BULGU: İhale Öncesinde Yapılması Gereken İşlemlerin Bitirilmeden İhaleye Çıkılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
İl Özel İdaresinin yapmış olduğu bazı ihalelerde, ihale öncesi aşamaların tamamlanmadan ihalelere çıkıldığı, söz konusu işlemlerin ihale sonrasında da makul bir sürede bitirilmemesi sonucu süre uzatımları verildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinde ve Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “İhalelerde uyulması zorunlu hususlar” başlıklı 5’inci maddesinde;
“Arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. İhale konusu işin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Uygulama projesi bulunan işlerde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunludur. Ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan işlerde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, işlerde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Bu işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımlar için anahtar teslimi götürü bedel, uygulama projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabilir. Arsa temini, mülkiyet ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı, baraj ve büyük sulama, içmesuyu isale hattı, enerji nakil hattı, trafo, trafo merkezleri, şalt tesisleri, kaptajlar, su depoları, karayolu, liman ve havaalanı, demiryolu, petrol ve doğalgaz boru hattı projelerinde aranmaz.”
Denilmektedir.
Yukarıda yer alan düzenlemeler gereği özellikle bina işlerinin anahtar teslim götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale edilmesi gerektiğinden bina işlerinde uygulama projelerinin hazırlanması gerekmektedir. Dolayısıyla uygulama projelerine esas arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde yapı ruhsatı gibi imar işlemleri tamamlanmadan ihaleye çıkılmamalıdır. Bina yapım işinde ihale öncesinde veya ihale sürecinde yapı ruhsatının alınmamış olması işin sözleşmede belirtilen sürede yükleniciye teslim edilmesine, dolayısıyla işin yapımına başlanmasına engel teşkil edebilecektir. Bu durumda yükleniciye ek süre verilmesi ile işin yapım teslim süreçlerinin uzamasına neden olabileceği gibi makul bir süre içerisinde söz konusu süreçlerin tamamlanamaması durumunda işin feshedilmesi sürecini başlatacaktır.
Yapılan incelemede, Kurşunlu İlçesi Hükümet Konağı Yapım İşinde yükleniciye 14.07.2023 tarihinde yer teslimi yapılmış ancak yapı ruhsatının alınamaması sebebiyle işe başlanılamamıştır. Yapı ruhsatı ancak 14.05.2024 tarihinde alınabilmiştir. Bu gerçeklikten hareketle de yükleniciye 305 gün süre uzatımı verilmiştir. Diğer yandan yüklenicinin 06.12.2024 tarihli İdare nezdinde yaptığı başvuruda, sözleşmeye göre havanın fen noktasında çalışmaya uygun olmadığı dönemin 15 Kasım – 20 Mart tarihleri arasındaki 129 gün olduğu dönemde gerekli teknik ve fenni tedbirleri alarak iklimin müsaade ettiği tarihlerde gaz beton – tuğla duvar örme işleri ve betonarme imalatlara devam etmek istediğini bildirmiş ve bu talebi de kabul etmiştir. Bu durumda yüklenicinin bu süre uzatımı verilmiş koşullarda dahi işi tamamlayamayacağı kuvvetle muhtemel görülmektedir.
Yine Çankırı Valiliği Kriz Yönetimi ve Koordinasyonu Toplantı Salonu Yapım İnşaatı işinde yükleniciye yer teslimi yapılmış olmasına rağmen benzer şekilde yapı ruhsatı alınamaması sebebiyle işe başlanılamamıştır. Bu olayda da yine benzer gerekçelerle yükleniciye işin normal süresi kadar ek 45 gün süre uzatımı verilmiştir.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine, İdare tarafından bulgu konusuna iştirak edildiği, bundan sonraki ihalelerde ihale öncesi aşamalarında daha dikkatli davranılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, ihale öncesinde yapılması gereken işlemlerin bitirilmeden ihaleye çıkılması, sözleşme sonrasında telafi edilemediği gibi, İdarenin yersiz bir şekilde ihale ilanı gibi maliyetlere katlanmasına, işin yersiz olarak uzaması ve fiyat farkı ödenmesine sebebiyet vermektedir.