlanması ve buna bağlı olarak muhasebe bilgileri güncellenerek İdare taşınmazlarının gerçeğe uygun değerleri ile muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.