İdarenin Su Yönetiminde Mali Yapıyı Olumsuz Etkileyen Sorunlar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: İdarenin Su Yönetiminde Mali Yapıyı Olumsuz Etkileyen Sorunlar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Belediyenin su idaresinde kayıp kaçak oranın çok yüksek olduğu, belediye tarafından şehre ne kadar su verildiğinin bilinmediği ve su yönetiminde mali yapıyı da etkileyen sorunlar bulunduğu tespit edilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesinde belediye başkanına, belediye teşkilatının en üst amiri olarak belediye teşkilatını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak, belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek gibi görevler verilmiş ve bu hususlarda belediye başkanına sorumluluk yüklenmiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Mali hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinin (e) bendinde de ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacakların takip ve tahsil işlemlerini yürütmek mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır.

Yukarıda anılan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, üst yönetici ve muhasebe yetkilisine gelirlerin toplanması konusunda birtakım sorumluluklar yüklenmiştir.

Yapılan incelemelerde, ilçedeki su depolarının ve su iletim hatlarının oldukça eski olduğu, hiçbir su deposunda şehre verilen su miktarını ölçen sayaç bulunmadığı gibi, mahalle ana girişlerinde de ilçenin hangi mahallesine ne kadar su verildiğini ölçen bir sayaç veya sistemin olmadığı görülmüştür. Bu nedenle, idare tarafından şehre verilen su miktarının tam olarak bilinemediği, su sarfiyatının ancak belediye bünyesinde faturalandırılan su miktarı ve toplam su debisi birlikte değerlendirilmek suretiyle tahmini olarak ölçülebildiği, belediyenin gerek su hatlarının eski olmasından gerekse kaçak kullanımından dolayı oldukça büyük su kaybının olduğu anlaşılmıştır.

Aşağıda yer alan tablo 11 ve 12’de belediye bünyesinde bulunan su depoları ve sondajlarının toplam kapasiteleri yer almaktadır.

Tablo 14: Toplam Su Deposu Sayısı ve Kapasiteleri

Tablo 15: Sondaj Sayısı ve Debi Kapasiteleri ve Depo Bilgileri

Bu verilere göre, ilçe halkının su ihtiyacını karşılamak için belediye bünyesinde toplam 8 su deposu ve 5 sondaj ünitesi bulunmaktadır ve bu su depolarının toplam kapasitesi 21.300 m3’tür. Belediyenin sondajlardan doğrudan su şebekesine verilenler dahil şehre su verme kapasitesi ise 421 Lt/Sn’dir. Ancak su idaresi tarafından bazı sondajların su debisi bilinmediğinden gerçek su verme kapasitesinin yukarıda belirtilen rakamlardan daha yüksek olduğu anlaşılmıştır.

Tablo 16: Son 5 Yıllık Su Tahakkuk\Tahsilat ve Sarfiyat Çizelgesi

Yukarıda yer alan ve kurumun yıllar itibarıyla abone sayısı, faturalandırılan su miktarı ve su faturalarına ilişkin tahakkuk/tahsilat oranları verilerini, kurumun su debisi ve depo kapasiteleri ile birlikte analiz ettiğimizde; belediyenin dakikada 25,26 ton, saate 1.515,60 ton, günlük 36.374,40 ve yıllık olarak da 13.276.656 ton minimum su verme kapasitesine sahip olmasına rağmen, yıllık ancak 3.789.708 ton su tüketimini faturalandırabildiği görülmektedir. Bu durum, depolardan ilçeye verilen su miktarı ile faturalandırılan su miktarı arasında uyumsuzluk bulunduğunu, belediye bünyesinde gerek ruhsatsız kaçak su kullanımı dolayısıyla gerekse de iletim hatlarının eski olması nedeniyle, su idaresinde çok büyük kayıp kaçak olduğunu göstermektedir. Nitekim 2024 yılında yeni abonelik tesis edilen 4.768 kişinin yarısından daha fazlasının (2.459’unun), kurum tarafından ruhsatsız su kullanımına ilişkin yapılan saha çalışmaları sonucu tesis edilen aboneliklerden oluşması da bu hususu doğrulamaktadır.

Öte yandan, kurumun 2024 yılı ortalama su satış fiyatı 9,55 TL/ton gibi Türkiye ortalamasının oldukça altında olmasına rağmen, yıllar itibariyle tahakkuk ettirilen su bedellerinin %66,42’sinin tahsil edilebildiği, 2024 yılında ise bu rakamın %59,02 olarak gerçekleştiği görülmektedir. 2020 yılında idarenin tüm gelirleri içinde su gelirlerinin payı %5,4 iken bu oran 2024 yılı sonuna gelindiğinde yaklaşık %40 oranında azalarak %3,16’ya düşmüştür. Su tahakkuk/tahsilat oranının düşük olması, Belediyelerin önemli gelir kalemlerinden biri olan su gelirlerinin payının kurum bünyesinde yıllar itibariyle azalmasına, kurumun giderek daha fazla merkezi idareden gelen paylara bağımlı bir şekilde işlemlerini yürütmesine neden olmaktadır.

Sonuç olarak, gerek su depoları ve su iletim hatlarının eski olması, gerekse de ruhsatsız kaçak kullanım nedeniyle; Tatvan Belediyesinde su tüketiminde kayıp kaçak oranının çok yüksek olduğu, belediyenin hiçbir deposunda ve ana mahalle girişlerinde sayaç bulunmadığından ilçeye ne kadar su verildiğinin tam olarak bilinemediği, su bedelinin Türkiye ortalamasının çok altında olmasına rağmen tahakkuk/tahsilat oranının %59,02 gibi düşük bir değerde gerçekleştiği, suyun etkin yönetimi için gerekli bazı verilerin idare tarafından üretilemediği, üretilen bazı verilerin ise güvenilir olmadığı, su yönetimindeki yaşanan bu sorunlar nedeniyle kurumun mali yapısının olumsuz yönde etkilendiği kanaatine varılmıştır.

Kamu idaresi cevabında, idare tarafından kaçak kullanımı önlemek için denetimlerin artırıldığını, 2024 yılı içerisinde yapılan denetimler neticesinde toplam abone sayısının bir önceki yıla göre %20, tahakkuk/tahsilat miktarının da %30 yükseldiği, 2025 yılı içinde su isale hattı ve içmesuyu altyapı inşaatının bitirilmesini müteakip bulguda zikredilen hususlar için gerekli tedbirlerin alınacağı ifade edilmiştir.

İdarenin su yönetiminde kayıp kaçak oranını düşürmek ve tahakkuk tahsilat oranını artırmak üzere yukarıda belirtilen hususlarla ilgili önlemleri alması gerekmektedir.