|
ÖZET: İlgili denetim raporuna göre, bir belediyenin iktisadi faaliyetleri dışında gerçekleştirdiği bazı giderler için katma değer vergisinin indirim konusu yapılması, bilançoda 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabı’nın gerçek durumu yansıtmadığı tespit edilmiştir. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun ilgili maddeleri, belediyelerin yalnızca ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyetlerine ilişkin işlemlerinin vergiye tabi olduğunu belirtmektedir. Bu bağlamda, kamu hizmeti üretiminde kullanılan mal ve hizmetler için ödenen katma değer vergisinin indirim konusu yapılamayacağı, bu tutarların ilgili gider veya varlık hesaplarına eklenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Denetim sonucunda, belediyenin aydınlatma direkleri, elektrik malzemeleri ve diğer kamu hizmetleri için yaptığı alımlara ilişkin katma değer vergisinin indirim konusu yapıldığı ve bu durumun 630 Giderler Hesabı’nın beklenenden düşük görünmesine yol açtığı belirlenmiştir. Ayrıca, önceki yıllardan devreden katma değer vergisi tutarının 46.154.690,11 TL’ye ulaştığı tespit edilmiştir. Bu hatalı uygulama, bazı dönemlerde vergi dairesine ödenmesi gereken katma değer vergisi tutarlarının ödenmemesine neden olmuştur. Kamu İdaresi, 2025 yılı içerisinde bu hatalı uygulamanın sonlandırılacağını ve iktisadi faaliyetler dışındaki giderler için katma değer vergisinin indirim konusu yapılmayacağını açıklamıştır. Sonuç olarak, 2024 yılı sonu bilançosunda 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabı’na yapılan yersiz kayıtlar, 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabı’nın fazla görünmesine neden olmuştur. Bu durumun düzeltilmesi gerekmektedir. |
BULGU: İktisadi Faaliyet Konusu Olmayan Bir Kısım Giderlere İlişkin Katma Değer Vergisinin İndirim Konusu Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kurumun iktisadi faaliyetleri dışında yürüttüğü hizmetler kapsamında yapmış olduğu bir kısım giderlere ilişkin katma değer vergisinin indirim konusu yapıldığı, bu nedenle bilançoda 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabının gerçek durumu yansıtmadığı görülmüştür.
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun (1/3-g) maddesinde, belediyelerin ticari, sınai, zirai ve mesleki nitelikteki teslim ve hizmetlerinin katma değer vergisine tabi olduğu hüküm altına alınmıştır.
Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği’nin “Mükellefiyet” başlıklı bölümün verginin konusuna ilişkin “Kamu Kurum ve Kuruluşları, Dernek ve Vakıflar ile Mesleki Kuruluşların Vergilendirilmesi” başlıklı (I/B-2) kısmında ise 3065 sayılı Kanun’un (1/3-g) maddesinde sayılan idarelerin ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyet kapsamına girmeyen, kuruluş amaçlarına uygun teslim ve hizmetlerinin vergiye tabi olmadığı belirtilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabının niteliğini düzenleyen 153’üncü maddesinde; mahalli idareler tarafından bir bedel karşılığı satmak üzere üretilen mal veya hizmetin üretim girdisi olarak satın alınan mal veya hizmete ilişkin olarak ödenmiş olan katma değer vergisinin indirim konusu yapılabileceği; satışa konu olmayan, kamu hizmeti üretiminde nihai tüketici olarak kullanmak veya tüketmek üzere satın alınan mal veya hizmet için ödenen katma değer vergisinin ise indirim konusu yapılamayacağı, bu tutarların ilgili gider veya varlık hesabının maliyet bedeline ilave edileceği hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in 151’inci maddesinde; bir dönemde indirilemeyen ve izleyen döneme devreden katma değer vergisinin 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabında izleneceği ve katma değer vergisinin indirilinceye kadar bu hesapta bekletileceği ifade edilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereğince; belediyelerin kuruluş amaçlarına uygun faaliyetlerinin verginin konusuna dâhil edilmemesi, ancak ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyet niteliğindeki iş ve işlemlerinin verginin konusuna dâhil edilmesi gerekmektedir.
Dolayısıyla Kurumun satışa konu olmayan mal ve hizmet alımları ile yapım işleri için ödediği katma değer vergisinin indirim konusu yapılmaması, indirim konusu yapılmayacak bu tutarların 630 Giderler Hesabına ya da ilgili varlık veya stoklar hesabının maliyetine eklenerek kayıt altına alınması gerekmektedir.
Yapılan incelemeler neticesinde; Kurum tarafından gerçekleştirilen ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyet niteliğinde olmayan aydınlatma direği, elektrik malzemesi, korkuluk yapım işi, katı atık depolama alanı yapım işi, doğalgaz tesisatı dönüşüm malzemeleri alımı gibi bir kısım alımlara ilişkin katma değer vergisinin indirim konusu yapılarak 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabında muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir. Söz konusu durum, faaliyet sonuçları tablosunda 630 Giderler Hesabının olması gerekenden daha düşük görünmesine veya söz konusu katma değer vergisi aktifleştirilecek bir unsura ilişkin ise ilgili hesabın bilançoda eksik görünmesine sebebiyet vermektedir. Önceki yıllardan süregelen bu hatalı uygulama sonucunda 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabının borç bakiyesi dönem sonu itibarıyla 46.154.690,11 TL tutara ulaşmıştır.
Yukarıda belirtilen hatalı uygulama sonucunda, katma değer vergisinin indirim konusu yapılabileceği iktisadi faaliyet alanı oldukça dar olan Kurumda, ay sonlarında hesaplanan katma değer vergisi tutarının devreden katma değer vergisi ile indirilecek katma değer vergisi toplamından fazla olmasının imkânı kalmamakta ve böylece bazı ay sonlarında vergi dairesine ödenmesi gerekebilecek tahsil edilmiş katma değer vergisi tutarları da vergi dairesine ödenmemektedir.
Son denetim yılı Sayıştay Denetim Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından herhangi bir düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi cevabında, 2025 yılı içerisinde hatalı olan uygulamaya son verileceği, Kurumun iktisadi faaliyetleri dışında yürüttüğü hizmetler kapsamında yapmış olduğu giderlere ilişkin katma değer vergisinin indirim konusu yapılmayacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, 2024 yıl sonu Bilançosunda 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına yapılan yersiz kayıt tutarı kadar 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabının fazla görünmesine neden olunmuştur. Söz konusu hatalı uygulamaya son verilmeli, Kurumun iktisadi faaliyetleri dışında yürüttüğü hizmetler kapsamında yapmış olduğu giderlere ilişkin katma değer vergisi indirim konusu yapılmamalıdır.