İhale Komisyon Kararlarında Ortak Tutumun Olmaması (Sayıştay)

BULGU: İhale Komisyon Kararlarında Ortak Tutumun Olmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdare tarafından ihalesi yapılan bazı yapım işlerinde aynı ihale komisyonu tarafından yaklaşık maliyetin üzerinde gelen tekliflere yönelik yaklaşık maliyet güncellemesi yapılırken bazı ihalelerde bu güncelleme yapılmaksızın ihalelerin iptal edildiği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde; İdarelerin bu Kanuna göre yapacağı ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu, Aynı Kanun’un 9’uncu maddesinde de; mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyetin belirleneceği ifade edilmektedir.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yaklaşık maliyetin üzerindeki teklifler” başlıklı 16.3’üncü maddesinde;

“Yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflerin kabul edilip edilemeyeceği hususunda tereddütler olduğu anlaşılmaktadır. İhale komisyonu;

b) Yaklaşık maliyet güncellenerek tespit edilmişse, güncellemenin doğru yapılıp yapılmadığını,

Sorgulayarak verilen teklifleri yaklaşık maliyete göre mukayese eder ve bütçe ödeneklerini de göz önünde bulundurarak, teklif fiyatlarını uygun bulması halinde ekonomik açıdan en avantajlı teklifi ve varsa ikinci teklifi belirlemek veya verilen teklif fiyatlarını uygun bulmaması halinde ihalenin iptaline karar vermek hususunda takdir yetkisine sahiptir.” denilmektedir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, yapılan ihalelerde İdarelerin; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu, yaklaşık maliyetin her türlü fiyat araştırması yapılarak belirleneceği, yaklaşık maliyet güncellenerek tespit edilmişse; güncellemenin doğru yapılıp yapılmadığının kontrolünü yaparak verilen teklifleri yaklaşık maliyete göre mukayese edip ihale durumunu belirleme hususunda takdir hakkına sahip olduğu anlaşılmaktadır.

Yapılan incelemede, İdare tarafından ihalesi gerçekleştirilen ve aynı ihale komisyonu tarafından ihale kararları verilen, ihale tarihi itibarıyla 2023 yılı içerisinde birbirine yakın tarihli ihalesi yapılan ve bütün isteklilerce yaklaşık maliyet üzerinde teklif verilen bazı işlerde, yaklaşık maliyet güncellemesi yapılarak işlerin ihale edildiği; bazılarında ise yaklaşık maliyet güncellemesi yapılmadan ve herhangi bir gerekçe ihale komisyon kararında gösterilmeden doğrudan ihalenin iptali yoluna gidildiği, aynı durumlar karşısında ortak bir tutumun olmadığı tespit edilmiştir.

Şöyle ki; 2023/433479 ihale kayıt numaralı Şişli Kuştepe Zeminaltı Otopark İnşaatı, 2023/685436 ihale kayıt numaralı Büyükçekmece Sahili 2. ve 3. Etap Düzenleme İnşaatı ve 2023/147787 ihale kayıt numaralı Ataşehir İlçesi, İçerenköy Mahallesi Spor Tesisi İnşaatı işlerinde istekliler tarafından verilen teklifler yaklaşık maliyet üzerinde olduğundan yaklaşık maliyette bulunan imalat kalemlerinin ihale tarihi itibarıyla güncellendiği ve avantajlı teklif sahibine işin ihale edildiği,

Ancak, 2023/572777 ihale kayıt numaralı Gaziosmanpaşa Merkez Mahallesi Meydan, Spor Alanları ve Zeminaltı Otopark Tamamlama İnşaatı ile 2023/1286971 ihale kayıt numaralı İstanbul Anadolu Yakası Kamu Binaları Bakım, Onarım, Tadilat ve Ek Hizmet Yapıları XI. Grup İnşaatı işlerinde ise istekliler tarafından verilen geçerli tekliflerin yaklaşık maliyetin üzerinde olduğu gerekçesiyle ihalenin iptal edildiği ve tekrar ihalesinin yapıldığı,

Görülmüştür.

İlk olarak, Şişli Kuştepe Zeminaltı Otopark İnşaatı ve Büyükçekmece Sahili 2. ve 3. Etap Düzenleme İnşaatı işleri 2023 yılı içerisinde haziran ve ağustos aylarında ihalesi yapılmış olup yaklaşık maliyet güncellemesi yapılmak suretiyle ihale edilmişken, Gaziosmanpaşa Merkez Mahallesi Meydan, Spor Alanları ve Zeminaltı Otopark Tamamlama İnşaatı işi yine aynı yıl içerisinde temmuz ayında yaklaşık maliyet güncellemesi yapılmayarak ihalesi iptal edilmiştir. Aynı şekilde Ataşehir İlçesi, İçerenköy Mahallesi Spor Tesisi İnşaatı işi 2023 yılı mart ayında yaklaşık maliyet güncellemesi yapılmak suretiyle ihale edilmişken, İstanbul Anadolu Yakası Kamu Binaları Bakım, Onarım, Tadilat ve Ek Hizmet Yapıları XI. Grup İnşaatı 2023 yılı aralık ayında ihale onayı verilip 2024 ocak ayında yapılan ihalesi yaklaşık maliyet güncellemesi yapılmadan yaklaşık maliyet üzeri teklif geldiği gerekçesiyle ihalenin iptaline gidilmiştir. Halbuki yıl geçişlerinde maaş zamları ve enflasyona bağlı vergi güncellemeleri göz bulundurulduğunda yaklaşık maliyet güncellemesi ihtiyacı diğer ihaleye nazaran daha fazla olması beklenmektedir.

İkinci olarak, Büyükçekmece Sahili 2. ve 3. Etap Düzenleme İnşaatı işinin ilk etabı olan ve tamamlanan Büyükçekmece-Beylikdüzü İlçesi Kordonboyu Düzenleme İşinin yüklenicisi, Büyükçekmece Sahili 2. ve 3. Etap Düzenleme İnşaatı İşi ihalesini yaklaşık maliyet üzeri teklif verip yaklaşık maliyet güncellemesi sonucu en avantajlı teklif sahibi olarak ihaleyi kazanmıştır. Gaziosmanpaşa Merkez Mahallesi Meydan, Spor Alanları ve Zeminaltı Otopark İnşaatı ise; Haliç Bilim Merkezi İşi kapsamında tamamlatılmaya başlanmış ancak ihale tutarından dolayı bitirilememiş sonrasında tamamlanabilmesi amacıyla Gaziosmanpaşa Merkez Mahallesi Meydan, Spor Alanları ve Zeminaltı Otopark Tamamlama İnşaatı ihalesi yapılmıştır. Ancak yapılan ihaleye Haliç Bilim Merkezi İşi kapsamında Gaziosmanpaşa Merkez Mahallesi Meydan, Spor Alanları ve Zeminaltı Otopark İnşaatında imalat yapan yüklenici firma dahil üç istekli ihaleye katılmış ve üç isteklinin de yaklaşık maliyet üzerinde ihaleye teklif verdiği görülmüştür. Ancak Gaziosmanpaşa Merkez Mahallesi Meydan, Spor Alanları ve Zeminaltı Otopark İnşaatına Haliç Bilim Merkezi işi kapsamında imalat yapan isteklinin vermiş olduğu ihale teklifi aritmetik hatadan kaynaklı olarak elenmiş, geri kalan iki isteklinin de teklifi yaklaşık maliyet üzerinde olduğu gerekçesiyle ihale iptaline gidilmiştir. Bu işin sonrasında tekrar yapılan tamamlama ihalesini ise aritmetik hatadan dolayı elenen ve ihale yapılan mahalde Haliç Bilim Merkezi işi kapsamında imalat yapan ilgili istekli kazanmıştır.

Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; 2023/433479 ihale kayıt numaralı Şişli Kuştepe Zeminaltı Otopark İnşaatı, 2023/685436 ihale kayıt numaralı Büyükçekmece Sahili 2. ve 3. Etap Düzenleme İnşaatı ve 2023/147787 ihale kayıt numaralı Ataşehir İlçesi, İçerenköy Mahallesi Spor Tesisi İnşaatı işlerinde istekliler tarafından verilen tekliflerin yaklaşık maliyetin üzerinde olduğu ve bu kapsamda, yaklaşık maliyette bulunan imalat kalemlerinin ihale tarihi itibarıyla güncellendiği, söz konusu işlere yönelik yapılan hesaplamalar ve piyasa araştırması sonucu yaklaşık maliyetin üzerinde kalan geçerli en düşük teklif bedelinin; hesaplanacak yeni yaklaşık maliyetin altında kalacağından avantajlı teklif sahibine işin ihale edildiği, 2023/572777 ihale kayıt numaralı Gaziosmanpaşa Merkez Mahallesi Meydan, Spor Alanları ve Zeminaltı Otopark Tamamlama İnşaatı ile 2023/1286971 ihale kayıt numaralı İstanbul Anadolu Yakası Kamu Binaları Bakım, Onarım, Tadilat ve Ek Hizmet Yapılan XI. Grup İnşaatı işlerinde ise istekliler tarafından verilen geçerli tekliflerin yaklaşık maliyetin çok üzerinde olduğundan ihalelerin iptal edilip tekrar ihalesinin yapıldığı, yaklaşık maliyet güncellemesi yapılarak ihale edilen işlere verilen tekliflerin yaklaşık maliyetin %9.53, %9.39 ve %1.66 üzerinde olduğu, iptal edilen işlerde ise geçerli en düşük tekliflerin yaklaşık maliyetin %14.42, %17.32 üzerinde olduğu, işin mahiyeti, aciliyeti ve dönemsel ekonomik şartları göz önünde bulundurularak kamu yararı açısından ilgili ihalelerin iptal edildiği ve bulguda belirtilen hususlarla ilgili yaklaşık maliyetin üzerinde gelecek tekliflerin değerlendirilmesi hususunda gereken hassasiyetinin gösterileceği ifade edilmiştir.

İdare tarafından her ne kadar ihale edilen işlere yönelik teklif tutarlarının yaklaşık maliyet güncellemesi yapılması halinde yaklaşık maliyetin altında kalacağı, iptal edilen ihalelere yönelik verilen tekliflerin ise yaklaşık maliyetin üzerinde olduğundan iptal edildiği ifade edilmiş olsa da bulgu konusu edilen husus; yaklaşık maliyet üzeri teklif verilen ve ihale edilen işlerde ihale komisyonu tarafından yaklaşık maliyet güncellemesi yapılırken, iptal edilen işlerde aynı ihale komisyonu tarafından herhangi bir yaklaşık maliyet güncellemesi hesabına girilmemesi ile ilgilidir. İhale edilen işlerde, yaklaşık maliyetin güncel hesabı ile tekliflerin yaklaşık maliyetin altında kaldığı belirtilirken, iptal edilen işlere yönelik herhangi bir hesaplama veya piyasa araştırması sonucu yaklaşık maliyetin güncel tutarı belirtilmeden iptal edilmemesi, daha rasyonel verilere dayanılarak iptalin gerçekleşmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, her ne kadar yaklaşık maliyetin üzerindeki tekliflerin kabul edilip edilemeyeceği hususu İdarenin takdirine bırakılmış olsa da İdarenin bu hakkı Kanun’un temel ilkelerinde sayılan; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği ve kaynakların verimli kullanılması hususlarını gözeterek vermesi gerektiği ve ihale tarihi itibarıyla birbirine yakın olan ihalelerde ortak bir tutum izlemesi gerektiği düşünülmektedir.