| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı’nın yetki alanındaki maden sahalarında denetimlerin etkin bir şekilde gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. Rutin denetimlerde yalnızca ruhsat kontrolü yapılırken, maden sevk fişleri ve ruhsata uygunluk gibi önemli denetim konularının göz ardı edildiği belirlenmiştir. Bu durum, mevzuatta belirtilen denetim yükümlülüklerinin yerine getirilmediğini göstermektedir. |
BULGU: İdarenin Yetki Alanında Bulunan Maden Sahalarında Denetimlerin Etkin Yerine Getirilmemesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Başkanlığın yetki alanında bulunan maden sahalarında denetimlerin etkin yerine getirilmediği görülmüştür.
Başkanlığın denetim alanında 62 adet maden sahasının olduğu ve bu alanlarda rutin denetimlerin yapıldığı ancak yapılan denetimlerde sadece maden sahasının ruhsatı olup olmadığına bakıldığı; üretilen madenin sevk fişleri ile sevkiyatların yapılıp yapılmadığı ve maden çıkarılan alanın maden ruhsatına uygun olup olmadığına ilişkin denetimlerin yapılmadığı tespit edilmiştir.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Üretim ve sevkiyat” başlıklı 12’nci maddesinde;
“… Sevkfişi olmaksızın maden sevk edildiğinin mülki idare amirlikleri, il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından tespit edilmesi hâlinde, ilgili mülki idare amiri tarafından sevk edilen madene el konulur ve ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten sevk fişi olmaksızın sevk edilen miktar için söz konusu madenin ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası verilir. Bu fıkranın ihlalinin tekrarı hâlinde sevk fişi olmaksızın sevk edilen miktar için sevk edilen madenin ocak başı satış bedelinin on katı tutarında idari para cezası uygulanır.
Denetim ve inceleme sonucunda, yaptığı üretim ve sevkiyatı sevk fişi ile kayıt altına almadığı veya bildirmediği tespit edilen ruhsat sahiplerine, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bildirilmeyen miktar için hesaplanacak Devlet hakkının beş katı tutarında idari para cezası verilir. Bu fıkranın ihlalinin tekrarı hâlinde bildirilmeyen miktar için madenin ocak başı satış bedelinin on katı tutarında idari para cezası uygulanır.
Ruhsatı olmadan veya başkasına ait ruhsat alanı içerisinde üretim yapıldığının tespiti hâlinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare tarafından el konulur. Bu fiili işleyenlere, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır. Üretim hakkı olmayan madenin üretiminin yapıldığının tespiti hâlinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare amirliklerince el konulur. Bu fiili işleyen kişilere, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır. El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, diğer illerde il özel idaresi hesabına aktarılır. Bu fıkranın ihlalinin tekrarı hâlinde madenin ocak başı satış bedelinin on katı tutarında idari para cezası uygulanır.” denilmektedir.
Belirtilen mevzuat hükümlerden de anlaşılacağı üzere maden sahalarında yapılacak denetimlerin konusu ve cezalar belirtilmiştir. Bu alanlarda denetim yapma yetkisi bulunan idarenin denetimlerde sahalarda denetlemesi gereken konularda ilgili maddede açıklanmıştır. Sevk fişlerinin denetimlerinin yapılması ve verilen ruhsat alanlarıyla maden çıkarılan sahaların alanlarının örtüşmesi gerekmektedir. Ancak yapılan incelemelerde Başkanlığın denetimlerde bu konulara ilişkin bir denetim gerçekleştirmediği görülmüştür.
Sonuç olarak, Başkanlığın denetim alanı içinde olan maden sahalarına ilişkin denetimlerin etkin yapılması adına mevzuatta belirtilen hususlara dair tespitlerin denetimlerde yapılması gerekmektedir.