|
ÖZET: İhale yapılmadan gıda malzemeleri alımının Kamu İhale Kanunu’nun istisna maddesi çerçevesinde gerçekleştirilmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ele alınmıştır. İl Belediyesi İdaresi, ihtiyaç sahiplerine dağıtılmak üzere gıda malzemeleri alımlarını, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (a) bendi uyarınca ihalesiz olarak gerçekleştirmiştir. Ancak, bu Kanun’un 2’nci maddesinde yer alan düzenlemeler, belediyelerin mal ve hizmet alımlarının belirli kurallara tabi olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, 5’inci maddede rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımı gibi temel ilkeler vurgulanmaktadır.
Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (a) fıkrası, tarım ve hayvancılıkla ilgili ürünlerin doğrudan üreticilerden alınmasını istisna kapsamına alırken, bu durumun yalnızca ilgili kuruluşların görev tanımlarında belirtilmiş olması gerektiği ifade edilmektedir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14 ve 15’inci maddeleri incelendiğinde, belediyelere doğrudan tarım ve hayvancılık ürünlerinin işlenmesi veya satılması konusunda bir yetki verilmediği görülmektedir. Dolayısıyla, ihtiyaç sahiplerine dağıtılmak üzere yapılan gıda malzemesi alımları, 4734 sayılı Kanun’un 3-a maddesi kapsamında değerlendirilemez. İncelemeler sonucunda, gıda malzemesi alımlarının istisna kapsamında olmadığı tespit edilmiştir. İdare, Tarım Kredi Kooperatifi’nin kamu kurumu olması ve uygun fiyatlarla malzeme temin etmesi gibi gerekçelerle bu tercihi yaptığını belirtmiştir. Ancak, bu alımların Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde belirtilen temel ilkelere uygun olarak açık ihale usulü ile gerçekleştirilmesi gerektiği açıktır. |
BULGU: İhale Yapılmaksızın Kamu İhale Kanunu’nun İstisna Maddesi Kapsamında Gıda Malzemeleri Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdare tarafından Kamu İhale Kanunu’nun istisna hükümlerinin yer aldığı 3’üncü maddesinin (a) bendine göre ihalesiz olarak ihtiyaç sahiplerine dağıtılmak üzere gıda malzemesi alımlarının yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; belediyelerin yapacağı mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin bu Kanun hükümlerine tabi olarak yürütmesi gerektiği, “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde ise idarelerin, yapacakları ihalelerde rekabeti, eşit muameleyi ve kaynakların verimli kullanılmasını, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 3’ncü maddesinin (a) fıkrasında da Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili ürün alımları ile 6831 sayılı Orman Kanunu gereğince orman köyleri kalkındırma kooperatiflerinden ve köylülerden yapılacak hizmet alımlarının, bu Kanuna tâbi olmadığı hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen istisna maddesi hükmü ile bu Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili alımlarının ihalesiz olarak doğrudan üreticilerden satın alınabilmesi mümkün kılınmıştır. Ancak bu hükümde açıkça belirtildiği üzere; kuruluşun amaç veya görevlerini düzenleyen mevzuatında, tarım veya hayvancılıkla ilgili ürünleri işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satma işlemlerini yapmakla görevlendirilmiş olması gerekmektedir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinde belediyelerin görev ve sorumlulukları, 15’inci maddesinde ise yetkileri ve imtiyazları düzenlenmiş olup bu hükümler incelendiğinde belediyeye doğrudan tarım ve hayvancılık ürünlerinin işlenmesi, değerlendirilmesi, iyileştirilmesi veya satımı hususuna ilişkin bir görev verilmediği anlaşılmaktadır. Bu sebeple, ihtiyaç sahiplerine dağıtılmak üzere yapılan gıda malzemesi alımlarının 4734 sayılı Kanun’un 3-a maddesi hükmü çerçevesinde değerlendirilemeyeceği açıktır.
Yapılan incelemede, İdare tarafından ihtiyaç sahiplerine dağıtılmak üzere yapılan gıda malzemesi alımlarının istisna kapsamında olmamasına rağmen 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (a) bendine göre yapıldığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi göndermiş olduğu cevapta, her yıl ihtiyaç sahibi vatandaşlara ücretsiz olarak gıda malzemeleri dağıtımı yapılmakta olup, Tarım Kredi Koop. Kamu kurumu olması nedeniyle mevcut piyasaya göre daha uygun fiyatlarla satın alma işinde mevzuat açısından Kamu yararı istisnası olduğundan, malzemenin lojistik, paketleme, ürünlerin kalitesi ve zamanında elimize ulaştırılması açısından herhangi bir problem olmadığından ve herhangi bir ek ücret talep etmemesi ayrıca ödemelerde taksit kolaylıkları sağlaması açısından ilde imkanların kısıtlı olması sebebiyle Tarım Kredi Kooperatifi gıda malzemeleri alımında tercih edilmiştir demiştir.
İdare tarafından yapılan söz konusu mal alımları, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İstisnalar” başlıklı 3-a maddesi kapsamında olmayıp, Kanun’un 5’inci maddesinde yer alan temel ilkelere uygun olarak aynı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile yapılması gerekmektedir.