|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, üniversitelerin ihtiyaçlarının kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle karşılandığı tespit edilmiştir. Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenen parasal limitlerin altında kalmak amacıyla yapılan bu uygulama, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5. maddesinde belirtilen saydamlık, rekabet ve eşit muamele ilkelerine aykırıdır. Kanun, temel ihale usullerinin açık ihale ve belli istekliler arasında ihale olduğunu vurgulamakta ve kısımlara bölünerek alım yapılmasını yasaklamaktadır.
Denetimlerde, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi Döner Sermaye İşletmesi’nin bazı alımlarının kısımlara bölünerek gerçekleştirildiği görülmüştür. Örnek alımlar arasında terapötik aferez laboratuvarı ve biyomedikal malzeme alımları yer almakta olup, bu alımların her biri belirli tarihlerde ve yüksek tutarlarda gerçekleştirilmiştir. Kamu idaresi, acil durumlarda doğrudan temin yönteminin tercih edildiğini belirtse de, 4734 sayılı Kanun’da acil durumlar için belirlenmiş yöntemler bulunmaktadır. Dolayısıyla, ihtiyaçların parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek doğrudan temin edilmesi, yasal çerçeveye uygun değildir. Temel ihale usulleri ile alımların gerçekleştirilmesi gerekliliği vurgulanmaktadır. |
BULGU: İhale Usulleri ile Temin Edilmesi Gereken İhtiyaçların Kısımlara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin ile Satın Alınması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Temel ihale usulleri ile karşılanması gereken ihtiyaçlardan bir kısmının, her yıl Kamu İhale Kurumunca belirlenmiş olan parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünmek suretiyle doğrudan temin usulü ile karşılandığı tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde idarelerin; ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu ifade edilmiştir. Maddede ayrıca, bu Kanun uyarınca yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel ihale usulleri olduğu ve eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği belirtilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinde ise ilan yapma, teminat alma, ihale komisyonu kurma ve yeterlik kurallarını arama koşullarına bağlı olmaksızın ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak doğrudan temin usulü ile alım yapılabilecek haller sınırlı olarak sayılmıştır. Maddenin birinci fıkrasının (d) bendine göre ise her yıl Kamu İhale Kurumunca belirlenen parasal limitlerin altında kalan ihtiyaçların doğrudan temin usulü ile alınması mümkün bulunmaktadır. Ancak yukarıda da açıklandığı üzere temel ihale usulleri ile karşılanması gereken ihtiyaçların maddenin birinci fıkrasının (d) bendi için belirlenmiş olan parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek doğrudan temin usulü ile karşılanması Kanun’un 5’inci maddesinde sayılan ilkelere uygun düşmemektedir.
Yapılan denetimlerde, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi Döner Sermaye İşletmesi tarafından yapılan alımların bazılarının kısımlara bölünerek yapıldığı görülmüştür. Söz konusu alımlardan bir kısmına örnek mahiyetinde aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 1: Kısımlara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin ile Yapılan Örnek Alımlar
| Harcama Kodu |
İşin Adı | Alımın Gerçekleştiği Tarih |
Satın Alma Tutarı (TL) |
| 03.2.6.01 | Terapotık Aferez Laboratuvarı İçin 3 Kalem Malzeme Alımı | 17.02.2023 | 363.304,50 |
| 03.2.6.01 | Terapotık Aferez Laboratuvarı İçin 3 Kalem Malzeme Alımı | 17.02.2023 | 363.304,50 |
| 03.7.3.02 | Biyomedikal İçin 2 Kalem Malzeme Alımı | 20.02.2023 | 380.000,00 |
| 03.7.3.02 | Biyomedikal İçin 2 Kalem Malzeme Alımı | 20.02.2023 | 380.000,00 |
| 03.2.6.02 | Göz Hastalıkları Pol. İçin 4 Kalem Malzeme Alımı | 16.02.2023 | 244.770,00 |
| 03.2.6.02 | Göz Hastalıkları Pol. İçin 4 Kalem Malzeme Alımı | 16.02.2023 | 244.770,00 |
| 03.2.6.02 | Göz Hastalıkları Pol. İçin 4 Kalem Malzeme Alımı | 16.02.2023 | 244.770,00 |
| 03.2.6.02 | Göz Hastalıkları Pol. İçin 4 Kalem Malzeme Alımı | 16.02.2023 | 244.770,00 |
| 03.7.1.01 | Biyomedikal İçin 5 Kalem Malzeme Alımı | 9.03.2023 | 217.920,00 |
| 03.7.3.02 | Biyomedikal İçin 5 Kalem Malzeme Alımı | 9.03.2023 | 217.920,00 |
| 03.7.1.02 | Biyomedikal İçin 2 Kalem Malzeme Alımı | 23.03.2023 | 425.500,00 |
| 03.8.1.03 | Biyomedikal İçin 2 Kalem Malzeme Alımı | 23.03.2023 | 425.500,00 |
| 03.7.1.01 | Biyomedikal İçin 4 Kalem Malzeme Alımı | 5.04.2023 | 224.000,00 |
| 03.7.1.01 | Biyomedikal İçin 4 Kalem Malzeme Alımı | 5.04.2023 | 224.000,00 |
| 03.2.6.02 | Tıbbi Malzeme Deposu İçin 8 Kalem Malzeme Alımı | 10.04.2023 | 338.710,00 |
| 03.2.6.02 | Tıbbi Malzeme Deposu İçin 8 Kalem Malzeme Alımı | 10.04.2023 | 338.710,00 |
| 03.2.6.02 | Tıbbi Malzeme Deposu İçin 8 Kalem Malzeme Alımı | 10.04.2023 | 338.710,00 |
| 03.2.6.02 | Tıbbi Malzeme Deposu İçin 8 Kalem Malzeme Alımı | 10.04.2023 | 338.710,00 |
| 03.2.6.01 | Biyokimya İçin 16 Kalem Malzeme Alımı | 24.04.2023 | 357.599,30 |
| 03.2.6.01 | Biyokimya İçin 16 Kalem Malzeme Alımı | 24.04.2023 | 357.599,30 |
| 03.2.6.01 | Biyokimya İçin 16 Kalem Malzeme Alımı | 24.04.2023 | 357.599,30 |
| 03.2.6.01 | Biyokimya İçin 16 Kalem Malzeme Alımı | 24.04.2023 | 357.599,30 |
Kamu İdaresi cevabında sağlık hizmeti verme güçlüğü yaşandığı acil durumlarda zaruri olarak doğrudan temin tercih edildiği ifade edilse de 4734 sayılı Kanun’da acil durumlarda hangi yöntemle alım yapılacağı düzenlenmiş olup acil durum dahi olsa ihtiyaçların parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünmek suretiyle doğrudan temin usulü ile alınması öngörülmemiştir.
Sonuç olarak; ihtiyaçların parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünmek suretiyle doğrudan temin usulü ile karşılanmaması, temel ihale usulleri ile alımların gerçekleştirilmesi gerekmektedir.