Bulgu Künyesi:
Kaynak: 2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
İlgili Mevzuat:
- 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu
- 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu
- 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu
- 442 Seri No.lu Tahsilat Genel Tebliği
- Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği
- Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği
Tespit Edilen Hususlar:
Sayıştay denetimlerinde, il müdürlükleri tarafından uygulanan idari para cezalarına ilişkin tahakkuk kayıtlarının büyük ölçüde yapılmadığı belirlenmiştir. 5018 sayılı Kanun’un 37’nci ve 51’inci maddeleri gereğince kamu gelirleri arasında yer alan idari para cezalarının tahakkuk ettirilerek muhasebeleştirilmesi gerekmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, il müdürlüklerinin idari para cezalarını doğrudan tahsilat aşamasında muhasebeleştirdiği, bu durumun tahakkuk esasına uygun olmadığı görülmüştür.
Hukuki Çerçeve:
- Tahakkuk Esası: Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesinde belirtildiği üzere, ekonomik bir değerin yaratıldığında veya mübadeleye konu edildiğinde muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
- 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı: Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 51’inci maddesine göre, gelir tahakkuklarının 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilmesi gerekmektedir.
- İdari Para Cezalarının Kesinleşmesi: 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 27’nci maddesi gereğince, idari yaptırım kararına karşı 15 gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulmaması halinde ceza kesinleşmektedir.
- Tahsilat Süreci: 442 Seri No.lu Tahsilat Genel Tebliği’ne göre, idari yaptırım kararları kesinleşmemişse muhasebe yetkilisi mutemetleri ve muhasebe birimleri tarafından tahsil edilmelidir. Kesinleşen cezalar ise ilgili vergi dairesi hesaplarına aktarılmalıdır.
- Gelirlerin Muhasebeleştirilmesi: Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün 16.12.2019 tarihli yazısına göre, idari para cezalarının tahsil süresine göre ilgili kurumsal kodlarla muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Sonuç ve Öneriler:
İl müdürlükleri tarafından kesilen idari para cezalarının tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda;
- İlgili idari para cezalarının tahakkuk kayıtlarının düzenli şekilde yapılması sağlanmalıdır.
- Kesilen cezaların tahsil edilene veya kesinleşene kadar 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında izlenmesi sağlanmalıdır.
- İl müdürlüklerinin muhasebe müdürlüklerine gerekli bildirimleri yapması konusunda bilgilendirme ve takip mekanizmaları oluşturulmalıdır.
- Muhasebe süreçlerine ilişkin mevzuata tam uyum sağlanarak kamu gelirlerinin kayıtlara doğru şekilde geçirilmesi temin edilmelidir.