İhalede Rekabeti Engelleyecek Şekilde Sözleşme Tasarısında Ödeme Şartlarının Yer Alması (Sayıştay)

BULGU: İhalede Rekabeti Engelleyecek Şekilde Sözleşme Tasarısında Ödeme Şartlarının Yer Alması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdare tarafından, bazı işlerin sözleşme tasarısında hakedişlerin ödeme sürelerini rekabeti engelleyici şekilde belirlendiği ve bu ödeme koşulları nedeniyle ihalelere yalnızca bir isteklinin teklif verdiği görülmüştür.

Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’unci maddesinin dördüncü fıkrasının f) bendinde;

Hakediş raporu, yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp idareye verildiği tarihten başlamak üzere en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanır. Bu tarihten başlamak üzere sözleşmesinde farklı bir süre belirtilmemiş ise on beş gün içinde de ödeme yapılır.” hükmü yer almaktadır.

Aşağıdaki tabloda belirtilen işlerin sözleşmesinde yer alan “Ödeme yeri ve Şartları” başlıklı 11 inci maddesinde;

“ 11.1. Yüklenicinin hakedişi Antalya Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığınca, Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığının nakit durumuna göre ödenir.

Hakediş raporları, bu Sözleşmenin eki olan Yapım işleri Genel Şartnamesinde düzenlenen esaslar çerçevesinde, kanuni kesintiler de yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenir. Hakediş raporları yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp idareye verildiği tarihten başlamak üzere İdarece en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanarak Antalya Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığı’nın 02.04.2020 tarih ve E.30197 sayılı yazılarında belirtildiği üzere, hakkediş tutarı taksitler halinde; 100.000,00TL altında hakedişin tamamı 175 gün içinde, 100.000,00 TL ile 1.000.000,00 TL arasında hakedişin tamamı 235 gün içinde, 1.000.000,00 TL’nin üstünde ise 275 gün içinde ödenir.”

Olarak yer almaktadır.

4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun Temel İlkeler başlıklı 5’inci maddesinde,

“ İdareler,bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” hükümleri yer almaktadır.

Yapılan incelemede; aşağıda tabloda yer alan işlerin, İdare tarafından, sözleşme tasarısında hakedişlerin ödeme sürelerine ilişkin yüklenicinin yaptığı imalatlardan dolayı 100.000,00 TL’ye kadar tutarlar 175 gün, 100.000,00 TL-1.000.000,00 TL arası ödemeler 235 gün içinde 1.000.000,00 TL üzerindeki ödemeler ise 275 gün içinde ödenebilecek olması dikkate alındığında dilekçeden sonraki onaylama ve tahakkuk süreleri ilave edildiğinde her bir hakedişe giren imalatların ödemesinin 11 aydan daha fazla süre olan 335 gün içinde yapılabilecek olması ancak maddi gücü yüksek olan yüklenicilerin teklif verebileceğinden ihaleye yeterli katılımı engellemesine neden olunmuştur. Örneğin; Muratpaşa İlçesi Fener Mah.Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü Binasında Çeşitli Tadilatların Yapılması işinin süresi 60 gün olarak belirlenmiş, hakediş ödemelerinin 1.000.000,00 TL’yi aşması durumunda idarenin yapım süresinden fazla 335 gün içinde ve İdarenin nakit durumuna göre hakedişleri ödeyebilme serbestliği olması hayatın olağan akışına uygun bulunmamakta ve bu nedenle ihaleye katılımını olumsuz yönde etkileyerek tek isteklinin teklif verdiği görülmektedir.

Tablo 15: Ödeme Süreleri Rekabeti Engelleyecek Şekilde Belirlenen İşler

Sözleşme tasarısında, hakedişlerin ödeme sürelerinin belirlenmesi İdarenin takdir

yetkisinde olup bu yetki sınırsız olmayıp rekabeti engelleyici nitelikte olmaması ve takdir yetkisinin hukuka uygun kullanılması gerekmektedir.

İdare tarafından verilen cevapta, her ne kadar hakediş ödeme sürelerinin uzun belirlenmesinin amacının rekabeti engellemek olmadığı, Belediyenin nakit akışını kontrol altında tutmak ve gecikmeli ödemeler nedeniyle doğabilecek icra takipleri ile ilgili mali yükümlülüklerin önüne geçilmesinin hedeflendiği ifade edilse de; söz konusu açıklamalar, mevzuata aykırılığı ortadan kaldırmamaktadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesi uyarınca, idareler ihalelerde rekabeti sağlamakla yükümlüdür. Bu bağlamda, idarelerin ödeme takvimlerini kendi mali koşullarına göre keyfi biçimde belirlemesi ve bu suretle rekabeti kısıtlayıcı hükümler öngörmesi, kanunun emredici hükümleriyle bağdaşmamaktadır.

Bu ödeme süreleri, yüklenici firmaların mali sürdürülebilirliği açısından hayatın olağan akışı ile bağdaşmamaktadır. Bu durum, özellikle finansal gücü sınırlı olan küçük ve orta ölçekli işletmelerin ihalelere katılımını engelleyebilmekte ve yalnızca mali kapasitesi yüksek sınırlı sayıdaki isteklinin teklif sunabilmesine olanak tanımaktadır.

Nitekim, tabloda yer alan 16 ihalenin tamamında yalnızca birer isteklinin teklif sunduğu görülmektedir. Bu durum, ödeme süresine ilişkin düzenlemelerin ihaleye katılımı sınırlayıcı etkiler doğurmuş olabileceğini ve rekabet ortamını olumsuz yönde etkileyebileceğini göstermektedir. Cevabın davamında, bulguda belirtilen hususlara azami özen gösterilerek işlemlerin yapılacağı belirtilmiştir.

Sonuç olarak, İdarece ödeme sürelerinin makul seviyede belirlenmesi ve rekabetin sağlaması için diğer isteklilerin katılmasını engelleyecek düzenlemelerin yapılmaması gerekmektedir.