|
ÖZET: İdarenin inşaat ruhsatı verme süreçlerinde amme borcu kontrollerinin yetersiz ve düzensiz olduğu tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, ruhsatlandırma işlemlerinde ilgili kişilerin amme borçlarının kontrol edilmediğini ve yapı kullanım ruhsatlarında bu kontrollerin eksik yapıldığını ortaya koymaktadır. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri, ruhsat işlemleri için vadesi geçmiş borçların bulunmadığını gösteren belgelerin talep edilmesini zorunlu kılmaktadır.
İncelemeler sonucunda, inşaat ruhsatlarında borç sorgulaması yapılmadığı, yapı kullanım ruhsatlarında ise belediyeye olan borçların eksik ve geçersiz belgelerle kontrol edildiği görülmüştür. Ayrıca, ruhsat sahiplerinin vergi borcu sorgulama belgelerinin çoğunlukla eksik olduğu veya geçerliliğini yitirdiği tespit edilmiştir. Bu durum, ruhsatlandırma süreçlerinde ciddi aksaklıklara yol açmaktadır. Mevzuat gereği, inşaat ruhsatı verilmeden önce vergi borcu sorgulamasının, yapı kullanım ruhsatı için ise hem vergi hem de sosyal güvenlik borçlarının güncel belgelerle yapılması ve bu belgelerin ruhsat dosyalarına eklenmesi gerekmektedir. Borcu bulunan kişilere ruhsat verilmemesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: İdarenin Ruhsat Verme İşlemlerinde Yapması Gereken Amme Borcu Kontrollerinin Yetersiz ve Düzensiz Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdarenin inşaat ruhsatlandırmalarında ilgililerin amme borcu kontrollerinin yapılmadığı, yapı kullanım ruhsatlarında amme borcu kontrollerinin yetersiz ve düzensiz olduğu görülmüştür.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un “Amme alacağı ödenmeden yapılmayacak işlemler ile işlem yapanların sorumlulukları” başlıklı 22/A maddesinin,
“Maliye Bakanı, aşağıdaki ödeme ve işlemlerde, Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine vadesi geçmiş borcun bulunmadığına ilişkin belge aranılması ve yapılacak ödemelerden istihkak sahiplerinin amme borçlarının kesilerek ilgili tahsil dairesine aktarılması zorunluluğu ile kesintilere asgari tutar ve oran getirmeye, kapsama girecek amme alacaklarını tür, tutar, ödeme ve işlemler itibarıyla topluca veya ayrı ayrı tespit etmeye, zorunluluk getirilen ödeme ve işlemlerde hangi hallerde bu zorunluluğun aranılmayacağını ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.
5. 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununda yer alan bina inşaat harcı ve yapı kullanma izin harcına mevzu işlemlerde.
Takibata selahiyetli tahsil dairesince, bu madde kapsamında getirilen zorunluluğa rağmen borcun olmadığına dair belgeyi aramaksızın ödeme yapanlara ve işlem tesis eden kurum ve kuruluşlara dört bin Türk lirası idari para cezası verilir. İdari para cezası, ilgilisine tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. İdari para cezasına karşı tebliğ tarihini takip eden otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.”
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Prim ve idari para cezası borçlarının hakedişlerden mahsubu, ödenmesi ve ilişiksizlik belgesinin aranması” başlıklı 90’ıncı maddesinin,
“Valilikler, belediyeler, il özel idareleri ve ruhsat vermeye yetkili diğer merciler tarafından, geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi verilmeden önce yapılan inşaat dolayısıyla, diğer kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ve bankaların ise Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenecek işlemlerinde Kuruma borçlarının bulunmadığına dair ilgililerden Kurumca düzenlenmiş bir belgenin istenmesi zorunludur.
Bu maddede belirtilen yükümlülükler yerine getirilmeden hak ediş ödenmesi, kesin teminatın iade edilmesi veya geçici iskân izin belgesi ve yapı kullanma izin belgesi verilmesi veya diğer işlemlerin gerçekleştirilmesi hallerinde, ilgililer hakkında genel hükümlere göre idarî ve cezaî işlem yapılır.”
şeklindeki hükümleri birlikte değerlendirildiğinde İdare tarafından yapılan inşaat ve yapı kullanım ruhsatlandırmalarında ruhsat verilecek kişilerin vergi borcu olup olmadığını gösteren vergi dairesi yazısının, yapı kullanım ruhsatlandırmalarında ise buna ilaveten hak sahibinin yapılan inşaat nedeniyle sosyal güvenlik kurumuna borcu olup olmadığını gösteren yazının aranması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, inşaat ruhsatlarında borç sorgulamasının yapılmadığı, yapı kullanım ruhsatlarında ise Belediyeye olan borçların sayı ve tarih verilmemiş elle doldurulmuş matbu şekilde düzenlenen kaydedilmemiş borcu yoktur yazıları ile sorgulandığı, ruhsat sahibi ve yüklenicilerin ise vergi borcu sorgulama yazılarının genellikle tam olarak dosyalarda bulunmadığı, bulunan vergi borcu ve sosyal güvenlik borcu sorgulama yazılarının bir kısmının düzenlenme tarihleri itibariyle ruhsat verilme tarihinde geçerliliğini yitirmiş olduğu görülmüştür.
Bu itibarla, anılan mevzuat hükümleri gereğince, verilecek inşaat ruhsatlandırmalarında vergi borcu sorgulamasının, yapı kullanım ruhsatlandırmalarında ise hem vergi hem de sosyal güvenlik kurumuna olan borçların ruhsat verilme tarihi itibariyle alınmış güncel ve geçerli yazılar ile yapılması, bu yazıların ruhsat dosyalarına konulması; yapılan sorgulamalarda mevcut borcu olanlara bu borçlarını ödemedikleri takdirde ruhsat verilmemesi gerekmektedir.