|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Bağlı İdaresi’nin bazı mal ve hizmet alımlarını doğrudan temin yöntemiyle kısımlara bölerek gerçekleştirdiğini ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesi, idarelerin eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal ve hizmet alımlarını kısımlara bölmelerini yasaklamaktadır. Kanun’un 18’inci maddesi ise doğrudan temin yönteminin bir ihale usulü olarak kabul edilmediğini belirtmektedir. Bu bağlamda, doğrudan temin ile yapılan alımların, yalnızca belirli koşullar altında ve parasal limitler dâhilinde geçerli olduğu vurgulanmaktadır.
İdarenin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği alımlar arasında evsel nitelikli arıtma çamurlarının bertarafı, araç kiralama ve çeşitli malzeme alımları yer almaktadır. Ancak, bu durumun mevzuata aykırı olduğu ve daha önceki Sayıştay Denetim Raporları’nda da tespit edildiği ifade edilmektedir. Kamu idaresi, bulgulara dikkat edileceğini belirtmiş olsa da, rekabetin sağlanması, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımı açısından, aynı nitelikteki işlerin Kanun’da belirtilen ihale usulleriyle gerçekleştirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Doğrudan temin yönteminin ise yalnızca belirlenen şartlara uygun olarak kullanılması önem arz etmektedir. |
BULGU: İhale Usulleri ile Temin Edilmesi Gereken Mal ve Hizmet Alımlarının Kısımlara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin ile Satın Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare tarafından bazı mal ve hizmet alımlarının, doğrudan temin alım yöntemi kullanılmak suretiyle kısımlara bölünerek temin edildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerce eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği ve bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun’un “Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı 18’inci maddesinde ise; açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık usulü ihale usulleri olarak sayılmış olup doğrudan temin bir ihale usulü olarak sayılmamıştır.
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Parasal limitler kapsamında yapılacak alımlar ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak alımlar” başlıklı 14’üncü maddesinin (3) ve (4) numaralı alt bentlerinde;
“(3) Parasal limitler dâhilinde yapılacak alımlarda, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda bu limitlerin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanunun ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerekir.
(4) Kanunun 18 inci maddesinde öngörülen ihale usulleriyle temin edilmesi gereken ihtiyaçlar, parasal limitlerin altında kalacak şekilde adet, kısım veya gruplara bölünmek suretiyle temin edilemez.” açıklamalarına yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği, bu durumun Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği, doğrudan teminin bir ihale usulü olarak belirlenmediği ve bir alım yöntemi olarak Kanun’da belirtilen özel durumlarda kullanılabileceği, 22/d kapsamında yapılacak alımlarda ise piyasada fiyat araştırmasının yapılması ve öngörülen parasal limitin aşılacağının anlaşılması durumunda ihtiyacın ihale yoluyla temin edilmesinin gerektiği anlaşılmaktadır.
İdarenin doğrudan temin alım yöntemini kullanarak gerçekleştirdiği alımlar incelendiğinde; evsel nitelikli arıtma çamurlarının bertaraf edilmesi, araç kiralama, boru, dolgu malzemesi, hırdavat malzemesi, sarf malzemesi gibi mal ve hizmet alımlarını kısımlara bölerek temin ettiği tespit edilmiştir. Ayrıca bahse konu hususa 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer verildiği ve mevzuata aykırılığın devam ettiği görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, bulguda tespit edilen hususlara dikkat edileceği ifade edilmiştir.
Rekabeti, eşit muameleyi, güvenilirliği, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla aynı nitelikte olan ve bütünlük sağlayan işlerin Kanun’da öngörülen ihale usulleriyle gerçekleştirilmesi ve doğrudan temin yönteminin ise Kanun’da yer alan amacına ve şartlarına uygun olarak kullanılması gerektiği değerlendirilmektedir.