|
ÖZET: İhale dokümanlarında yurt dışı eğitim ve teknik gezilere dair belirsizliklerin varlığı, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. İlgili rapor, bazı ihalelerde personelin yurtdışında eğitim almasına yönelik hükümlerin belirsiz olduğunu ortaya koymaktadır. Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri gereği, idarelerin şeffaflık ve kaynakların etkin kullanımı sağlama yükümlülüğü bulunmaktadır. Ancak, ihale dokümanlarında belirtilen yurt dışı eğitim ve gezilere dair detayların eksikliği, tekliflerin öngörülebilirliğini olumsuz etkilemektedir.
İhale dokümanlarında, yurt dışına gönderilecek personel sayısı, gidilecek ülke ve kalış süresi gibi bilgilerin açıkça belirtilmesi gerekmektedir. Bu eksiklik, yüklenicilerin maliyet hesaplamalarını zorlaştırmakta ve dolayısıyla tekliflerini etkileyerek idarenin daha yüksek maliyetler ödemesine yol açmaktadır. Örneğin, bazı sözleşmelerde yurtdışı eğitimle ilgili net bilgiler yer almazken, yapılan incelemelerde belirsizliklerin benzer şekilde diğer ihalelerde de görüldüğü tespit edilmiştir. Denetim bulguları üzerine, idare gelecekteki ihalelerde yurt dışı eğitim alacak personel sayısını ve eğitim sürelerini net bir şekilde belirleyeceğini taahhüt etmiştir. Ayrıca, ihale dokümanlarında belirsiz ifadelere yer verilmemesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda, ihale süreçlerinin şeffaflığı ve rekabetin sağlanması için düzenlemelerin açık, net ve anlaşılır olması önem arz etmektedir. |
BULGU: İhale Dokümanlarında Yurt Dışı Eğitim ve Teknik Gezilere İlişkin Belirsiz Hükümlerin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Kurumun ihale ettiği bazı işler kapsamında çalışan personele yurt dışı teknik eğitim veya bilgilendirme gezisi öngörüldüğü fakat ihale dokümanında yer alan ilgili hükümlerin belirsiz ve öngörülemez olduğu görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde saydamlığı ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiştir.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “İlkeler” başlıklı 4’üncü maddesinde,
“Bu Kanuna göre düzenlenecek sözleşmelerde, ihale dokümanında yer alan Şartlara aykırı hükümlere yer verilemez.
Bu Kanunda belirtilen haller dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamaz ve ek sözleşme düzenlenemez.
Bu Kanun kapsamında yapılan kamu sözleşmelerinin tarafları, sözleşme hükümlerinin uygulanmasında eşit hak ve yükümlülüklere sahiptir. İhale dokümanı ve sözleşme hükümlerinde bu prensibe aykırı maddelere yer verilemez. Kanunun yorum ve uygulanmasında bu prensip göz önünde bulundurulur.”
hükümleri yer almıştır.
Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme’nin “Diğer Hususlar” başlıklı 33’üncü maddesini açıklayıcı mahiyette olan dip not kısmında ise,
“İdarelerce, bu Tip Sözleşmede hüküm bulunmayan hallerde, ihale dokümanına, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine ve bunlara ilişkin Kamu İhale Kurumu tarafından yayınlanan Yapım İşleri Genel şartnamesi ile diğer düzenleyici mevzuata ve emredici hukuk kurallarına aykırı olmamak ve bu Tip Sözleşme hükümlerinde değişiklik yapmamak veya sonuçlarını ortadan kaldırmamak üzere, işin özelliğine göre sözleşmelerde bu başlık altında bir veya birden fazla maddeyi içerecek Şekilde madde numaraları teselsül ettirilerek başka düzenlemelere yer verilebilir”
düzenlemesi yapılmış olup aynı minvalde
Mal Alımı İşlerine Ait Tip Sözleşmenin “Diğer Hususlar” başlıklı 44’üncü maddesini açıklayıcı mahiyette olan dip not kısmında ise,
“İdare, alınacak malın özelliğini esas alarak Tip Sözleşmede düzenleme bulunmayan hususlara ilişkin olarak 4734 sayılı Kanun ile 4735 sayılı Kanun hükümlerine, Kamu İhale Kurumu tarafından anılan kanunlara ilişkin olarak yayımlanan mevzuata ve diğer hukuk kurallarına aykırı olmamak ve bu Tip Sözleşme hükümlerinde değişiklik yapmamak ya da sonuçlarını ortadan kaldırmamak üzere, bu maddede düzenlemeler yapabilir.”
hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere İdarelerin iş ile ilgili olması şartıyla görevli personelin gerektiği durumda yurt dışına götürülmesi için ihale dokümanına hüküm koyması mümkündür. İdarelerce yurt dışı eğitim, gezi veya inceleme öngörülmesi halinde gidilecek ülke/ülkelerin, kişi ve gün sayısının dokümanda açıkça yazılması gerekmektedir. Zira bu durum verilecek tekliflerin öngörülebilir ve belirgin olmasını sağlayacaktır.
Yapılan incelemede; İdare tarafından gerçekleştirilen bazı ihalelerin dokümanlarında işle ilgili olan personelin yapılan işlerde bilgilerinin artırılması amacıyla yurtdışı teknik gezilere ve eğitimlere götürülmesine ilişkin hükümlerin bulunduğu görülmüştür. Bu gezilere ve eğitimlere ait bilgilerin dokümanlarda detaylı olarak yer almadığı (ihale dokümanlarında kaç kişinin, kaç günlüğüne hangi ülkeye gideceğine vb.) tespit edilmiştir.
Örneğin 2023/329258 ihale kayıt numaralı Avrupa Bölgesi İçmesuyu Ana Dağıtım Sisteminde Mevcut Yapıların İyileştirilmesi ve Arızalı Debimetrelerin Değişimi İşine ait sözleşmenin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 33.10’uncu maddesinde ve 2022/597447 ihale kayıt numaralı Avrupa Bölgesi Kayıp-Kaçak ve Basınç Yönetimi Projesi- II İşine ait sözleşme tasarısının “Diğer hususlar” başlıklı 33.10’uncu maddesinde; sözleşme kapsamında temin edilecek malzemelerin talep edilen ilgili testleri için, üretici tesislerinin yurtdışında olması sebebiyle İdare tarafından uygun görülmesi halinde, İdarenin katılımıyla üretici tesislerinde söz konusu teknik detaylar ve bilgiler sunulacağı, bu bağlamda ilgili tüm giderlerin yükleniciye ait olacağı hükmüne yer verilmiştir.
Bahse konu hükümlerden anlaşılacağı üzere üretici tesislerinde verilecek olan bilgilendirmeye ilişkin İdare tarafından kaç kişinin, kaç gün süreyle nereye gideceğine dair açık bir hüküm bulunmadığı görülmüştür.
Bir diğer örnek ise 2020/4533 ihale kayıt numaralı “Asya Yakası 2.Kısım Müteferrik Atıksu, Yağmursuyu Dere Temizlik Bakım Onarım İnşaat İşi”ne ait sözleşmenin “Diğer hususlar” başlıklı 33.15’inci maddesinde; yüklenicinin kanalizasyon tesisleri ile ilgili bilimsel ve teknolojik alanda, idarenin talebi doğrultusunda, yurtdışında, idareden en az 5 teknik elemanına en az bir hafta müddetle pratik ve teorik eğitim vereceği, eğitim, konaklama, iaşe ve yol masraflarının tamamının yükleniciye ait olacağı belirtilmiştir.
Görüleceği üzere gönderilecek personel sayısı ve süresine ilişkin net bir hüküm olmamakla birlikte gidilecek ülke de belirtilmemektedir. Kaldı ki uygulamada 2024 yılında sadece 3 personelin ihale kapsamında 13.05.2024-17.05.2024 tarihleri arasında Almanya’ya eğitim için gönderildiği görülmüştür.
Örnek olarak verilen bu işlere ilişkin tespitler genel olarak diğer işlerde de görülmektedir. İhale dokümanında gidilecek ülke, kişi ve gün sayısı açık bir şekilde yer almaması belirsizliğe sebebiyet vermekte olup İdare tarafından dolaylı olarak fazladan bir gidere katlanılmasına neden olduğu değerlendirilmektedir.
Şöyle ki, mal ve hizmet alımı ile yapım işinin niteliğine, miktarına, işin ifa edilmesi sırasında uyulacak şartlara ilişkin ihale dokümanında yapılan düzenlemeler istekli olabilecekler için maliyetin belirlenmesinde ve buna göre tekliflerinin hazırlanmasında dikkate alınan unsurlardır.
Dolayısıyla gidilen ülkeye, gidecek kişi ve konaklanacak gün sayısına göre yüklenicinin katlandığı maliyet değişmekte olup yüklenicinin katlanacağı maliyetlerde de belirsizliklere sebep olmaktadır. Bu durumda basiretli bir iş adamı gibi davranacak olan yüklenici firma teklif aşamasında bu maddedeki belirsizlikten dolayı teklif verirken yüksek bir maliyete katlanacağını düşünerek yüksek teklif verecektir. Bunun sonucu olarak da İdare işe ilişkin yaptığı ödemeler ile daha fazla maliyete katlanmış olacaktır.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine İdare tarafından; bulguya istinaden, gelecekte yapılacak ihalelerde yurt dışında eğitim görecek personel sayısının ve eğitime gidilecek gün sayısının net ifadelerle belirleneceği, belirsizlik ifade eden ibarelerden kaçınılacağı belirtilmiştir. Bunun yanında ihale dokümanında ülke belirtilmesinin, ihaleye çıkarılacak işlerde sözleşme kapsamında temin edilecek malzemelerin, teknik ürünlerin ve eğitimlerin hangi ülkeden en ekonomik koşullarda temin edileceği hususundaki belirsizliklerden dolayı, ihalelerde rekabetin sağlanması ile ilgili ilkelere uygun olmayacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde düzenlenen saydamlık ilkesi gereğince ihale dokümanlarında yapılan düzenlemelerin isteklileri tereddüde düşürecek nitelikte olmaması dolayısıyla belirlenen kriterlerin yüklenicilerin tekliflerini hazırlayabilmelerine imkân verecek şekilde açık, net ve anlaşılır bir şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle, ihale dokümanında yapılan düzenlemeler de öznel ve muğlak belirlemelerden kaçınılması, yapılan düzenlemelerin herkes için aynı şekilde anlaşılabilir olmasına dikkat edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.