|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen bazı yapım işlerinde idare onayı olmaksızın alt yüklenici çalıştırıldığını ortaya koymuştur. Bu durum, mevzuatta belirlenen alt yüklenici kurallarının denetlenmesini zorlaştırmakta ve idarenin kontrol yetkisini azaltmaktadır. Yapım İşleri Genel Şartnamesi, idare onayı alınmadan alt yüklenici çalıştırılmasını yasaklamakta ve bu onayın alınmaması halinde çeşitli sorunlar doğabileceğini vurgulamaktadır. Özellikle, alt yüklenicilerin çalıştırılmasıyla ilgili kuralların ihlali, idarenin denetim zaafiyetini göstermektedir.
Denetim sırasında, Etüt ve Projeler Dairesi Başkanlığı’ndan alınan ihale listesinde, idarenin bilgisi dâhilinde alt yüklenici çalıştırılmadığı belirtilen 11 işten 9’unda alt yüklenici kullanıldığı tespit edilmiştir. Kamu idaresinin, Sosyal Güvenlik Kurumu ile yapılan yazışmaların bağlayıcı olmadığını savunması, durumun ciddiyetini değiştirmemektedir. Bu bulgular, idarenin onayı alınmadan alt yüklenici çalıştırılmasının ciddi sonuçlar doğurabileceğini ve mevzuatın gerekliliklerinin yerine getirilmediğini göstermektedir. Sonuç olarak, ihale yüklenicilerinin çalıştırdıkları alt yüklenicileri ve bu alt yüklenicilerle yaptıkları sözleşmeleri idare onayına sunmaları, mevzuatın gerekliliklerinin yerine getirilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. İdarenin, alt yüklenicilerin durumunu kontrol etmesi ve denetim süreçlerini güçlendirmesi, gelecekte benzer sorunların yaşanmaması için elzemdir. |
BULGU: İdarenin Onayı Alınmaksızın Altyüklenici Çalıştırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Büyükşehir Belediyesi tarafından ihale edilen bazı yapım işlerinde, İdare onayı olmaksızın alt yüklenici çalıştırıldığı ve bu suretle mevzuatta alt yükleniciler için konulmuş olan kurallara uygunluğun tam ve sağlıklı olarak denetlenemediği görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Alt yüklenicilerin çalıştırılması ve sorumlulukları” başlıklı 20’nci maddesinin beş ve altıncı fıkralarında özetle, idare tarafından onaylanan alt yükleniciler ile asıl yüklenici arasında işe başlamadan önce sözleşme yapılması ve bu sözleşmenin bir örneğinin idareye verilmesi gerektiği belirtildikten sonra idarece onaylanmayan alt yüklenicilerin hiçbir suretle söz konusu işte çalışamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Söz konusu maddenin ilk fıkrasında “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca ihale dışı bırakılacak olanlar, 11 inci maddesi uyarınca ihaleye katılamayacak olanlar, 58 inci maddesi uyarınca ihalelere katılmaktan yasaklı olanlar ve 53 üncü maddesinin (b) bendinin 8 inci alt bendi gereğince alınacak Cumhurbaşkanı Kararında belirtilen yabancı istekliler ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 26 ncı maddesi uyarınca yasaklı olanlar alt yüklenici olamazlar.” hükmüne yer verilerek, alt yüklenici olamayacak olanlar ayrıntılı bir biçimde sayılmıştır.
İlgili maddenin üçüncü fıkrasında, işin tamamının alt yüklenicilere yaptırılamayacağı, tek bir alt yükleniciye yaptırılacak iş bölümlerinin toplam bedelinin sözleşme bedelinin %30’unu, alt yüklenicilere yaptırılacak işlerin toplam bedelinin ise sözleşme bedelinin %50’sini geçemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Yine Genel Şartname’nin “Çalışanların hakları ve çalışma şartları” başlıklı 34’üncü maddesinde, idare kontrol elemanları, alt yüklenici tarafından istihdam edilen işçilerin ücretlerinin tam ve zamanında ödenip ödenmediğini her ay resen kontrol etmekle yükümlü tutulmuş ve bu konuda bazı yetkiler ile donatılmışlardır.
Ayrıca 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Yapım işlerinde yüklenicilerin ve alt yüklenicilerin sorumluluğu” başlıklı 30’uncu maddesi, alt yüklenicileri de yüklenici ile beraber kesin kabul tarihinden sonraki on beş yıl boyunca ortaya çıkabilecek zarar ve ziyandan sorumlu tutmuştur.
4735 sayılı Kanun’un 20’nci maddesi ile yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi, idarenin sözleşmeyi feshedebileceği durumlar arasında sayılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, idarelerden onay alınmaksızın alt yüklenici çalıştırılması mümkün değildir. Söz konusu onay alınmadan alt yüklenici çalıştırılması durumunda; mevzuatın öngördüğü birçok hususun idareler tarafından kontrol edilebilme imkânının azalacağı, alt yüklenici olması yasaklanmış gerçek veya tüzel kişilerin yasaklılık durumlarının tespit edilemeyeceği, alt yüklenici işçi ücretlerinin denetlenemeyeceği, alt yüklenicilere yaptırılacak iş bölümlerinin mevzuatta belirtilen sınırlara (%30 ve %50) uygunluğunun kontrolünün güçleşeceği, ilgili yapım işinde ortaya çıkabilecek zarar ve ziyandan sorumlu olan bu kişilerin tespit edilemeyeceği ve yüklenicilerin sözleşme hükümlerine uygun davranmama nedeniyle sözleşmenin feshi gibi ağır yaptırımlarla karşılaşabileceği açıktır.
Tüm bu açıklamalar ışığında yapılan denetimler sırasında, Kurum tarafından ihale edilen bazı yapım işi ihalelerinde, İdarenin onayı alınmaksızın alt yüklenici çalıştırıldığı görülmüştür. Şöyle ki; Etüt ve Projeler Dairesi Başkanlığından alınan ihale listesinde yer alan ve İdarenin bilgisi dâhilinde alt yüklenici çalıştırılmadığı ifade edilen 11 yapım işi için Sosyal Güvenlik Kurumu ile yapılan yazışma neticesinde, bu işlerden 9’unda alt yüklenici çalıştırıldığı tespit edilmiştir. Bu duruma örnek olarak 2024/171114, 2024/257859 ve 2023/1144279 kayıt numaralı ihaleler verilebilir.
Kamu idaresi cevabında, SGK kayıtlarının İdare açısından bağlayıcı olmadığı, Sosyal Güvenlik Kurumunun, alt yükleniciye sicil numarası vermesi ve bu kapsamda tescil işlemi yapmasının, İdarenin onayı alındığı anlamına gelmediği belirtilmişse de, zaten bulguda da idarenin onayı alınmadan ve idarenin haberi dahi olmadan bir çok alt yüklenicinin bulunması eleştirilmiştir. Bu durum idarenin denetim zaafiyetinde bulunduğunu açıkça göstermektedir. Bununla birlikte, bulgu konusu hususa genel manada iştirak edildiği ve bundan böyle altyüklenici çalıştırılıp çalıştırılmadığına ilişkin denetimlerin ilgili kurumlarla yazışmak sureti ile gerçekleştirileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, ihale yüklenicilerinin, ilgili iş kapsamında çalıştırdıkları alt yüklenicileri ve bunlarla imzaladıkları sözleşmeleri İdarenin onayına sunmaları ve İdarenin Sosyal Güvenlik Kurumu ile yapılacak resmi yazışmalar aracılığıyla bu durumu kontrol etmesi, mevzuattan kaynaklanan sorumlulukların yerine getirilebilmesi anlamında son derece önemlidir.