|
ÖZET: İhalelerde pazarlık usulünün yaygın bir uygulama haline geldiği, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesi, ihalelerde saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenilirlik ve kamuoyu denetimi gibi temel ilkeleri vurgulamakta; açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usulünün esas yöntemler olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, 21’inci madde, belirli özel durumlarda pazarlık usulünün kullanılabileceğini ifade etmektedir. 2024/1 No.lu Kamu İhale Tebliği’nde bu özel durumlar için belirlenen tutar 2.076.108,00 TL olarak belirlenmiştir.
Yapılan incelemeler sonucunda, Kamu İdaresi tarafından 2024 yılında gerçekleştirilen 41 ihale arasında yalnızca 2’sinin açık ihale usulüyle yapıldığı, geri kalan 39 ihale için pazarlık usulünün tercih edildiği tespit edilmiştir. Bu durum, açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel yöntemler olarak belirlenmesine aykırılık teşkil etmektedir. Kamu İdaresi, tüm birimlere gerekli bilgilendirmelerin yapıldığını ve gelecekte mevzuata uygun işlemler gerçekleştireceğini belirtmiştir. Sonuç olarak, pazarlık usulünün yalnızca özel hallerde uygulanması gerektiği ve temel ihale yöntemlerinin bu süreçte öncelikli olarak kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, kamu hizmetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi açısından önem arz etmektedir. |
BULGU: İhalelerde Pazarlık Usulünün Genel Bir Uygulama Haline Getirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kamu İdaresince gerçekleştirilen mal ve hizmet alımı ile yapım işlerinde pazarlık usulünün genel bir uygulama haline getirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; yapılacak ihalelerde saydamlığın, rekabetin, eşit muamelenin, güvenilirliğin, kamuoyu denetiminin, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasının ve kaynakların verimli kullanılmasının gerektiği ve açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, diğer usullerin ise Kanun’da belirtilen özel hallerde kullanılabileceği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un “Pazarlık Usulü” başlıklı 21’inci maddesinin (b) bendinde doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması hallerinde, aynı maddenin (f) bendinde ise, idarelerin yaklaşık maliyeti Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenen tutara kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımlarında pazarlık usulü ile ihale yapılabileceği belirtilmiştir. 2024/1 No.lu Kamu İhale Tebliği’nde bu tutar 2.076.108,00 TL olarak belirlenmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, pazarlık usulü 4734 sayılı Kanun’da sayılan özel haller için düzenlenmiştir. Bu usulde ilan ve sözleşme yapmak ve teminat almak gibi zorunluluklar yoktur. Bu gibi zorunlulukların olmaması, kamu ihtiyacının veya kamu hizmetinin görülmesinde zaman ve uygulama bakımından kolaylıklar sağlamaktadır. Ancak, yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olarak tanımlandığı, bu bakımdan temel usullerle ihale edilebilecek işlerin pazarlık usulüyle yapılması ve bu usulün genel bir uygulama haline getirilmesi 4734 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil etmektedir.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresi tarafından 2024 yılında toplam 41 adet ihale yapıldığı, bunlardan toplam sözleşme bedeli 24.725.000,00 TL olan 2 adedinin açık ihale usulüyle, toplam sözleşme bedeli 129.180.935,00 TL olan 39 adedinin ise 21’inci madde kapsamında pazarlık usulüyle (b bendi kapsamında 9 adet, f bendi kapsamında 30 adet) gerçekleştiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, tüm birimlere yazılı ve sözlü olarak bilgilendirme yapıldığı, 2025 bütçe yılı ve sonraki yıllar için mevzuat hükümlerine uygun işlemler yapılacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından ilgili mevzuatta belirtilen özel haller için düzenlenen pazarlık usulünün genel bir uygulama haline getirilmemesi ve açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usul olarak kullanılması gerekmektedir.