|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Özel Bütçeli İdare Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen ihalelerde hafriyat döküm alanlarının belirlenmediğini ve bu süreçlerin yeterince takip edilmediğini ortaya koymuştur. İhalelerde, hafriyat malzemelerinin taşınması için gerekli depo yerleri idareye sunulmamış ve bu durumun izlenmesi ihmal edilmiştir. Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliği, akarsu yataklarına atık dökülmesinin önlenmesi için sürekli kontrol yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, hafriyat toprağı ve inşaat atıklarının taşınmasına ilişkin yönetmelik, bu atıkların taşınması için gerekli izinlerin alınmasını ve belgelerin temin edilmesini şart koşmaktadır.
Karayolları Teknik Şartnamesi de yüklenicilerin çevre koruma mevzuatına uymalarını talep etmektedir. Ancak, Genel Müdürlük tarafından ihale edilen işlerde hafriyat atıklarının depolanmasına dair herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Kamu İdaresi, bu konuda bir genelge ile gerekli kuralların belirlendiğini ve hassasiyet gösterileceğini ifade etmiştir. Ancak, önceki yıllarda yapılan denetim raporlarında da benzer sorunların tespit edildiği göz önüne alındığında, yüklenicilerin hafriyatları uygun döküm sahalarına taşımaları ve bu süreçlerin ihale dokümanlarında belirtilen şekilde denetlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: İhalelerde Hafriyat Döküm Alanları Belirlenmemesi ve Takibinin Yapılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Genel Müdürlük bünyesinde yapılan ihalelerde iş kapsamında ortaya çıkan hafriyat malzemelerinin nakledilmesinde depo yerlerinin idareye sunulmadığı ve bu durumun idarece takibinin yapılmadığı tespit edilmiştir.
Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliği’nin “Akarsu Yatakları ile Taşkın Kontrol Tesislerine Yapılan Müdahalelere İlişkin Önlemler” başlıklı 17’nci maddesinde; akarsu yataklarına hafriyat, moloz ve sanayi tesislerine ait atıklar, evsel nitelikli atıklar ve benzeri katı ve sıvı atıkların atılamayacağı, akarsu yataklarına her türlü atık malzemenin dökülmesinin önlenmesi için, mülki idare amirlerinin koordinasyonunda mahalli idareler ve diğer ilgili birimler tarafından sürekli kontrol yapılması gerektiği ifade edilmiştir.
Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’nin Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Taşınmasına İlişkin Esaslar bölümünün “Atık Taşıma ve Kabul Belgesi Alınması” başlıklı 23’üncü maddesinde ise; hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atığı üretenlerin, ürettikleri hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarını, taşıma izni alınmış nakliye araçlarıyla gerekli izinleri almış depolama sahalarına taşımak veya taşıtmakla yükümlü olduğu ve bunların gerekli mercilere başvurarak “Atık Taşıma ve Kabul Belgesi” almak zorunda olduğu hüküm altına alınmıştır.
Karayolları Teknik Şartnamesi’nin “Çevrenin Korunması” başlıklı 105’inci kısmında yüklenicilerin çevrenin korunması ve çevre kirliliğinin önlenmesi ile ilgili yürürlükteki bütün mevzuat hükümlerine uyacağı düzenlenmiştir.
Genel Müdürlük bünyesinde ihale edilen birçok yapım işinde kazı yapılması (Örn: Her cins ve klastaki zeminde yarma kazısı yapılması ve kullanılması gibi) birim fiyat tarifinde dolguya uygun olmayan malzemelerin yüklenici tarafından önerilecek ve yapı denetim görevlisince onaylanacak depo yerlerine nakli, …” birim fiyata dahil olan masraflar içinde sayılmış ve geçici olarak dere yatağına bırakılmasına izin verilen temel kazısı malzemesi veya yüklenicinin temel işleri ile ilgili olarak yaptığı toprak yığınlarının da kaldırılmaması durumunda birim fiyatın %10’unun kesileceği birim fiyat tarifinin notlar kısmında düzenlenmiştir.
Mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, hafriyat toprağı ile diğer atıklara ilişkin izin alma zorunluluğu, atık taşıma/kabul belgeleri gibi bir takım kontrol mekanizmaları öngörülmüştür. Bu kontrol mekanizmalarını yürüteceklerin başında belediyeler ile mülki idare amirleri olmakla birlikte, doğası gereği hafriyat üretimini içeren ihaleli işleri gören/gördüren kamu idarelerinin de bahse konu mevzuat hükümlerinin uygulanmasını sağlayacak/kolaylaştıracak düzenlemeler yapması ve ihale dokümanında gerekli hükümlere yer vermesi gerekmektedir. Genel Müdürlükçe ihale edilen işlerde hafriyat atığının hangi alanda depolandığına ilişkin herhangi bir düzenlemeye rastlanılamamıştır.
Kamu İdaresi cevabında; bulgu konusu hususta Genel Müdürlüğe ait 2021/1 sayılı ve “Depo Sahalarının Seçimi, Projelendirilmesi ve Teşkili Esnasında Dikkat Edilecek Hususlar” konulu iç genelge kapsamında kazı fazlası veya dolguya uygun olmayan kazı malzemelerinin depolanması ile ilgili uyulması gereken kurallar ve yapılması gereken işlemlerin belirtilmekte olduğu ve konu ile ilgili gerekli hassasiyet gösterileceği ifade edilmiştir.
Bahsi geçen husus, Karayolları Genel Müdürlüğü 2020, 2021 ve 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da yer almaktadır.
Sonuç olarak, aktarılan düzenlemeler çerçevesinde yüklenicinin çıkan hafriyatı daha önceden gerekli izinleri alınmış döküm sahalarına dökmesi gerektiği ve ihale edilen işlerde ihale dokümanında belirtildiği üzere, bu sahaların yapı denetim görevlisine bildirilip kontrolün sağlanmasının gerektiği düşünülmektedir.