|
ÖZET: Belediyelerin ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyet alanlarına girmeyen teslim ve hizmetleri için ödedikleri katma değer vergisinin indirim konusu yapılamayacağı belirlenmiştir. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun ilgili maddeleri, bu tür işlemler için ödenen katma değer vergisinin indirim olarak gösterilemeyeceğini ve bu tutarların doğrudan giderleştirilmesi ya da varlık maliyetine eklenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
2023 yılında indirilemeyen katma değer vergisi tutarı 10.949.047,94 TL olarak kaydedilmişken, 2024 yılında bu tutar 5.117.273,19 TL olarak gerçekleşmiştir. Hatalı bir şekilde 191-İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına kaydedilen bu tutar, vergiye tabi işlemler kapsamında olmadığı için ilgili gider hesabına aktarılmalıdır. Bu durum, belediyenin mali tablolarında yanıltıcı sonuçlar doğurmakta ve geçmiş dönemlerde de benzer hataların yapılmış olabileceği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, belediyelerin indirim konusu yapamayacakları katma değer vergisi, ilgili mal ve hizmet alımlarında doğrudan giderleştirilmelidir. Bu uygulama, mali tabloların doğruluğunu sağlamak ve gerçek durumu yansıtmak açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İktisadi Faaliyet Konusu Olmayan Giderlere İlişkin Katma Değer Vergisinin İndirim Konusu Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyenin ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyet kapsamına girmeyen, kuruluş amaçlarına uygun teslim ve hizmetlerine ilişkin ödediği katma değer vergisinin indirim konusu yapılmaması gerekirken, 191-İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına kaydedilmek suretiyle muhasebeleştirilerek izlenmekte olduğu tespit edilmiştir.
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 1’inci maddesi birinci fıkrasının (3-g) bendinde, genel ve katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birliklere, üniversitelere, dernek ve vakıflara, her türlü mesleki kuruluşlara ait veya tabi olan veyahut bunlar tarafından kurulan veya işletilen müesseseler ile döner sermayeli kuruluşların veya bunlara ait veya tabi diğer müesseselerin ticari, sınai, zirai ve mesleki nitelikteki teslim ve hizmetlerinin katma değer vergisine tabi olduğu hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun’un 30’uncu maddesinin (a) bendinde de, vergiye tabi olmayan veya vergiden istisna edilmiş bulunan malların teslimi ve hizmet ifası ile ilgili alış vesikalarında gösterilen veya bu mal ve hizmetlerin maliyetleri içinde yer alan katma değer vergisinin, vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden indirilemeyeceği ifade edilmiştir.
Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği’nin “1.B.2 Kamu Kurum ve Kuruluşları, Dernek ve Vakıflar ile Mesleki Kuruluşların Vergilendirilmesi” başlıklı bölümünde,
“3065 sayılı Kanunun (1/3-g) maddesinde sayılan; genel bütçeye dâhil idareler, özel bütçeli idareler, il özel idareleri, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birlikler, üniversiteler, dernek ve vakıflar ile her türlü mesleki kuruluşların ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyet kapsamına girmeyen, kuruluş amaçlarına uygun teslim ve hizmetleri vergiye tabi değildir.” düzenlemesi yer almıştır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 191-İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabı “Hesabın niteliği” başlıklı 153’üncü maddesinde;
“(1) Bu hesap, mal ve hizmetin satın alınması sırasında satıcılara ödenen veya borçlanılan ve kurum açısından indirim hakkı doğuran katma değer vergisinin izlenmesi için kullanılır.
(2) Mahalli idareler, bir bedel karşılığı satmak üzere ürettikleri mal veya hizmetin üretim girdisi olarak satın aldıkları mal veya hizmetlere ilişkin olarak ödemiş oldukları Katma Değer Vergisini indirim konusu yaparlar. Bunun dışında kurumun satışa konu olmayan kamu hizmeti üretiminde nihai tüketici olarak kullanmak veya tüketmek üzere satın alınmış mal veya hizmet için ödenen Katma Değer Vergisi indirim konusu yapılmaz ve bu tutarlar ilgili gider hesabı veya varlık hesabına yapılacak muhasebe kaydında maliyet bedeline ilave edilir.”
Hükmüne yer verilmiştir.
Belediyeler kuruluş amacına uygun ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyet niteliği bulunmayan teslim ve hizmetleri ile ilgili olan işlemler dolayısıyla yüklendikleri katma değer vergisini indirim konusu yapamayacaklardır. Buna göre katma değer vergisi indirim konusu yapılmayacak olan tüm mal ve hizmet alımları doğrudan giderleştirilmeli ya da ilgili malın maliyetine eklenerek aktifleştirilmelidir.
Mevzuat hükümleri dikkate alındığında;
-2023 yılında indirilemeyen katma değer vergisi tutarının 10.949.047,94 TL olduğu ve 190-Devreden Katma Değer Vergisi Hesabı ile 2024 yılına devrettiği,
-2024 yılında da indirilemeyen katma değer vergisi tutarının 5.117.273,19 TL olarak gerçekleştiği ve 191-İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabında izlenen bu tutarın 2023 yılından devreden indirilemeyen katma değer vergisi tutarı ile birlikte 190-Devreden Katma Değer Vergisi Hesabı ile toplam 16.066.321,13 TL olarak 2025 yılına devrettiği,
-Belediyenin 2024 yılında 191-İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına kaydettiği 5.117.273,19 TL tutarın vergiye tabi işlemler nedeniyle indirim konusu yapılabilecek katma değer vergisi kapsamında olmadığı,
tespit edilmiş olup bu tutarın ilgisine göre giderleştirilmesi veya varlık hesaplarında aktifleştirilmesi gerekmektedir.
Belediyenin ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyet kapsamına girmeyen, kuruluş amaçlarına uygun teslim ve hizmetlerine ilişkin katma değer vergisini indirim konusu yaparak 191-İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına kaydetmesi neticesinde,
– 191-İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına 5.117.273,19 TL hatalı kayıt yapılarak ay sonlarında, 191-İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabında kayıtlı tutarın, 391-Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabı İdare tarafından ilgili olduğu mevzuata uygun olmayan bir şekilde kullanılmadığı için bu hesapla yapılması gereken mahsup işlemi gerçekleştirilmeden 190- Devreden Katma Değer Vergisi Hesabına direkt aktarılmak suretiyle mahsup edilmesi sonucu 190-Devreden Katma Değer Vergisi Hesabının geçmiş dönemler de dahil olmak üzere bilançoda olması gerekenden yüksek tutarlarda yer almasına,
– 630-Giderler Hesabının olması gerekenden daha düşük çıkmasına ve dolayısıyla “Faaliyet Sonuçları Tablosu”nda yer alan olumlu faaliyet sonucunun gerçeği yansıtmamasına ve bu nedenle de 2024 yılı Bilançosu’nda 590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabının olması gerekenden çok daha yüksek görünmesine ve bu hatalı uygulamanın önceki yıllarda da yapılıyor olmasından dolayı 570-Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabının da olduğundan yüksek görünmesine,
– Aktifleştirilmesi gereken 15-Stoklar Hesap Grubunda stokta kalan tutarın olduğundan daha düşük görünmesine ve yine aktifte yer alan 25-Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubunun itfa edilmeyen kısımlarının olması gerekenden düşük tutarda görünmesine,
Neden olunmuştur.
Sonuç olarak, Belediyeler ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyet kapsamına girmeyen, kuruluş amacına uygun teslim ve hizmetleri ile ilgili olan işlemler dolayısıyla yüklendikleri katma değer vergisini indirim konusu yapamayacaklarından, indirim konusu yapılmayacak olan katma değer vergisi ilgili tüm mal ve hizmet alımlarında doğrudan giderleştirilmeli ya da ilgili varlıkların maliyetine eklenerek aktifleştirilmelidir.