İdari Para Cezalarının Tarh, Tahakkuk ve Tahsil Süreçlerinin Bakanlık Tarafından İzlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: İdari Para Cezalarının Tarh, Tahakkuk ve Tahsil Süreçlerinin Bakanlık Tarafından İzlenmemesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

İdari para cezalarının tarh, tahakkuk ve tahsilat süreçlerinin Bakanlık tarafından izlenmediği tespit edilmiştir.
Bakanlık bünyesinde, 4857 sayılı İş Kanunu; 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu; 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu; 854 sayılı Deniz İş Kanunu; 5953 sayılı Basın İş Kanunu uyarınca idari para cezaları uygulanmaktadır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 101 (Engelli ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğuna aykırılık) ve 106’ncı (İş ve işçi bulma hükümlerine aykırılık) maddelerinde düzenlenen idari para cezaları doğrudan Türkiye İş Kurumu il müdürü tarafından; birden fazla ilde işyerleri bulunan işverenlere uygulanacak idari para cezası ise işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki Türkiye İş Kurumu il müdürünce verilir ve genel esaslara göre tahsil edilir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 101 ve 106’ncı maddeleri dışında düzenlenen idari para cezaları ise gerekçesi belirtilmek suretiyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürünce verilir ve genel bütçeye gelir kaydedilir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 14’üncü maddesinde belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere uygulanacak idari para cezaları hariç, idari para cezaları, gerekçesi belirtilmek suretiyle Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce verilir. Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğünce tahsil edilen idari para cezaları genel bütçeye gelir kaydedilir. 14’üncü maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere uygulanacak idari para cezaları ise doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumunca verilir. Sosyal Güvenlik Kurumunca verilen idari para cezalarının tebliğ, itiraz ve tahsilinde 5510 sayılı Kanunun 102’nci maddesi hükümleri uygulanır.
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca verilen idari para cezaları, Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce uygulanır ve genel bütçeye gelir kaydedilir.
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu uyarınca idari para cezaları, gerekçesi belirtilmek suretiyle Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürünce verilir.
854 sayılı Deniz İş Kanunu’nda yazılı idarî para cezaları, geminin bağlama limanının bulunduğu yer Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürünce verilir.
5953 sayılı Basın İş Kanunu’nda yazılı olan idarî para cezaları, o yerin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü tarafından verilir.
6356, 854 ve 5953 sayılı Kanunlarda söz konusu idari para cezalarının genel bütçeye gelir kaydedilip kaydedilmeyeceği hususu ilgili Kanunlarda açıkça düzenlenmemiştir.
4857, 854, 6356 ve 5953 sayılı Kanunlar kapsamındaki idari para cezalarının kesinleşmesinden başlayıp tahsilatla tamamlanan bütün süreç, Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri tarafından yürütülmekte olup, bu kapsamda Çalışma Genel Müdürlüğüne; 6331 sayılı Kanun kapsamında genel bütçeye gelir kaydedilecek idari para cezalarına ilişkin süreç de Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri tarafından yürütülmekte olup, bu kapsamda İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğüne 2022 yılında tahsil edilen idari para cezalarına ilişkin herhangi bir bilgi gelmemektedir.
Dolayısıyla, yukarıda sayılan Kanunlar gereğince genel bütçeye gelir kaydedilecek idari para cezalarına ilişkin olarak Bakanlıkta yapılan incelemede, sadece 6735 sayılı Kanun kapsamında tahsil edilen idari para cezalarına ilişkin bilginin Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri tarafından Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğüne (UİGM) bildirildiği ancak diğer Kanunlar kapsamında Bakanlığa herhangi bir bildirimde bulunulmadığı tespit edilmiştir.
Sürecin başlangıcından bitişine kadar izlenmemesi nedeniyle yukarıda belirtilen Kanunlar kapsamında ne kadar idari para cezasının kesinleştirildiği ve tahsil edildiği bilinmemektedir.
6735 sayılı Kanun kapsamında tahsil edilen idari para cezalarına ilişkin bilgi, UİGM’nin 13.10.2016 tarih ve 301 sayılı yazısı üzerine, Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri tarafından UİGM’ye gönderilmeye başlanmıştır. Bu kapsamda aylık olarak yabancılara ve işverenlere uygulanan idari para cezaları ile ödenen ve iptal edilen para cezaları UİGM’ye bildirilmektedir. Bildirim, yabancı çalıştıran işverenin ünvanı; işveren adresi; işyerinin bulunduğu il; yabancının adı soyadı; doğum yeri; doğum tarihi; baba adı; uyruğu; pasaport no; izinsiz yabancı tespitini yapan makam (İş Müfettişi, SGK Müfettişi, kolluk kuvveti); izinsiz yabancı tespit tarihi; ceza türü (izinsiz çalışma, işyeri kapatma, bildirim yükümlülüğünü ihmal); cezanın veriliş tarihi; yabancıya verilen idari para cezası tutarı ile işverene verilen idari para cezası tutarı bilgilerini içeren tablolar yoluyla yapılmaktadır. Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri tarafından gönderilen tablolardaki bilgilerin konsolide edilmesi neticesinde de 6735 sayılı Kanunun 23’üncü maddesinde yer alan idari para cezalarına ilişkin toplam rakamlar belirlenmektedir.
UİGM’den alınan bilgilere göre, 30.09.2022 tarihi itibarıyla idari para cezası kesilen yabancı sayısı 5076, işveren sayısı 2772 olup, yabancıya kesilen idari para cezası toplamı 35.163.273 TL, işverene kesilen idari para cezası toplamı 75.025.157 TL’dir.
Kamu idaresi bulguda belirtilen hususlara katılmıştır. İdari para cezalarının tarh, tahakkuk ve tahsil süreçlerinin Bakanlık tarafından izlenebilmesi hususunda;
Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü, 6735 sayılı Kanun kapsamında tahsil edilen idari para cezalarına ilişkin bildirimlerin, sistem üzerinden alınarak izlenebilmesini teminen Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü ile imzalanan veri paylaşımı protokolüne ek bir protokol yapılmasının planlandığını;
İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nce uygulanan idari para cezalarının iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eğitim ve araştırma projelerine ilişkin harcamalarda kullanılacağını, bu amaçla ihtiyaç duyulan ödeneğin Bakanlık bütçesinde öngörüldüğünü ve söz konusu ödeneğin kullanılmasına ilişkin usul ve esasların Cumhurbaşkanlığı Strateji Bütçe Başkanlığı ile yapılacak toplantı sonrası belirleneceğini, idari para cezalarının izlenmesine yönelik bir web servisi kurulmasına da bu toplantı neticesinde karar verileceğini;
Çalışma Genel Müdürlüğü, idari para cezalarının tahakkuk ve tahsil süreçlerinin izlenmesine ilişkin olarak, il otomasyon bilgi sistemi üzerinde yapılacak gelişmeler ile süreç takibi yapılabileceğini; söz konusu sistem için gereken altyapının geliştirilmesine ilişkin olarak Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü ile gerekli koordinasyonun sağlanması, anılan sisteme girişlerin İl Müdürlükleri tarafından eksiksiz olarak yapılması için de İl Müdürlükleri bünyesindeki personelin bilgilendirilmesinin gerekli olduğunu ifade etmişlerdir.
4857, 854, 6356, 5953 ve 6331 sayılı Kanunlar kapsamındaki idari para cezalarının da ilgili tarafları kapsayacak bir web servis ağı kurularak, idari para cezalarının tarh, tahakkuk ve tahsilat süreçlerinin Bakanlık tarafından izlenebilmesi sağlanarak, idari para cezalarının tahsil sürecinin etkinliğinin arttırılması gerekmektedir.