|
ÖZET: Üniversitenin Turizm Eğitim ve Uygulama Merkezi İktisadi İşletmesi, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendi uyarınca, Kamu İhale Kurumu’ndan onay almadan mal ve hizmet alımları gerçekleştirmiştir. İlgili mevzuat, belirli kuruluşların doğrudan temin yoluyla yapabileceği alımları düzenlemekte ve bu alımların belirli bir parasal sınırın altında kalması durumunda istisna kapsamına girmesine olanak tanımaktadır. Ancak, işletmenin bu istisnadan yararlanabilmesi için Kamu İhale Kurumu’na başvuruda bulunması gerekmektedir; fakat şu ana kadar böyle bir başvuru yapılmamıştır.
Ayrıca, İktisadi İşletme tarafından mal ve hizmet alımlarının Elektronik Kamu Alımları Platformu üzerinden bildirilmediği tespit edilmiştir. İlgili tebliğ, istisna kapsamındaki alımlar için ihale kayıt numarası alınmasını ve bu bilgilerin platforma girilmesini zorunlu kılmaktadır. İşletmenin bu işlemleri gerçekleştirmemesi, yasal yükümlülüklerin ihlaline yol açmaktadır. Son olarak, işletmenin yaptığı alımlarda yasaklılık teyidi yapılmadığı da belirlenmiştir. Kamu İhale Genel Tebliği, istisna kapsamındaki alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin yasaklı olup olmadığının kontrol edilmesini şart koşmaktadır. İşletmenin bu doğrultuda gerekli teyitleri gerçekleştirmemesi, yasal çerçeveye uygun hareket etmediğini göstermektedir. |
BULGU: İktisadi İşletmede Kamu İhale Mevzuatına İlişkin Eksiklikler Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversitenin Turizm Eğitim ve Uygulama Merkezi İktisadi İşletmesi tarafından, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendindeki istisna düzenlemesi kapsamında ve doğrudan temin yoluyla yapılan alımlarda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
Üniversite İktisadi İşletmesinin Kamu İhale Kurumundan Onay Almadan Mal ve Hizmet Alımlarını İstisna Kapsamında Yapması
Üniversiteye ait Turizm Eğitim ve Uygulama Merkezi İktisadi İşletmesi tarafından Kamu İhale Kurumuna istisna başvurusunda bulunulmadığı ve onay almadığı ancak mal ve hizmet alımlarını istisna kapsamında yaptığı görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinin (g) bendinde; 4734 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli ikitrilyon üçyüzmilyar Türk Lirasını (2024 yılı için 95.508.971,00 TL) aşmayan mal veya hizmet alımlarının Ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanuna tâbi olmadığı belirtilmektedir.
4734 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde ise (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilenlerin (a bendinde özel bütçeler yer almaktadır) doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerden söz edilmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 4.3.2 ve devamındaki 4.3.2.1’inci maddesinde; Kanunda belirtilen idarelerce, 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendine ilişkin olarak, Kuruma yapılacak istisna başvurularının değerlendirmeye alınabilmesi için 4734 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (d) bendinde belirtilen kuruluşlar ile enerji, su ulaştırma ve telekomünikasyon sektöründe faaliyet gösteren teşebbüs işletme ve şirketler istisna talebinde bulunabileceklerinden, başvuruda bulunacak idarelerin anılan madde kapsamında olduğunu tevsik eden belgeleri (ana statü, ana sözleşme v.b.) taleplerinin ekinde sunmaları gerektiği belirtilmektedir.
Bu düzenlemeler kapsamında, 2012 yılından beri faaliyet yürüten söz konusu İktisadi İşletme, 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında yukarıda belirtilen tutara kadarki mal ve hizmet alımlarını istisnalar kapsamında yapabilecektir. Yapım işleri ise istisna kapsamında değildir. İşletmenin istisna hükmünden yararlanması için Kamu İhale Kurumuna söz konusu başvuruyu yapması gerekmesine karşın şu ana kadar bir başvuru yapmadığı ve onay almadığı ancak mal ve hizmet alımlarını istisna kapsamında yaptığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, iktisadi işletmelerle ilgili açık bir yasal düzenlemenin olmayışı karşısında tereddütler yaşandığı, işlemlerin ihtiyaç duyulan mal ve hizmetleri hızlı bir şekilde kamu menfaatine uygun olarak temin etmek için yürütüldüğü, usulen ortaya konulan bu eksikliklerin uygulamada giderileceği ve ilgili mevzuatın uygulanacağı belirtilmektedir.
Sonuç olarak, işletmenin mal ve hizmet alımları istisnasından yararlanması için Kamu İhale Kurumuna gereken belgelerle birlikte başvurması gerekmektedir.
İşletmenin Mal ve Hizmet Alımlarının Elektronik Kamu Alımları Platformu Üzerinden Kamu İhale Kurumuna Bildirilmemesi
Üniversite İktisadi İşletmesi tarafından mal ve hizmet alımlarının Elektronik Kamu Alımları Platformu üzerinden Kamu İhale Kurumuna bildirilmediği görülmüştür.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 30’uncu maddesinde; istisna kapsamında yapılan ihaleler için ve çerçeve anlaşma kapsamında yapılacak her bir münferit alım için münferit sözleşme onay belgesi hazırlanmadan önce Elektronik Kamu Alımları Platformundan ihale kayıt numarası alınacağı, bu numaranın; ait olduğu ihale ile ilgili tüm işlemlerde ve Kurumla elektronik ortamda veya yazılı olarak yapılacak yazışmalarda kullanılacağı; istisna kapsamındaki ihalelere ilişkin ilanların idareler tarafından ilgili bilgilerin Elektronik Kamu Alımları Platformuna girilmesi suretiyle hazırlanacağı; bu ilanların Kamu İhale Bülteninde yayımlanabileceği; sözleşmenin taraflarca imzalanmasından sonra hazırlanacak İhale Sonuç Formunun en geç on beş gün içinde Kamu İhale Kurumuna Elektronik Kamu Alımları Platformu üzerinden gönderileceği belirtilmiştir.
Bu kapsamda, İktisadi İşletmenin mal ve hizmet alımlarını Elektronik Kamu Alımları Platformuna girerek ihale kayıt numarası alması ve ilanların bu platforma girilmesi ve Kamu İhale Bülteninden yararlanılması ve sonuç formunu on beş gün içinde göndermesi gerekmesine karşın bu işlemler yapılmamıştır.
Kamu idaresi cevabı bulgunun (A) bendine verilen cevapla aynı şekildedir.
Sonuç olarak, İşletmenin mal ve hizmet alımlarına ilişkin yukarıda belirtilen işlemleri Elektronik Kamu Alımları Platformu üzerinden gerçekleştirmesi gerekmektedir.
İktisadi İşletmenin Mal ve Hizmet Alımlarında Yasaklılık Teyidi Yapılmaması
İşletmenin 4734 sayılı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamındaki mal ve hizmet alımlarında herhangi bir yasaklılık teyidinin yapılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 30.5.3’üncü maddesinde, 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesi uyarınca istisna kapsamında yapılan alımlarda, ihale üzerinde kalan isteklinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının Kamu İhale Kurumundan teyit ettirileceği belirtilmektedir.
Kamu ihalelerinin 4734 sayılı Kanun’da belirlenen ilkelere uygun olarak yapılmasını sağlamak, idarelerin zararına sebep olunmasını önlemek, işlerin zamanında ve düzenli olarak yapılmasını gerçekleştirmek amacıyla, isteklinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyidi önem arz etmektedir. İşletme tarafından 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında ve belirtilen parasal limit (2024 yılı için 95.508.971,00 TL) dâhilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kamu İhale Kurumundan teyit ettirilmesi ve yasaklı olduğunun belirlenmesi durumunda, söz konusu kişiden alım yapılmaması gerekmektedir. İşletmenin ise 2024 yılında yaptığı mal ve hizmet alımlarında böyle bir teyid işlemi yapmadığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabı bulgunun (A) bendine verilen cevapla aynı şekildedir.
Sonuç olarak, İşletmenin 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında, yukarıda belirtilen parasal limit dâhilinde yapacağı mal ve hizmet alımlarında yasaklılık teyidinin yapılması gerekmektedir.