| ÖZET: Kamu İdaresi tarafından denetim sonrası süreçte SGK’ya borcunun bulunup bulunmadığına ilişkin sorgulamaların yapılmadığı görülmüştür. Açıklamalar 2023 yılında yapılmış işlemleri değiştirmemektedir. Bu itibarla kurumun idari ve cezai yaptırıma maruz kalmaması için, ihale yoluyla yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenlere ait hakedişlerin ödenmesi öncesinde ilgililerin Sosyal Güvenlik Kurumu borçlarına ilişkin sorgulama yapılması gerektiği değerlendirilmektedir. |
BULGU: İhaleyle Yapılan Alımlara Ait Hakedişlerin Ödenmesinde Sosyal Güvenlik Kurumuna İlişkin Borç Sorgulamasının Yapılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare tarafından gerçekleştirilen açık ihaleyle yapılan bazı mal/hizmet alımlarına ait hakedişlerin ödemelerinde, istihkak sahiplerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna ilişkin muaccel borçlarının bulunup bulunmadığı hususunda sorgulama yapılmadığı görülmüştür.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Prim ve idari para cezası borçlarının hakedişlerden mahsubu, ödenmesi ve ilişiksizlik belgesinin aranması başlıklı 90’ıncı maddesinde;
“(Değişik birinci fıkra: 17/4/2008-5754/54 md.) Kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamındaki kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar, ihale yolu ile yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenleri ve bunların adreslerini onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
“(Değişik ikinci fıkra: 17/4/2008-5754/54 md.) İşverenlerin hakedişleri, Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödenir. (…) İşverenlerin, kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar, bankalar ve kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar nezdindeki her çeşit alacak, teminat ve hakedişleri üzerinde işçi ücreti alacakları hariç olmak üzere yapılacak her türlü devir, temlik ve el değiştirme, Kurum alacaklarını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra, kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder.
Bu maddede belirtilen yükümlülükler yerine getirilmeden hak ediş ödenmesi (…) hallerinde, ilgililer hakkında genel hükümlere göre idarî ve cezaî işlem yapılır. (…)” hükmü yer almaktadır.
29.09.2018 tarih ve 27012 / 2. Mükerrer sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan, Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hakedişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmelik’in;
“Kapsam” başlıklı 2’inci maddesinde yönetmeliğin idarelerin ihale yoluyla yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenleri kapsadığı,
“Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde bu yönetmeliğin uygulanmasında İşveren’in idareden iş alan gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları ifade ettiği,
“Hakedişten kesinti ve mahsup” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“(1) İdarece işverenlerin hakedişleri, Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödenir. (.)
(3) İdare, yaptığı ihaleler sonucunda işverene ödeyeceği her hakediş ödemesinden önce işverenin ve varsa alt işverenlerinin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarının bulunup bulunmadığı hususunda sorgulama yapabilmek için Kuruma yetki başvurusunda bulunabilir. Kurumca bu başvurunun uygun görülmesi halinde idarece, işverene yapılacak her hakediş ödemesinden önce elektronik ortamda işverenin ve varsa alt işverenlerinin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan muaccel borçlarının bulunup bulunmadığı hususunda sorgulama yapılır. İşveren ve varsa alt işverenlerin Kuruma borcu yoksa, ayrıca Kuruma yazı ile sorulmaksızın hakediş ödemesi yapılır. (…)
(5) İdarece, işveren ve varsa alt işverenlerinin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarına mahsup edilmek üzere yapılan kesinti tutarı, ödeme belgesinde gösterilir. Bu kesinti, ödeme makamınca muhasebe kayıtlarına intikal tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma veya Kurumun önceden bildirilen banka hesabına yatırılır. Hakediş miktarı, işverenin ve varsa alt işverenlerinin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borcunu karşılamazsa, bakiye borç daha sonra ödenecek hakedişlerden aynı yöntemle kesilerek Kuruma ödenir.
(6) İşverenin ve varsa alt işverenlerinin, prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden dolayı Kuruma olan sorumluluğu; idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarının tamamının hakedişten mahsup edildiği tarihe kadar devam eder.” denilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde idarelerin ihale yoluyla yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenlere yapılacak hakediş ödemelerinden önce işverenlerin, SGK’ya borcunun olup olmadığının elektronik ortamda sorgulanması, şayet ilgililerin borcu yok ise ödemenin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. İlgili işverenlerin SGK’ya borcu olması halinde ise söz konusu borca mahsup edilmek üzere hakedişten kesinti yapılması ve anılan kesintinin kurumun banka hesabına yatırılması gerektiği anlaşılmaktadır. Öte yandan söz konusu yükümlülükleri yerine getirmeden hakediş ödemesi yapan ilgililer hakkında genel hükümlere göre idari ve cezai işlem yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede idare tarafından ihaleyle alınan bazı mal/hizmet alımlarına ilişkin hakediş ödemelerinden bazılarında;
(-İhale Kayıt Numarası (İKN) 2023/1031935 sayılı, 1.002.750 TL sözleşme bedelli Söke İlçesi Sınırları İçerisinde Yerüstü Konteynerlerinin Boşaltılması ve Cadde Sokakların Süpürülmesi Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç ve İş Makinesi Kiralama Hizmet Alımı İşinde; işverenin hakedişleri 10.11.2023-12096, 28.11.2023-12898 yevmiye tarihli ve No.lu ödeme emirleriyle emanete alınırken ve 13.11.2023-12163, 21.11.2023-12574, 28.11.202312851, 01.12.2023-13101 yevmiye tarihli ve No.lu MİF.lerle emanetten ödemeden önce sorgulama yapılmamıştır.
-İKN 2023/994194 sayılı, 25.549.200 TL sözleşme bedelli Söke İlçesi Sınırları İçerisinde Katı atıkların Toplanması, Taşınması ve Kent Temizliği Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç ve İş Makinesi Kiralama Hizmet Alımı İşinde; işverenin hakedişi 20.12.202314046 yevmiye tarihli ve No.lu ödeme emiriyle emanete alınırken ve 22.12.2023-14176 yevmiye tarihli ve No.lu MİF.le emanetten ödemeden önce sorgulama yapılmamıştır.
-İKN 2023/554671 sayılı, 2.499.500,00 TL sözleşme bedelli, 770 Litrelik Galvanizli Çöp Konteyner Alımı işinde; işverenin hakedişi 13.11.2023-12154 yevmiye tarihli ve No.lu ödeme emriyle emanete alınırken ve 14.11.2023-12212, 23.11.2023-12678, 30.11.202313018, 07.12.2023-13371, 15.12.2023-13800, 27.12.2023-14352 yevmiye tarihli ve No.lu MİF.lerle emanetten ödemeden önce sorgulama yapılmamış denetimler sırasında 29.12.2023 tarihinde yapılmıştır.
-İKN 2022/1011650 sayılı, 12.571.600,00 TL sözleşme bedelli, Akaryakıt Ürünleri Alımı işinde; işverenin hakedişleri 23.02.2023-1845, 08.03.2023-2317, 22.03.2023-2877, 13.04.2023-3682, 24.04.2023-4128, 09.05.2023-4735, 22.05.2023-5258, 15.06.2023-6474, 23.06.2023-6938, 07.07.2023-7247, 11.07.2023-7393, 19.07.2023-7710, 07.08.2023-8335, 22.08.2023-8986, 07.09.2023-9574, 25.09.2023-10287, 11.10.2023-10898, 27.10.202311598, 08.11.2023-11997, 27.11.2023-12837, 08.12.2023-13396, 25.12.2023-14230, 31.12.2023-14562 yevmiye tarihli ve No.lu ödeme emirleriyle emanete alınırken ve 15.03.2023-2576, 22.03.2023-2866, 29.03.2023-3113, 18.04.2023-3922, 27.04.2023-4259, 15.05.2023-4961, 23.05.2023-5373, 29.05.2023-5651, 15.06.2023-6460, 20.06.2023-6667, 05.07.2023-7129, 07.07.2023-7225, 18.07.2023-7611, 04.08.2023-8298, 15.08.2023-8695, 14.07.2023-7481, 22.08.2023-8959, 08.09.2023-9600, 15.09.2023-9877, 26.09.2023-10355, 06.10.2023-10736, 10.10.2023-10841, 25.10.2023-11502, 16.11.2023-12365, 21.11.202312569, 30.11.2023-13006, 12.12.2023-13524, 26.12.2023-14288 yevmiye tarihli ve No.lu MİF.lerle emanetten ödemeden önce sorgulama yapılmamıştır.) istihkak sahiplerinin hakedişlerinin emanete alınması ve emanetten ödenmesi öncesinde SGK’ya borcunun bulunup bulunmadığına ilişkin sorgulamaların yapılmadığı görülmüştür.
Kamu İdaresi tarafından denetim sonrası süreçte gerekli uyarılar yapılarak, SGK’ya borcunun bulunup bulunmadığına ilişkin sorgulamalar yapılmak suretiyle ödemelerin gerçekleştirildiği belirtilmiş ise de açıklamalar 2023 yılında yapılmış işlemleri değiştirmemektedir.
Bu itibarla kurumun idari ve cezai yaptırıma maruz kalmaması için, ihale yoluyla yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenlere ait hakedişlerin ödenmesi öncesinde ilgililerin Sosyal Güvenlik Kurumu borçlarına ilişkin sorgulama yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.