|
ÖZET: İdarenin mülkiyetindeki taşınmazların envanter çalışmaları tamamlanmamış olup, bu durum muhasebe bilgilerinin güncellenmesini engellemektedir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde, büyükşehir olmayan il kapsamındaki ilçe belediyelerinin taşınmaz kayıtlarına ilişkin yönetmelik hükümlerine uyulmadığı tespit edilmiştir. Tapu bilgilerinin muhasebe kayıtlarıyla uyumlu hale getirilmesi, taşınmaz kayıt formları ve icmal cetvellerinin hazırlanması gibi işlemler gerçekleştirilmemiştir. Ayrıca, cins tashihi ve yeniden değerleme işlemleri de tamamlanmamıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na dayanarak hazırlanan yönetmelikte, kamu idarelerinin taşınmazlarını kayıt altına alması ve takip etmesi gerektiği belirtilmektedir. Ancak, mevcut durum, taşınmazların değerlerinin belirlenmesi ve kayıt işlemlerinin yapılmaması nedeniyle mali tabloların güvenilirliğini olumsuz etkilemektedir. Taşınmazların kaydına ilişkin formlar ve cetvellerin düzenlenmemesi, tapu bilgilerinin fiili durumla uyumlu hale getirilmemesi, muhasebe kayıtlarının doğruluğunu zedelemektedir. Sonuç olarak, taşınmazların etkin yönetimi için değer tespitlerinin yapılması ve yönetmelikte öngörülen formların oluşturulması gerekmektedir. Bu süreçlerin tamamlanması, ilgili duran varlık hesaplarının güncel değerleriyle mali tablolarda doğru bir şekilde izlenmesini sağlayacaktır. İdare, taşınmaz envanter çalışmalarını tamamlamak amacıyla bir komisyon oluşturmuş ve gerekli işlemleri başlatmıştır. |
BULGU: İdarenin Mülkiyetindeki Taşınmazların Envanter Çalışmalarının Tamamlanmaması ve Buna Bağlı Olarak Muhasebe Bilgilerinin Güncellenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre, İdare tarafından yapılması gereken tapu bilgilerinin muhasebe kayıtlarıyla uyumlulaştırılması, taşınmaz kayıt formları ve icmal cetvellerinin hazırlanması ile taşınmazların numaralandırılması ve dosyalanmasına yönelik işlemlerin yapılmadığı, cins tashihi ve yeniden değerleme işlemlerinin ise tamamlanmadığı tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında yer alan kurum ve kuruluşların mülkiyetinde, yönetiminde ve kullanımında bulunan taşınmazların kaydına ve icmallerinin düzenlenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla bu Kanun’un 44, 45 ve 60’ıncı maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 13.09.2006 tarih ve 2006/10970 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri” başlıklı 5’inci maddesine göre kamu idareleri, mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilen ve elden çıkarılan taşınmazlarını, miktar ve değer olarak takip etmek amacıyla kayıt altına alacaklardır.
Taşınmazların hangi değerler üzerinden kayıt altına alınacağı ise yine 5’inci maddede açıklanmış olup buna göre tapuda kayıtlı olan taşınmazların maliyet bedeli, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenlerin ise rayiç değer üzerinden kayıtlara alınacağı hüküm altına alınmıştır. Ancak bu taşınmazlardan maliyet ve rayiç bedeli belirlenemeyen taşınmazlar ile tapuda kayıtlı olmayan taşınmazlar başlığı altında yer alan taşınmazlardan sadece ekonomik olarak değerlendirmeye konu olanlar ile kamusal ihtiyaçlarda kullanılan taşınmazların, orta malları ve genel hizmet alanları başlığı altında yer alan taşınmazların ve Bakanlık tarafından iz bedeli ile takip edilmesine karar verilen taşınmazların iz bedeli üzerinden kayıtlara alınacağı düzenlenmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Kayıt şekli” başlıklı 7’nci maddesine göre kamu idarelerine ait taşınmazlar için “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar Formu”, “Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar Formu”, “Orta Malları Formu” ve “Genel Hizmet Alanları Formu’nun düzenlenmesi gerekmektedir. Kamu idarelerinin taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince hazırlanan bu formlar taşınmaz icmal cetvelleri hazırlamak üzere mali hizmetler birimine gönderilir. Mali hizmetler birimince bu formlar konsolide edilerek bu Yönetmelik’in ekinde (Ek 7) bulunan örneğe uygun şekilde taşınmaz icmal cetvelleri oluşturulur.
Mezkûr Yönetmelik’in “Taşınmazların numaralandırılması” başlıklı 8’inci maddesinde, kamu idarelerince kaydedilen her taşınmaz için daha önce belirlenmiş taşınmaz numarası var ise bu taşınmaz numarası, yoksa kamu idarelerinin belirleyeceği taşınmaz numarası verileceği, “Dosyalama” başlıklı 9’uncu maddesinde, kamu idarelerince kaydedilen her taşınmaz için taşınmaz ile aynı numarayı taşıyan birer dosya oluşturulacağı, “Cins tashihlerinin yapılması” başlıklı 10’uncu maddesine göre, mülkiyetlerinde, yönetimlerinde veya kullanımlarında bulunan taşınmazların mevcut kullanım şekli ile tapu kaydının birbirine uygun olmaması durumunda, taşınmazların mevcut kullanım şekli ile kayıtlara alınacağına, diğer bir ifadeyle gerekli cins tashihinin yapılmasına yönelik işlemler ifade edilmiştir.
Yine Yönetmelik’in Geçici 1’inci maddesinde maliyet bedeli veya rayiç değerler üzerinden muhasebe kayıtlarına alınacak olan taşınmazların bu değerler üzerinden kayıtlara alınıncaya kadar emlak vergi değerleri üzerinden kayıtlarının yapılacağı; fiili envanterlerinin emlak vergi değeri üzerinden en geç 30.09.2014 tarihine kadar tamamlanarak Yönetmelik ekinde yer alan formlara ve cetvellere kaydedileceği; bu taşınmazlara ait bilgilerin muhasebe kayıtları yapılmak üzere muhasebe birimine gönderileceği, muhasebe biriminin de bu taşınmazları 01.10.2014 tarihinde muhasebe kayıtlarından çıkarıp fiili envanter üzerinden kayıtlara alacağı belirtilmiştir.
2014 yılında tamamlanan taşınmaz ve muhasebe kayıtları sonrası yine Yönetmelik’in Geçici 1’inci maddesinde ..)Yönetmeliğin 5 inci maddesine göre yapılması gereken işlemler 31/12/2017 tarihine kadar tamamlanır” denilerek maliyet bedeli veya rayiç değer üzerinden kayıtlara alma işlemi için tamamlama tarihi öngörülmüştür. Dolayısıyla 31.12.2017 tarihine kadar tapuda kayıtlı olan taşınmazların maliyet bedeli veya rayiç değeri üzerinden kayıtlara alınması gerekmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187’nci maddesinde de taşınmazlar hakkında Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümleri doğrultusunda, bu maddede belirtilen esaslara göre işlem yapılacağı belirtildikten sonra Yönetmelik’in 188 ile 193’üncü maddeleri arasında taşınmaz varlıklara ilişkin işlemler muhasebe ilkeleri doğrultusunda açıklanmıştır.
Belediye taşınmazları üzerinde yapılan inceleme neticesinde, Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre hazırlanması gereken Taşınmaz Kayıt Formları ile İcmal Cetvellerinin düzenlenmediği, tapu bilgilerin muhasebe kayıtları ile uyumlulaştırılmadığı, taşınmazların numaralandırma ve dosyalama işlemlerinin yapılmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, Belediyenin tapuda kayıtlı bulunan taşınmazlar için ise gerçeğe uygun değer (rayiç değer) tespit çalışmaları ile taşınmazların cins tashihine yönelik çalışmaların devam ettiği anlaşılmaktadır.
Muhasebe kayıtlarına esas teşkil eden envantere yönelik söz konusu formlar ve icmal cetvellerinin tam olarak düzenlenmemesi, tapu bilgilerinin fiili durumla uyumlaştırılmaması ve tapuda kayıtlı bulunan taşınmazlar için değerleme işlemlerinin tamamlanmaması sonucu mali tablolarda Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubu’nun 250 Arazi ve Arsalar Hesabı, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı ve 252 Binalar Hesabı itibarıyla doğru ve güvenilir bilgi sunmamaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, taşınmazlarının envanter çalışmalarının tamamlanması amacıyla komisyon oluşturulduğu ve gerekli işlemlerin başlatıldığı ifade edilmektedir.
Sonuç olarak, İdare Mali Tablolarında yer alan 250 Arazi ve Arsalar Hesabı, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı, 252 Binalar Hesabı ve 500 Net Değer Hesabı tam ve güvenilir bilgi sunmamaktadır. Taşınmazların etkin yönetilebilmesi için, değer tespitlerinin yapılarak Yönetmelikte öngörülen form ve cetvellerin oluşturulması ve taşınmazların bu cetvellerdeki güncel bilgiler üzerinden muhasebeleştirilerek ilgili duran varlık hesaplarının da güncel değerleri ile mali tablolarda izlenmesi sağlanmalıdır.