|
ÖZET: İhale süreçlerinde, Büyükşehir Belediyesi’nin 2024 yılı için yaptığı mevsimlik çiçek alımlarının, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde istisna kapsamına alınarak ihalesiz gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Kamu İhale Kanunu’nun 2. maddesi, belediyelerin de dahil olduğu idarelerin mal ve hizmet alımlarının bu kanun hükümlerine tabi olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, 5. maddede idarelerin saydamlık, rekabet ve eşit muamele gibi temel ilkelere uyması gerektiği vurgulanmaktadır.
İlgili kanunun 3. maddesi, belirli kuruluşların ve alımların istisna kapsamına girebileceğini düzenlemektedir. Ancak, Park ve Bahçeler Dairesi Başkanlığı’nın 2024 yılında gerçekleştirdiği 14.309.406,60 TL tutarındaki bitki alımlarının, bu istisna şartlarını sağlamadığı belirlenmiştir. Dolayısıyla, bu alımların ihale yoluyla gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Kamu idaresi, denetim raporuna yanıt vererek, ilgili mevzuata uyulacağını ve 30.04.2024 tarihinden itibaren istisna alımlarının sonlandırılacağını ifade etmiştir. Ancak, denetim sürecinde 2024 yılına ait bazı işlemlerin devam ettiği gözlemlenmiştir. Bu bağlamda, park ve bahçelerin bakım ve onarım faaliyetleri için yapılan tarım ürünleri alımlarının, Kamu İhale Kanunu gereğince ihale ile temin edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. |
BULGU: İhale Kapsamında Yapılması Gereken Mal Alımlarının İstisna Kapsamında Temin Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdarenin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi olmasına rağmen mevsimlik çiçek alımını istisna kapsamında değerlendirerek ihalesiz yaptığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde “Aşağıda belirtilen idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri bu Kanun hükümlerine göre yürütülür” denilmiş ve aynı maddenin (a) bendinde belediyeler de Kanun kapsamında yer alan idareler arasında sayılmıştır.
Aynı Kanun’un “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrasında; “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” hükmüne, “Yasak Fiil ve Davranışlar” başlıklı 17’nci maddesinin (b) bendinde ise “İsteklileri tereddüde düşürmek, katılımı engellemek, isteklilere anlaşma teklifinde bulunmak veya teşvik etmek, rekabeti veya ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak.” hükmüne yer verilmek suretiyle eşit muamele ve rekabetin temel ilke olduğu ve bu ilkeyi zedeleyecek fiil ve davranışların yasak olduğu vurgulanmıştır. Dolayısıyla kanun kapsamına dâhil edilen kuruluşlar ve bu kuruluşların mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin bu kanun kapsamında ihale edilmek suretiyle gerçekleştirilmesi esastır.
Mezkûr kanunun “İstisna” başlıklı 3’üncü maddesinde ise bir takım kuruluş ve alımlarının, kendine mahsus nitelikleri gereği, kanun kapsamına tabi olmadığı hüküm altına alınmıştır. Bu maddenin (a) bendinde; “Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili ürün alımları ile 6831 sayılı Orman Kanunu gereğince orman köyleri kalkındırma kooperatiflerinden ve köylülerden yapılacak hizmet alımları…” hükmüne yer verilmek suretiyle tarım ve hayvancılıkla ilgili ürünlerin doğrudan üreticilerden veya ortaklarından ihalesiz olarak satın alınabilmesi mümkün kılınmıştır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükmünden anlaşılacağı üzere, belediyenin tarım ve hayvancılıkla ilgili ürünlerin doğrudan üreticilerden veya ortaklıklarından ihalesiz olarak satın alabilmesi için belediyenin, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği söz konusu ürünleri işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere kurulmuş veya yasal olarak görevlendirilmiş olması ve söz konusu ürünleri işleme, değerlendirme, iyileştirme veya satma maksadıyla alması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Park ve Bahçeler Dairesi Başkanlığı tarafından 2024 yılında Park ve Bahçeler Dairesi’nin bakım, onarım ve yeniden düzenleme faaliyetlerinde kullanılmak üzere KDV dahil toplam 14.309.406,60 TL bedel ile gül, askılı saksı menekşe, çalı, çiçek ve soğanlı bitki alımının 4734 sayılı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinin (a) bendi kapsamında yapıldığı tespit edilmiştir. İdare tarafından il genelindeki park ve bahçelerin bakım, onarım ve yeniden düzenleme faaliyetleri için alınan söz konusu mallar, yukarıda belirtilen 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (a) fıkrasında yer alan şartları sağlamadığından idarenin bahsedilen malları istisna kapsamında satın alması mümkün görünmemektedir.
Kamu idaresi tarafından bulguya iştirak edilmiş, ilgili mevzuat hükümlerine uyulacağı belirtilmiş ve 30.04.2024 tarihinden itibaren bulgu konusu istisna alımlarının sonlandırıldığı ifade edilmiştir. Ancak cevaptan da anlaşıldığı üzere, denetime konu 2024 yılı içerisinde tenkit konusu işlemlerin bir süre daha devam ettiği görülmektedir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle, park ve bahçelerin bakım, onarım ve yeniden düzenleme faaliyetleri için alınan tarım ürünlerinin 4734 sayılı Kanun kapsamında ihale yoluyla alınması gerekmektedir.