İhalelerde Pazarlık Usulünün Genel Bir Uygulama Haline Getirilmesi (Sayıştay)

BULGU: İhalelerde Pazarlık Usulünün Genel Bir Uygulama Haline Getirilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

İdarece 2024 yılında yapılan tüm mal, hizmet ve yapım ihalelerinin pazarlık usulü ile gerçekleştirildiği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5′ inci maddesinde belirtilen temel ilkeler uyarınca kamu idareleri; yapacakları ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur. Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde, açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, diğer ihale usullerinin ise Kanun’da belirtilen özel hallerde kullanılabileceği belirtilmiştir.

Aynı Kanun’un “Pazarlık Usulü” başlıklı 21’inci maddesinde ihalenin Pazarlık usulü ile yapılabileceği haller;

Açık ihale usulü veya belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılan ihale sonucunda teklif çıkmaması.

Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması.

Savunma ve güvenlikle ilgili özel durumların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması.

İhalenin, araştırma ve geliştirme sürecine ihtiyaç gösteren ve seri üretime konu olmayan nitelikte olması.

İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenememesi.

İdarelerin yaklaşık maliyeti ellimilyar Türk Lirasına kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımları.”

şeklinde sıralanmıştır.

Kanun’un 21.maddesi (b) fıkrasında doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması halinde bu fıkranın uygulanacağı belirtilmektedir.

Yapılan incelemede; İdarece 4734 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin (b) bendine göre pazarlıkla ihale edilen işler, yukarıda belirtilen hususlar açısından değerlendirildiğinde; işlerin genel olarak İdare tarafından öngörülemez, olağan dışı ve İdarenin iradesinden bağımsız olarak ortaya çıkmadığı tespit edilmiştir. Yapılan uygulamayla, pazarlık usulünün genel bir uygulama haline getirildiği ve dolayısıyla ihalelerde; saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenirlilik ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerinin ihlal edildiği değerlendirilmektedir.

Aşağıda 4734 sayılı Kanun’un 21 inci maddesinin (b) bendine göre pazarlıkla ihale edilen işler belirtilmiştir.

Tablo 8: Pazarlıkla İhale Edilen İşler Tablosu

İdare cevabında zaruri sebeplerden mütevellit pazarlık usulünün tercih edildiği ifade edilmekle birlikte önemli miktarda ihalenin bu yöntemle gerçekleştirilmesi söz konusu uygulamanın genel bir hal aldığını göstermektedir.

Sonuç olarak, 4734 sayılı Kanun’a göre yapılacak ihalelerde, açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usul olarak kullanılması; diğer ihale usullerinin ise, Kanun’da belirtilen özel hallerde kullanılması gerekmektedir.