İhale Öncesinde Yapılması Gereken İşlemlerin Bitirilmeden İhaleye Çıkılması (Sayıştay)

BULGU: İhale Öncesinde Yapılması Gereken İşlemlerin Bitirilmeden İhaleye Çıkılması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Yatırım İnşaat Müdürlüğü’nün yapmış olduğu bir ihalede, ihale öncesi aşamaların tamamlanmadan ihaleye çıkıldığı, söz konusu işlemlerin ihale sonrasında da makul bir sürede bitirilmemesi sonucu ihalenin tasfiye edildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinde ve Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “İhalelerde uyulması zorunlu hususlar” başlıklı 5’inci maddesinde;
“Arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. İhale konusu işin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Uygulama projesi bulunan işlerde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunludur. Ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan işlerde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı
sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, işlerde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Bu işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımlar için anahtar teslimi götürü bedel, uygulama projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabilir. Arsa temini, mülkiyet ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı, baraj ve büyük sulama, içmesuyu isale hattı, enerji nakil hattı, trafo, trafo merkezleri, şalt tesisleri, kaptajlar, su depoları, karayolu, liman ve havaalanı, demiryolu, petrol ve doğalgaz boru hattı projelerinde aranmaz.”
Denilmektedir.
Yukarıda yer alan düzenlemeler gereği özellikle bina işlerinin anahtar teslim götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale edilmesi gerektiğinden bina işlerinde uygulama projelerinin hazırlanması gerekmektedir. Dolayısıyla uygulama projelerine esas arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde yapı ruhsatı gibi imar işlemleri tamamlanmadan ihaleye çıkılmamalıdır. Bina yapım işinde ihale öncesinde veya ihale sürecinde yapı ruhsatının alınmamış olması işin sözleşmede belirtilen sürede yükleniciye teslim edilmesine, dolayısıyla işin yapımına başlanmasına engel teşkil edebilecektir. Bu durumda yükleniciye ek süre verilmesi ile işin yapım teslim süreçlerinin uzamasına neden olabileceği gibi makul bir süre içerisinde söz konusu süreçlerin tamamlanması durumunda işin feshedilmesi sürecini başlatacaktır.
Yapılan incelemede, mülkiyeti Karayolları Genel Müdürlüğünde bulunan taşınmazın tahsis işlemi yapılmadan ihaleye çıkılmış dolayısıyla yüklenici ile sözleşme imzalandıktan sonra yer teslimi yapılamamıştır. Bu sürecin uzaması yüklenici tarafından katlanılamayacak şekilde maliyet artışına sebebiyet verdiği için yüklenici talebi doğrultusunda sözleşme feshedilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında Çanakkale Hükümet Konağı Yapım İşi başta olmak üzere anahtar teslim götürü bedelle ihaleye çıkılan tüm işlerde söz konusu bulguya uygun olacak şekilde işlem tesis edileceği,
Ancak Çanakkale Hükümet Konağı Yapım İşinin tasfiye sebeplerinden bir diğerinin de yapı ruhsatının ilgili belediyesinden alınamaması olduğu, ruhsat ile alakalı sürecin belediye tarafından Çanakkale Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararına itiraz edilerek yargıya taşınmış olması nedeniyle halen ruhsatın alınamadığı ifade edilmiştir.
Söz konusu mevzuat metninde imar işlemlerinin tamamlanması şartının her işle ilgili olmayıp gerekli hallerde dikkate alınması durumu tali bir konudur. Anılan işin feshedilmesinin esas sebebi söz konusu arsaya ilişkin Karayolları Genel Müdürlüğü’nden alınması gereken tahsis işleminin alınamamış olmasıdır. Yükleniciye işyeri teslimi yapılamamış ve yüklenici talebi doğrultusunda sözleşme feshedilmiştir.
Sonuç olarak ihale öncesinde yapılması gereken işlemlerin bitirilmeden ihaleye çıkılması, sözleşme sonrasında telafi edilemediği gibi, İdarenin yersiz bir şekilde ihale ilanı gibi maliyetlere katlanmasına sebebiyet vermektedir.