İdarenin Su Yönetiminde Mali Yapıyı Olumsuz Etkileyen Sorunlar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: İdarenin Su Yönetiminde Mali Yapıyı Olumsuz Etkileyen Sorunlar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Belediye bünyesinde bulunan su idaresinde, kayıp kaçak oranın çok yüksek olduğu, belediye tarafından şehre ne kadar su verildiğinin bilinmediği ve su yönetiminde mali yapıyı da etkileyen sorunlar bulunduğu tespit edilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesinde belediye başkanına, belediye teşkilatının en üst amiri olarak belediye teşkilatını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak, belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek gibi görevler verilmiş ve bu hususlarda belediye başkanına sorumluluk yüklenmiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Mali hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinin (e) bendinde de ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacakların takip ve tahsil işlemlerini yürütmek mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır.

Yukarıda anılan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, üst yönetici ve muhasebe yetkilisine gelirlerin toplanması konusunda birtakım sorumluluklar yüklenmiştir.

Yapılan incelemelerde, ilçedeki su depolarının ve su iletim hatlarının oldukça eski olduğu, hiçbir su deposunda şehre verilen su miktarını ölçen sayaç bulunmadığı gibi, mahalle ana girişlerinde de ilçenin hangi mahallesine ne kadar su verildiğini ölçen bir sayaç veya sistemin olmadığı görülmüştür. Bu nedenle, idare tarafından şehre verilen su miktarının tam olarak bilinemediği, su sarfiyatının ancak belediye bünyesinde faturalandırılan su miktarı ve toplam su debisi birlikte değerlendirilmek suretiyle tahmini olarak ölçülebildiği, belediyenin gerek su hatlarının eski olmasından gerekse kaçak kullanımdan dolayı oldukça büyük su kaybının olduğu anlaşılmıştır.

Aşağıda yer alan tabloda belediye bünyesinde bulunan su depoları ve sondajlarının toplam kapasiteleri yer almaktadır.

Tablo 9: Toplam Su Deposu Sayısı ve Kapasiteleri

Bu verilere göre, ilçe halkının su ihtiyacını karşılamak için belediye bünyesinde toplam 5 su deposu ve bu su depolarına su sağlayan 5 doğal su kaynağı ve 13 sondaj ünitesi bulunmaktadır. Söz konusu su depolarının toplam kapasitesi 5.100 m3 olup, Belediyenin şehre su verme kapasitesi yaklaşık 400 Lt/Sn’dir. Diğer bir ifade ile belediyenin dakikada 24 ton, saate 1.440 ton, günlük 34.560, yıllık 12.614.400 ton su verme kapasitesi bulunmaktadır. Bu bilgiler ışığında değerlendirdiğimizde, Belediyenin ilçe nüfusuna göre oldukça zengin su kaynağına sahip olduğu görülmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, nüfusa göre zengin sayılabilecek su kaynağı bulunmasına rağmen ilçe bünyesinde bazı aylarda su sıkıntısının çekildiği ve depolardan ilçeye verilen su miktarı ile faturalandırılan su miktarı arasında uyumsuzluk bulunduğu tespit edilmiştir.

Tablo 10: Son 5 Yıllık Su Tahakkuk\Tahsilat ve Sarfiyat Çizelgesi

Yukarıda yer alan Tablo’da kurumun yıllar itibarıyla abone sayısı, faturalandırılan su miktarı ve su faturalarına ilişkin tahakkuk/tahsilat oranları verileri birlikte analiz edildiğinde, tüketilen su miktarı ile tahakkuk ettirilen su bedeli arasında ciddi uyumsuzluklar bulunduğu anlaşılmaktadır. Örneğin 2021 yılında su satış bedeli 1 TL olarak belirlenmesine rağmen, tüketilen ve tahakkuk ettirilen su bedeline göre hesapladığımızda ortalama su satış bedeli 1,43 TL olarak çıkmaktadır. Aynı şekilde 2024 yılında resmi su satış bedeli 5 TL iken tüketilen ve tahakkuk ettirilen su bedeline göre hesapladığımızda ortalama su satış bedeli 1,2 TL çıkmaktadır.

Benzer sorun tüketilen su miktarında da bulunmaktadır. 2020-2024 yılları arasında ilçe nüfusunda çok büyük bir değişiklik olmadığı halde faturalandırılmış tüketilen su miktarına bakıldığında 2020 yılında 676.706 ton olan tüketilen su miktarının 2024 yılı sonunda 12,3 kat (%1.230) artarak 8.371.211 tona çıktığı görülmektedir. Su satış bedeline göre hesapladığımızda, tüketilen suya göre (8.371.211 ton) tahakkuk ettirilmesi gereken su bedeli 41.856.055 TL olmasına rağmen, 2024 yılında tahakkuk ettirilen su bedeli bunun yaklaşık dörtte biri olarak 10.056.065,92 TL olmuştur.

Öte yandan, kurumun su satış bedeli Türkiye ortalamasının oldukça altında olmasına rağmen 2020-2024 yılları arasında tahakkuk ettirilen su bedelinin ortalama %63,87’sinin tahsil edilebildiği, 2024 yılında ise bu oranın %35,88’e düştüğü anlaşılmaktadır.

Bu durum, idarenin su yönetiminde ve buna ilişkin verilerde sorun bulunduğunu, belediye kayıtlarında bulunan verilerin gerçeği tam olarak yansıtmadığını, bazı yıllarda resmi satış fiyatı ile tüketilen ve tahakkuk ettirilen su bedeli arasında 4 kattan daha fazla fark bulunduğunu ve su tahakkuk/tahsilat oranının oldukça düşük gerçekleştiğini göstermektedir.

Sonuç olarak, gerek su depoları ve su iletim hatlarının eski olması, gerekse de ruhsatsız kaçak kullanım nedeniyle, su tüketiminde kayıp kaçak oranının çok yüksek olduğu, belediyenin hiçbir deposunda ve ana mahalle girişlerinde sayaç bulunmadığından ilçeye ne kadar su verildiğinin tam olarak bilinemediği, su sarfiyatının ancak faturalandırılan su bedeli ve su debilerinin birlikte değerlendirilmesiyle tahmini olarak ölçülebildiği, ancak bu verilerin de güvenilir olmadığı, tahakkuk ettirilen su miktarı ve bedellerinin gerçeği tam olarak yansıtmadığı, bu veriler doğru kabul edilse dahi 2024 yılında tahsil edilen su bedelinin tahakkuk ettirilen bedelin %35,88 gibi Türkiye ortalamasının çok altında olduğu, su yönetiminde yaşanan bu sorunlar nedeniyle kurumun mali yapısının olumsuz yönde etkilendiği kanaatine varılmıştır.

İdare tarafından su yönetiminde kayıp kaçak oranını düşürmek ve tahakkuk tahsilat oranını artırmak üzere yukarıda belirtilen hususlarda gerekli önlemlerin alınması gerektiği değerlendirilmektedir.