|
ÖZET: İhale öncesi hazırlıkların eksikliği, sağlık tesisleri inşaat projelerinin yürütülmesinde önemli aksaklıklara yol açmaktadır. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Bakanlık tarafından gerçekleştirilen sağlık tesisi yapım işlerinde, ihale öncesi gerekli hazırlıkların tamamlanmaması nedeniyle işlerin tamamlanmasında gecikmelere neden olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle, inşa edilecek arazilerde mevcut yapıların varlığı, altyapı hatlarının geçişi ve arazi ile ilgili yasal süreçlerin uzaması gibi faktörler, yüklenicilere yer teslimi yapıldıktan sonra projelere başlanamamasına yol açmaktadır.
Kamu İhale Kanunu ve Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, ihale süreçlerinin arsa temini, kamulaştırma ve imar işlemleri tamamlanmadan başlatılmaması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, uygulamada bu süreçlerin dış paydaşlardan kaynaklı gecikmelerle uzadığı ve yer teslimi öncesinde tamamlanması gereken işlemlerin ihale tarihine yetişmediği görülmektedir. Örneğin, İncek Sağlıklı Yaşam Merkezi ve Çanakkale İl Sağlık Müdürlüğü projelerinde, yer tesliminden sonra inşaat ruhsatı alınması için uzun süreler beklenmiştir. Bu nedenle, ihale süreçlerinin zamanında ve sorunsuz bir şekilde ilerlemesi için, projelendirme çalışmalarının titizlikle yapılması, mülkiyet ve kamulaştırma sorunlarının önceden çözülmesi gerekmektedir. Böylece, sağlık tesislerinin inşaat süreçlerinde yaşanan gecikmeler en aza indirilebilir ve projeler zamanında tamamlanarak hizmete alınabilir. |
BULGU: İhale Öncesi Hazırlıkların Tam Olarak Yapılmaması Sebebiyle İşlerin Yürütülmesi Aşamasında Aksaklıkların Olması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlıkça ihale edilen sağlık tesisi yapım işlerinde İdare tarafından ihale öncesi gerekli hazırlıkların tam olarak yapılmaması neticesinde işin yürütülmesinde ve tamamlanmasında gecikmelere sebebiyet verildiği görülmüştür.
Sağlık tesisi inşa edilecek olan araziler üzerinde mevcut yapıların bulunması, elektrik, yağmur suyu ve pis su hatlarının geçmesi, taşıt yollarının var olması, arazi tevhid işlemleri ile yapı ruhsatı alınması süreçlerinin uzun sürmesi gibi sebeplerden ötürü anahtar teslimi götürü bedel olarak ihale edilen hastane, sağlıklı yaşam merkezi vb. çeşitli sağlık tesisi ihalelerinde yüklenicilere yer teslimi yapıldıktan sonra fiili olarak işe başlanılamayan durumlar olduğu tespit edilmiştir. İdare kaynaklı bu sebeplerden ötürü İncek Sağlıklı Yaşam Merkezi Yapım işinde olduğu gibi kimi zaman işin süresinden daha fazla sürenin süre uzatımı olarak verildiği görülmektedir. Bir başka yapım işi olan, Çanakkale İl Sağlık Müdürlüğü Hizmet Binası Yapım İşi ile ilgili olarak da yer tesliminin ardından işin yapılacağı arsanın havamania muhalefetinin bulunması nedeniyle projede revizyonlar gerekmiş ve yaklaşık 8 aylık sürenin ardından inşaat ruhsatı alınabildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinde, “Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz.” denilmektedir.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde ise, arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Kamu idaresi tarafından gönderilen cevapta, emlak edinimi (tahsisi) noktasında Hazine mülkiyetli taşınmazlar veya Belediye, Orman ve Vakıf mülkiyetli taşınmazların tercih edildiği, arazi seçimi sonrası tahsis, imar, kadastro ve altyapı/üstyapı deplaseleri vb. işlemlerin sıralı olarak yürütüldüğü, kimi yatırımlarda bu süreçlerin dış paydaşlardan kaynaklı olarak uzayabildiği, ancak bu süreçlerin yer teslimi öncesi tamamlanmasının esas olduğu, yatırımın yapılacağı arazi üzerinde proje ya da inşaat çalışmalarına engel bir durum tespit edilmesi halinde il sağlık müdürlüklerinin bu engellerin kaldırılması noktasında talimatlandırıldığı, proje çalışmaları başladığı sırada arsaların proje kontrolleri ve proje müellifleri ile tekrar yerinde değerlendirildiği, belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri, idarenin de cevabında belirtmiş olduğu “dış paydaşlarla” yürütülmesi gereken süreçlere vurgu yapmakta ve bu süreçler tamamlanmadan ihaleye çıkılmaması gerektiğini kurala bağlamaktadır. Aslolan, ihale süreçleri başlamadan önce mülkiyet, kamulaştırma ve imar işlerinin tamamlanmış olmasıdır.
Kaldı ki, yapılan incelemelerde sadece ifraz işlemleri ya da imarla ilgili gecikmelerin olmadığı, sağlık tesisi inşa edilecek olan araziler üzerinde mevcut yapıların bulunduğu, elektrik, yağmur suyu ve pis su hatlarının geçtiği, taşıt yollarının var olduğu gibi durumlar nedeniyle de fiili olarak işlere başlanamadığı ve süre uzatımları verildiği görülmüştür. İdare kaynaklı bu sebeplerden ötürü sözleşme süresinden daha fazla sürenin süre uzatımı olarak verildiği de tespit edilmiştir.
Bu itibarla, hem mevzuat düzenlemelerinin gereği olarak hem de uygulamada karşılaşabilecek öngörülemeyen durumların en aza indirilmesi ve işlerin zamanında bitirilip hizmete alınabilmesini teminen; ihale öncesi projelendirme çalışmalarının detaylı ve uyumlu yapılması, kamulaştırma, mülkiyet, yıkım ve deplase gibi sorunların önceden öngörülerek çözümlenmesi gerekmektedir.