|
ÖZET: İhalelerle ilgili teminat uygulamalarında mevzuata aykırılıkların bulunduğu tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, ilçe belediyeleri tarafından alınan geçici ve kesin teminatların muhasebe hesaplarında izlenmediği, bu durumun ilgili hesapların hatalı bilgi içermesine yol açtığı belirlenmiştir. Kamu İhale Kanunu’na göre, geçici teminatların %3, kesin teminatların ise %6 oranında alınması gerekmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde teminat mektuplarının muhasebe birimlerine teslim edilmediği ve dolayısıyla izlenmediği görülmüştür.
Fiyat farkı ödenmesi öngörülen ihalelerde, ek kesin teminat alınmaması da dikkat çekmektedir. Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu gereğince, fiyat farkı bedelinin %6’sı oranında ek kesin teminat alınması zorunludur. Bunun yanı sıra, yükleniciye süre uzatımı verildiğinde kesin teminat mektubunun süresinin uzatılması gerektiği de belirtilmiştir; ancak bu uygulamanın da yerine getirilmediği tespit edilmiştir. Son olarak, süresi dolmuş kesin ve ek teminat mektuplarının iade süreçlerinin eksik kaldığı anlaşılmaktadır. İlgili mevzuat, teminatların iade edilmesi için belirli koşullar öngörmektedir. Ancak, bazı teminat mektuplarının süresinin geçmesi nedeniyle hükümsüz hale geldiği ve iade işlemlerinin yapılmadığı ortaya konmuştur. Bu durum, ihalelerde alınan teminatların mevzuata uygun bir şekilde yönetilmesi gerektiğini göstermektedir. |
BULGU: İhaleler Kapsamında Alınan Teminatlar ile İlgili Hatalı Uygulamaların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İhaleler kapsamında alınan teminatlar hakkında mevzuatla belirlenen belirli yükümlülüklerin yerine getirilmediği görülmüştür.
İhaleler Kapsamında Alınan Geçici ve Kesin Teminat Mektuplarının Muhasebe Hesaplarında İzlenmemesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Geçici teminat” başlıklı 33’üncü maddesinde ihalelerde, teklif edilen bedelin %3’ünden az olmamak üzere, istekli tarafından verilecek tutarda geçici teminat alınacağı,
“Kesin teminat” başlıklı 43’üncü maddesinde taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşmenin yapılmasından önce ihale üzerinde kalan istekliden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle % 6 oranında kesin teminat alınacağı,
hükme bağlanmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre gerçekleştirilen ihalelere ilişkin tip idari şartnamelerin “Geçici Teminatın İadesi” başlıklı maddelerinde, ihale üzerinde bırakılan istekli ile ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekliye ait teminat mektuplarının ihaleden sonra saymanlık ya da muhasebe müdürlüklerine teslim edileceği, diğer isteklilere ait teminatların ise hemen iade edileceği hususu düzenlenmiştir.
Öte yandan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 910-Alınan Teminat Mektupları Hesabının niteliğini düzenleyen 434’üncü maddesinde bu hesabın muhasebe birimlerine teminat ve depozito olarak teslim edilen teminat ve garanti mektupları ile şahsi ve garantiye ilişkin belgeler ve bunlardan ilgililerine geri verilenler veya paraya çevrilenlerin izlenmesi için kullanılacağı,
911-Alınan Teminat Mektupları Emanetleri Hesabının niteliğini düzenleyen 437’nci maddesinde bu hesaba, alınan teminat mektupları hesabına yazılan tutarların kaydedileceği,
belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, ihaleli işler kapsımda alınan geçici ve kesin teminat mektupları ile nakit teminatlara ilişkin banka dekontlarının muhasebe birimine teslim edilmemesi sebebiyle söz konusu teminatların ilgili muhasebe hesaplarında izlenmediği, böylece 910-Alınan Teminat Mektupları Hesabı ve 911-Alınan Teminat Mektupları Emanetleri Hesabının hatalı bilgi içerdiği tespit edilmiştir.
Fiyat Farkından Kaynaklanan Sebeplerle Ek Kesin Teminat Alınmaması
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Ek kesin teminat” başlıklı 12’nci maddesinde fiyat farkı ödenmesi öngörülerek ihale edilen işlerde fiyat farkı olarak ödenecek bedelin, sözleşme bedelinde artış meydana gelmesi halinde bu artış tutarının %6’sı oranında teminat olarak kabul edilen değerler üzerinden ek kesin teminat alınacağı, fiyat farkı olarak ödenecek bedel üzerinden hesaplanan ek kesin teminatın hakedişlerden kesinti yapılmak suretiyle de karşılanabileceği hususu düzenlenmiştir.
Yapılan incelemede, fiyat farkı ödenmesi öngörülerek ihale edilen işlerde, fiyat farkı olarak ödenecek bedelin %6’sı oranında ek kesin teminat alınmadığı görülmüştür.
Süre Uzatımı Durumunda Kesin Teminatın Süresinin Uzatılmaması
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre gerçekleştirilen mal alımı ihalelerine ilişkin tip sözleşmenin “Kesin teminatın miktarı ve süresi” başlıklı maddelerinde sözleşme hükümleri çerçevesinde yükleniciye süre uzatımı verilmesi halinde kesin teminat mektubunun süresinin, uzatılan süre kadar yenileneceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, ihaleli mal alımlarında, sözleşme hükümleri çerçevesinde yükleniciye verilen süre uzatımı hallerinde kesin teminat mektubunun süresinin, uzatılan süre kadar yenilenmediği tespit edilmiştir.
Süresi Bitmiş Kesin ve Ek Teminat Mektuplarının İade Süreçlerinin Yerine Getirilmemesi
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Kesin teminat ve ek kesin teminatların geri verilmesi” başlıklı 13’üncü maddesinde taahhüdün, sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirildiği ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra alınmış olan kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların;
a) Yapım işlerinde; varsa eksik ve kusurların giderilerek geçici kabul tutanağının onaylanmasından sonra yarısı, Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra kalanının,
b) Yapım işleri dışındaki işlerde Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesinin getirildiği saptandıktan sonra; alınan mal veya yapılan iş için bir garanti süresi öngörülmesi halinde yarısı, garanti süresi dolduktan sonra kalanı, garanti süresi öngörülmeyen hallerde ise tamamının, yükleniciye iade edileceği hükme bağlanmıştır.
Buna göre, mal ve hizmet alımı ihalelerinde Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesinin getirildiği saptandıktan sonra; alınan mal veya yapılan iş için bir garanti süresi öngörülmesi halinde yarısının, garanti süresi dolduktan sonra kalanının, garanti süresi öngörülmeyen hallerde ise tamamının yükleniciye iade edileceği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, mal ve hizmet alımları kapsamında alınan teminat mektuplarından bir kısmının iadesi için herhangi bir işlem tesis edilmediği, bu teminat mektuplarından bazılarının süresinin geçtiği, bu sebeple hükümsüz hale geldiği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, ihaleli işler kapsamında alınan teminatların açıklanan şekilde mevzuata uygun olarak alınması, kaydedilmesi ve iade edilmesi gerekmektedir.