|
ÖZET: İhale yetkilisinin aynı zamanda kontrol teşkilatı amiri olarak atanması, 2023 yılı Sayıştay denetim raporlarında uygun bulunmamıştır. Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı’nın harcama yetkilisi olarak görev yapan kişinin, kontrol amiri olarak da atanması, İç Kontrol Standartları ve ilgili mevzuat hükümleriyle çelişmektedir. 5018 sayılı Kamu Malı Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, harcama yetkilisi, bütçeyle ödenek tahsis edilen birimin en üst yöneticisidir. Aynı zamanda, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre ihale yetkilisi, harcama yapma yetkisine sahip kişileri ifade eder.
Bayındırlık İşleri Kontrol Yönetmeliği’nde kontrol amirinin atanması, yetkili makamın onayı ile gerçekleştirilmelidir. Kontrol amiri, işlerin sözleşmelere ve teknik kurallara uygun olarak yürütülmesini sağlamakla yükümlüdür. Kamu İç Kontrol Standartları, görevlerin ayrılması gerektiğini vurgulamakta ve bu durum, hata ve usulsüzlük risklerini azaltmaya yönelik bir önlem olarak değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, harcama yetkilisinin kontrol amiri olarak atanması, görevler ayrılığı ilkesine aykırıdır. İlgili mevzuat hükümleri, bu görevin farklı bir teknik personel tarafından yürütülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Kamu idaresi, gelecekteki ihalelerde bu hususa dikkat edileceğini belirtmiştir. |
BULGU: İhale Yetkilisinin Aynı Zamanda Kontrol Teşkilatı Amiri Olarak Görevlendirilmesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanının uhdesinde bulunan harcama yetkilisi (ihale yetkilisi) görevinin yanı sıra kontrol amiri olarak da görevlendirilmesinin, İç Kontrol Standartları ile düzenlenen görevler ayrılığı ilkesine ve belirtilen mevzuat hükümlerine uygun olmadığı tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Malı Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama Yetkisi ve Yetkilisi” başlıklı 31’inci maddesinin birinci fıkrasıda “Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir.” aynı maddenin dördüncü fıkrasında”Yükseköğretim Kurulu ile üniversiteler ve yüksek teknoloji enstitülerinde, harcama yetkilileri ödenek gönderme belgesiyle belirlenir. Bu idarelerde ödenek gönderme belgesi ile ödenek gönderilen birimler harcama birimi, kendisine ödenek gönderilen birimin en üst yöneticisi ise harcama yetkilisidir. (…)” denilmektedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun Tanımlar başlıklı 4’üncü maddesi on beşinci fıkrası gereğince, ihale yetkilisi; idarenin, ihale ve harcama yapma yetki ve sorumluluğuna sahip kişi veya kurulları ile usulüne uygun olarak yetki devri yapılmış görevlilerini ifade eder.
05.09.1979 tarih ve 16745 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve halen yürürlükte olan Bayındırlık İşleri Kontrol Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesinin 4.2’nci fıkrasında “Kontrol Amiri: (Mühendis, Mimar) Kontrol amirliği işin idari ve teknik ilişki durumuna göre idarelerin aşağıda yazılı mühendis veya mimarları tarafından yapılır. Kontrol amiri her iş için yetkili makamın yazılı emri veya onayı ile belirlenir ve görevlendirilir.” denilmektedir.
Bununla beraber aynı Yönetmelik’in “Kontrol Amiri ve Yetki Sorumlulukları” başlıklı 8’inci maddesi gereğince, kontrol amiri, yönetim ve denetimi kendisine verilen işlerin, sözleşme ve eklerine, şartnamelere, fen ve sanat kurallarına uygun olarak ve iş programı gereğince iyi bir biçimde yapılıp süresinde bitirilmesini sağlamakla görevli ve sonuçlarından sorumludur. Yapılan işleri inceleyip bunlar hakkında bizzat karar vererek bu kararı idarenin bilgi veya onayına sunar. İşi denetleyip ihzarat ve inşaatın sözleşme ve şartnamesine, fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılıp yapılmadığını ve çalışmaların, iş programına göre süresinde işi bitirmeye yeterli olup olmadığını inceler. Yapılması gerekli görülen hususlar ve alınması zorunlu önlemler hakkında kontrol şefine veya kontrol mühendisine ve müteahhide gerekli direktifleri verir ve idareyi haberdar eder.
Görüleceği üzere harcama yetkilisinin görevlendireceği kontrol amiri ihale edilen yapım işlerinin fen ve sanat kurallarına uygun şekilde yapılmasından ve kontrolünden doğrudan sorumludur.
Bununla beraber Kamu İç Kontrol Standartlarının Kontrol Faaliyetlerinin Görevler Ayrılığı KFS9 standardı “Hata, eksiklik, yanlışlık, usulsüzlük ve yolsuzluk risklerini azaltmak için faaliyetler ile mali karar ve işlemlerin onaylanması, uygulanması, kaydedilmesi ve kontrol edilmesi görevleri personel arasında paylaştırılmalıdır.” ve KFS 9.1 standardı “Her faaliyet veya mali karar ve işlemin onaylanması, uygulanması, kaydedilmesi ve kontrolü görevleri farklı kişilere verilmelidir.” hükmü,
31.12.2005 tarih ve 26040 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğin Hakediş raporu başlıklı 7’nci maddesinin (a) fıkrasında “Bu rapor, yapım işlerinde yükleniciye ödenecek ara ve kesin hakediş tutarının hesaplanmasına esas olan belgelerden oluşur. Yapım türüne göre ilgili sayfaları ve gerekli görülen diğer belgeler düzenlenerek yüklenici ve yapı denetim elemanlarınca imzalanır, yetkili makamca onaylanır.” hükmü,
2006/10344 sayılı Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Bakanlar Kurulu Kararının II Sayılı Cetveli-Özel Hizmetler Tazminatı bölümü E Teknik Hizmetler cetvelinin 5’inci sırasında “Yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis, mimar ve şehir plancısı kariyerlerini haiz olup, 1-4 üncü derecelerden aylık alanlardan, kurumlarınca belirlenen ve ödeneği bulunan faaliyet halindeki büyük yatırım projelerinde fiilen çalışanlara, ilgili Bakan, Rektör, Vali ve Belediye başkanından adlarına onay alınmak ve kontrol edilen ve onaylanan cetvellerde ödeme yapılacak unvanlar ve sayıları gösterilmek şartıyla, projelerde çalıştıkları sürece aşağıda gösterilen özel hizmet tazminatı oranları ek olarak ödenebilir.” ve 6’ncı sırasında “Teknik Hizmetler Sınıfına ait kadrolarda bulunan personelden; büro, atölye, ısı santralı, laboratuar, tesis (sosyal tesisler dahil), işletme, fabrika ve hizmet binaları dışında olmak şartıyla arazi, şantiye, inşaat, baraj, park, bahçe, maden, açık alanlarda kurulu tarım ve hayvancılık uygulama birimleri ve yol gibi açık çalışma mahallerinde fiilen çalışanlara (belirtilen mahallerde yapılan kontrollük hizmetleri dahil), çalışılan her gün için aşağıda gösterilen oranlarda ayrıca özel hizmet tazminatı ödenir. Faal durumdaki hizmet binalarının tadilat, bakım ve onarımı işleri açık çalışma mahalli kapsamında değerlendirilmez.” hükmü,
Kıyasen 05.06.2018 tarih ve 30442 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Kamu Yapıları Denetim Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Denetim Hizmeti” başlıklı 4’üncü maddesi (a) fıkrasında; “İşin niteliği ve özelliği dikkate alınarak, mühendis veya mimar olmak şartıyla, merkez birimlerinde Daire Başkanı veya şube müdürü, taşra teşkilâtında müdür yardımcısı veya şube müdürü, denetim âmiri veya müstakil denetim âmiri olarak görevlendirilir. İhale yetkilisi, aynı iş için denetim âmiri olamaz.” hükmü bulunmaktadır.
Kamu İdaresi; ilgili mevzuat hükümlerine ve görevler ayrılığı ilkesine göre bundan sonra yapılacak olan ihalelerde gerekli hassasiyetin gösterileceğini belirtmiştir.
Sonuç olarak belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde harcama yetkilisinin idare adına yapacağı mali karar ve işlemlerde yetkili makam olduğundan kontrol amirliği gibi hiyerarşik olarak yetkili makamın altında bulunması zorunlu olan bu görevin, görevler ayrılığı ilkesine ve zikredilen ilgili mevzuat hükümlerine uygun şekilde görevlendirilecek farklı bir teknik personel tarafından yürütülmesi gerektiği değerlendirilmektedir.