|
ÖZET: İdareye ait taşınmazların işletme haklarının ihale yapılmadan bir belediye şirketine devredildiği tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesi, belediyelerin taşınmazlarını yalnızca mahalli idareler veya kamu kuruluşlarına devretmesine izin vermekte, bu durumun ihale gerektirdiği durumları da belirlemektedir. Ancak, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 26’ncı maddesi, belirli taşınmazların ihale yapılmadan devredilebileceğini öngörmektedir. Bu düzenleme, yalnızca hafriyat sahaları, toplu ulaşım hizmetleri ve sosyal tesisler gibi belirli alanları kapsamaktadır.
Trabzon Büyükşehir Belediyesi’ne ait Atatürk Köşkü, Şehir Müzesi ve Kızlar Manastırı gibi taşınmazların işletme hakları, 13.09.2021 tarihli meclis kararıyla ihalesiz olarak bir belediye şirketine devredilmiştir. Ancak, bu taşınmazların asli işlevleri müze ve ören yeri olarak tanımlandığı için, 5216 sayılı Kanun’un 26’ncı maddesi kapsamında ihale yapılmadan devredilmeleri mümkün değildir. Dolayısıyla, bu tür taşınmazların işletme haklarının devri, ilgili yasal çerçeveye uygun olarak gerçekleştirilmelidir. |
BULGU: İdareye Ait Taşınmazların İşletme Haklarının İhale Yapılmadan Belediye Şirketine Devredilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdare ait taşınmazların işletme haklarının ihale yapılmadan Belediye şirketine devredildiği görülmüştür.
13.07.2005 tarih ve 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinin d bendinde, belediyelerin, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda, kendilerine ait taşınmazları aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli veya bedelsiz olarak mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebileceği veya süresi yirmibeş yılı geçmemek üzere tahsis edebileceği; bu taşınmazların aynı kuruluşlara kiraya da verilebileceği; bu taşınmazların, tahsis amacı dışında kullanılması hâlinde, tahsis işleminin iptal edileceği; tahsis süresi sonunda, aynı esaslara göre yeniden tahsisin mümkün olduğu hüküm altına alınmıştır.
Madde hükmüne göre belediye tarafından bir taşınmazın devri ya da tahsisi ancak diğer tarafın mahalli idare ya da kamu kuruluşu olması durumunda mümkündür.
Mahalli idarenin tanımı 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 3’üncü maddesinde; “Yetkileri belirli bir coğrafi alan ve hizmetlerle sınırlı olarak kamusal faaliyet gösteren belediye, il özel idaresi ile bunlara bağlı veya bunların kurdukları veya üye oldukları birlik ve idareler,…” şeklinde yapılmış olup, bu tanıma belediye şirketlerinin dahil değildir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Şirket kurulması” başlıklı 26’ncı maddesinde ise, büyükşehir belediyesinin, mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebileceği; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebileceği belirtilmiştir.
Görüldüğü gibi, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 26’ncı maddesinde özel bir düzenlemeye yer verilmiş ve büyükşehir belediyelerinde, hafriyat sahaları, toplu ulaşım hizmetleri, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerinin ihale yapılmaksızın belediyelerin şirketlerine devredilebileceği ifade edilmiştir.
Dolayısıyla, 5216 sayılı Kanun’un 26’ncı maddesinde, işletme hakkı devrinin ihale yapılmadan belediye şirketine devredilebileceği taşınmazlar tahdidi olarak sayılmış olup bunların dışındaki taşınmazların veya işletme hakkı niteliğindeki yerlerin büyükşehir belediyesinin %50’sinden fazlasına ortağı olduğu şirketlere ihalesiz olarak kiralanması veya tahsis edilmesi mümkün değildir.
Yapılan incelemede, mülkiyeti Trabzon Büyükşehir Belediyesi’ne ait Atatürk Köşkü, Şehir Müzesi ve Kızlar Manastırı ile Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’ne ait Çal Mağarası’nın işletme haklarının, Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 13.09.2021 tarih ve 2021/779 no’lu kararıyla 5 yıllığına aylık 23.000,00 TL bedelle (2024 yılı için aylık 100.744,14 TL + KDV) Belediye şirketine ihalesiz olarak devredildiği tespit edilmiştir.
İdare cevabında bulguya konu taşınmazların sosyal tesis oldukları ifade edilmesine rağmen söz konusu taşınmazların asli işlevlerinin müze ve ören yeri olmaları ve bu taşınmazlardaki sosyal tesislerin ise tali hizmetler olmaları hasebiyle 5216 sayılı Kanun’un 26. Maddesine istinaden işletme haklarının ihale yapılmadan belediye şirketine devredilmesi mümkün değildir.
Sonuç olarak, Belediyenin İdare’nin mülkiyeti veya tasarrufu altında bulunan ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 26’ncı maddesinde sayma suretiyle belirlenen yerlerden olmayan söz konusu taşınmazların işletme haklarının Belediye şirketine ihale yapılmadan devredilmemesi gerekmektedir.