BULGU: İdarenin Yapmış Olduğu Arsa Satışlarının Hatalı Muhasebeleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
İdare tarafından yapılan arsa satışlarına ilişkin çıkışların arsaların kayıtlı değeri yerine satış bedeli üzerinden yapıldığı görülmüştür.
250-Arazi ve Arsalar Hesabına ilişkin Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin, “Hesabın işleyişi” başlıklı 189 uncu maddesinde;
b) Alacak
1) Satılan arsa ve arazilerin, bir taraftan kayıtlı değeri bu hesaba, satış bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumlu fark 600-Gelirler Hesabına alacak, satış bedeli 100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara, satış bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumsuz fark 630-Giderler Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.” denilmektedir.
Yukarıda yer alan düzenleme gereğince, satılan taşınmazların kayıtlı değerleri üzerinden kayıtlardan çıkarılması, kayıtlı bedel ile satış bedeli arasındaki olumlu/olumsuz farkların 600/630 hesaplarına kaydedilmesi gerekmektedir. Satış bedelleri ise 100-Kasa veya 102-Bankalar hesabına ya da ilgili diğer hesaplara alınacaktır.
İdarenin arsa satışlarının incelenmesi neticesinde; önceki yıllarda taksitli satılan taşınmazların 2024 yılında ödenen taksitleri de dahil olmak üzere 2024 yılı içerisinde 9.295.061,59 TL arazi ve arsalardan satış geliri elde edilmiştir. Arazi ve arsa satışlarında arsaların kayıtlı değeri üzerinden 250-Arazi ve Arsalar Hesabına alacak kaydı yapılması gerekmesine rağmen satış geliri olan 9.295.061,59 TL, 250-Arazi ve Arsalar Hesabına alacak kaydedilerek muhasebeleştirilmiştir. Bu durum sebebiyle İdarenin bilançosunda 250-Arazi ve Arsalar Hesabı ile 600-Gelirler Hesabı veya 630-Giderler Hesabı gerçeği yansıtmadığı için faaliyet sonuçları tablosu da gerçeği yansıtmamaktadır.
Denetim tespitimiz üzerine, İdare tarafından; 2024 yılında satışı yapılan arsaların 6360 sayılı Kanun kapsamında kapanan belde belediyelerinden İdareye devredilen arsalar olduğu, bu arsaların satış gelirlerinin 600-Gelirler hesabına kaydedildiği, 2025 yılından itibaren mevzuat hükümleri doğrultusunda işlem yapılmaya başlandığı belirtilmiştir.
Ancak bulgu konusu edilen arsa satış gelirlerinin 600-Gelirler hesabında yer alamaması olmayıp arsaların kayıtlardan satış değerleri ile çıkarılmasına ilişkindir. Söz konusu durumda arsaların kayıtlı değeri satış değerinden farklı olması durumunda 250-Arazi ve Arsalar Hesabı ile 600-Gelirler Hesabı veya 630-Giderler Hesabı gerçeği yansıtmayacaktır. Ayrıca 2025 yılından itibaren mevzuat hükümleri doğrultusunda işlem yapılmaya başlandığı belirtilmiş olup söz konusu düzeltmenin 2024 yılı mali tablolarına etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, arsa satışlarının muhasebede kayıtlı değerleri üzerinden 250-Arazi ve Arsalar Hesabına alacak kaydedilmesi, satış bedeli ile kayıtlı değeri arasında farkın ilgili faaliyet sonuçları hesabına kaydedilmesi gerekmektedir.