BULGU: İdarenin Mülkiyetindeki Bazı Taşınmazların Kiralama İşlemlerinin Mevzuata Uygun Olarak Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
İdarenin mülkiyetindeki bazı taşınmazların kiralama işlemlerinin 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’na ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na uygun olarak yapılmadığı görülmüştür.
A) İdarenin Mülkiyetindeki Bazı Taşınmazların Kiralama İşlemlerinin 5302 Sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’na Uygun Olmaması
İdarenin mülkiyetinde olan bazı taşınmazların İl Genel Meclisi kararı olmaksızın üç yılın üzerinde kiralandığı görülmüştür.
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun “İl genel meclisinin görev ve yetkileri” başlıklı 10’uncu maddesinin (f) bendinde, taşınmaz mal alımına, satımına, trampa edilmesine, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın akar haline getirilmesine izin; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi yirmibeş yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek İl Genel Meclisinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
Bunun yanında aynı Kanun’un “Encümenin görev ve yetkileri” başlıklı 26’ncı maddesinin (g) bendinde ise taşınmaz mal satımına, trampa edilmesine ve tahsisine ilişkin kararları uygulamak, süresi üç yılı geçmemek üzere kiralanmasına karar vermek il encümeninin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
Bu kapsamda taşınmaz malların üç yılı geçmemek üzere kiralanmasına karar vermek encümenin, üç yıldan fazla kiralanmasına karar vermek il genel meclisinin yetkisindedir.
Yapılan incelemelerde;
– Erzincan İli Üzümlü İlçesi Denizdamı Köyü mevkiinde 0,22 hektar alanda daha önce İl Encümeninin 24.07.2019 tarih ve 91 sayılı kararı ile 5 yıl süreliğine 24/2019-13 (ER:3384339) ruhsat numarası ile verilen kum çakıl ocağının ruhsat süresinin 25.10.2024 tarihinde bitmesi kapsamında İl Encümeninin 24.01.2024 tarihli ve 24 sayılı Kararı ile, söz konusu alandan malzeme temini için hammadde üretim izninin 5 yıl süre ile temdit edilerek ruhsat süresinin uzatılmasına,
– Erzincan İli Kemah İlçesi Çirgişin Mahallesi mevkiinde 1,54 hektar alanda daha önce İl Encümeninin 01.04.2020 tarih ve 88 sayılı kararı ile 5 yıl süreliğine 24/2011- 06 (ER:2573238) ruhsat numarası ile verilen kum çakıl ocağının ruhsat süresinin 20.06.2025 tarihinde biteceğinden İl Encümeninin 24.04.2024 tarihli ve 60 sayılı Kararı ile, söz konusu sahanın 1,54 hektardan 0,83 hektara küçültülerek 5 yıl süre ile işletme ruhsatının temdit edilerek verilmesine,
– Erzincan İli Üzümlü İlçesi Altınbaşak Beldesi mevkiinde 0,20 hektar alanda daha önce İl Encümeninin 19.02.2020 tarih ve 49 sayılı kararı ile 5 yıl süreliğine 24/2020- 03(ER:3388636) ruhsat numarası ile verilen kum çakıl ocağının ruhsat süresinin 08.04.2025 tarihinde bitmesi kapsamında İl Encümeninin 24.04.2024 tarihli ve 61 sayılı Kararı ile söz konusu alandan malzeme temini için hammadde üretim izninin 5 yıl süre ile temdit edilerek ruhsat süresinin uzatılmasına,
karar verildiği görülmüş olup, İdarenin mülkiyetindeki bazı taşınmazların İl Genel Meclisi kararı olmaksızın İl Encümeni kararı ile üç yıldan fazla kiraya verildiği veya kira sürelerinin üç yılı aşacak şekilde uzatıldığı tespit edilmiştir.
İl Özel İdaresine ait taşınmazların 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’na uygun olarak kiraya verilmesi veya kira süresinin uzatılması gerekmektedir.
B) İdarenin Mülkiyetindeki Bazı Taşınmazların Kiralama İşlemlerinin 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu’na Uygun Olarak Yapılmaması
İdarenin mülkiyetinde olan bazı taşınmazların 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51/g maddesine göre pazarlık usulüyle kiraya verildiği görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde il özel idarelerinin kira işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un 2’nci maddesinde bu Kanun’un yürütülmesinde ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanmasının esas olduğu; 36’ncı maddesinde ise bu Kanun’un 1’inci maddesinde yazılı işlere ilişkin ihalelerde, tekliflerin gizli olarak verilmesini sağlayan kapalı teklif usulünün esas olduğu hüküm altına alınmıştır.
Yine aynı Kanun’un “Kiralarda sözleşme süresi” başlıklı 64’üncü maddesinde kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresinin on yıldan çok olamayacağı, üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde özel idare ve belediyeler için kendi özel kanunlarının uygulanacağı ifade edilmiştir.
Pazarlık usulüyle yapılabilecek işler Kanun’un 51’inci maddesinde bentler halinde tek tek sayılmıştır. Bu maddenin (g) bendinde; “Kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi,” işinin pazarlık usulü ile yapılabileceği hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un diğer maddelerinde ifade edilen “idare” kavramı yerine bu maddede “Devlet” kavramı kullanılmıştır. Aynı kanunun diğer maddelerinde, hatta aynı maddenin diğer bentlerinde (örneğin (f) bendinde) kanuna tabi kurumlar için idare kavramı kullanılırken (g) bendinde “idarelerin özel mülkiyetinde” kavramı yerine “Devletin özel mülkiyetinde” ve “Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan” kavramlarının kullanılması idare kavramından
Anılan madde hükmünde geçen Devletin özel mülkiyetindeki, hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerden kasıt, Hazinenin taşınır ve taşınmaz mallarıdır.
Nitekim Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“Hazine: Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri açısından Devlet Tüzel kişiliğinin adını,
Hazine taşınmazı: Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerleri, ifade eder.”
tanımlamaları yapılmıştır.
Bu kapsamda devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz mallar kavramına il özel idarelerinin özel mülkiyetinde olan mallarının girmediği görülmektedir.
Yapılan incelemelerde, İl Encümeninin 30.04.2024 tarihli ve 64 sayılı, 30.04.2024 tarihli ve 68 sayılı ve 30.04.2024 tarihli ve 69 sayılı kararları ile İdarenin mülkiyetindeki bazı taşınmazların 2886 sayılı Kanun’un 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulüyle kiraya verildiği tespit edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar kapsamında İdareye ait taşınmazların 2886 sayılı Kanuna uygun olarak kiraya verilmesi gerekmektedir.