|
ÖZET: Üniversite bünyesindeki iktisadi işletmenin hukuki altyapısında belirgin eksiklikler tespit edilmiştir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na uygun olarak, üniversiteye ait taşınmazların bedelsiz bir şekilde iktisadi işletmeye devredildiği ve bu işletmelere ait elektrik, su ve doğalgaz giderlerinin üniversite bütçesinden karşılandığı belirlenmiştir. Yükseköğretim Kanunu’nun 47. maddesi, üniversitelerin sosyal hizmetler sunma yükümlülüğünü ortaya koyarken, bu hizmetlerin sağlanmasında izlenmesi gereken yasal çerçeveye uyulmadığı görülmektedir.
Üniversiteler, sosyal ihtiyaçları karşılamak amacıyla ya kendi bünyelerinde iktisadi işletmeler kurmakta ya da bu alanları özel sektöre kiralamaktadır. Ancak, üniversite mülkiyetindeki taşınmazların, 2886 sayılı Kanun’un öngördüğü usuller çerçevesinde üçüncü kişilere kullandırılması gerekmektedir. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi örneğinde, iktisadi işletmenin faaliyetleri özel bütçeden bağımsız olarak yürütülmekte, ancak elde edilen gelirlerin üniversite bütçesine aktarılmadığı gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, üniversitenin taşınmazlarının hukuka uygun bir şekilde ihale edilmesi ve iktisadi işletmelerin yasal altyapısının güçlendirilmesi gerekmektedir. Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı açısından, mevcut uygulamaların yeniden gözden geçirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: İktisadi İşletmenin Hukuki Alt Yapısında Eksiklikler Olması ve Üniversite Taşınmazlarının İktisadi İşletmeye Bedelsiz Kullandırılarak Bu Yerlerin Elektrik, Su ve Doğalgaz Bedellerinin Üniversite Özel Bütçesinden Karşılanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversite bünyesinde faaliyet gösteren İktisadi İşletmenin kuruluş, işleyiş ve yürütülmesine ilişkin hukuki alt yapısında eksiklikler olduğu,
Üniversiteye ait taşınmazların restoran, kafeterya, kantin, spor tesisi ve benzeri amaçlarla işletilmesi amacıyla 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nda öngörülen usuller uygulanmaksızın bedelsiz olarak iktisadi işletmeye verildiği,
Söz konusu işletmelere ait elektrik, su ve doğalgaz bedellerinin Üniversite bütçesinden karşılandığı,
Tespit edilmiştir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Sosyal hizmetler” başlıklı 47’nci maddesine göre; yükseköğretim kurumları, Yükseköğretim Kurulunun yapacağı plan ve programlar uyarınca, öğrencilerin beden ve ruh sağlığının korunması, barınma, beslenme, çalışma, dinlenme ve boş zamanlarını değerlendirme gibi sosyal ihtiyaçlarını karşılamak ve bu amaçla bütçe imkanları nispetinde okuma salonları, yataklı sağlık merkezleri, mediko-sosyal merkezleri, öğrenci kantin ve lokantaları açmak, toplantı, sinema ve tiyatro salonları, spor salon ve sahaları, kamp yerleri sağlamakla ve bunlardan öğrencilerin en iyi şekilde yararlanmaları için gerekli önlemleri almakla görevlidirler.
Bahse konu olan hizmetler, Yükseköğretim Kurumları, Mediko-Sosyal Sağlık, Kültür ve Spor İşleri Dairesi Uygulama Yönetmeliği hükümleri uyarınca Sağlık, Kültür ve Spor (SKS) Daire Başkanlığının görev ve yetki alanı kapsamında kalmaktadır.
Diğer yandan, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun; “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda oldukları ifade edilmiştir.
Uygulamada üniversiteler söz konusu ihtiyaçları karşılamak için ya Sağlık, Spor ve Kültür Daire Başkanlığı aracılığıyla doğrudan faaliyette bulunmakta veya söz konusu yerlerin işletme hakkını özel sektöre kiralamakta ya da kendi bünyesinde ticari esaslara göre faaliyette bulunmak üzere iktisadi işletme kurmaktadırlar.
Üniversite mülkiyetindeki taşınmazların kural olarak üçüncü kişilere 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nda öngörülen usuller dâhilinde bedeli karşılığında kullandırılması gerekir. Nitekim 2886 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 1’incimaddesinde, özel bütçeli kamu idarelerinin taşınmazları üzerindeki irtifak hakkı ve kiralama işlemlerinin anılan Kanun hükümlerine göre yürütüleceği açıkça hükme bağlanmıştır.
Üniversite bünyesinde kurulan iktisadi işletmeler için bu konuda yasalarda öngörülmüş herhangi bir istisna bulunmamaktadır. İktisadi işletmeler, söz konusu faaliyetler için Üniversite taşınmazlarını sadece 2886 sayılı Kanun hükümlerine uygun yapılan ihaleye istinaden kurulacak olan sözleşme ile kullanabilirler.
Öte yandan, İktisadi İşletmeler üniversite bünyesinde faaliyette bulunmakta, sermayesinin tamamı üniversiteye ait olup karar organları Rektör tarafından atanan üniversite mensuplarından oluşmaktadır. Üniversitenin mülkiyetinde bulunan kantin, kafeterya, büro, kırtasiye, fotokopi çekim yeri, otopark ve benzeri taşınmazların Sağlık Kültür Spor Daire Başkanlığınca ihale yapılmaksızın bedelsiz olarak iktisadi işletmeye devredilerek işletilmesi, hukuki alt yapı problemleri ile özel bütçe ilişkisinin mevzuatta açıkça belirlenmemiş olması nedeniyle, yıl sonu kar/zarar durumu ve özel bütçenin katkısı gibi konularda tereddütler ve sıkıntılar doğurmaktadır.
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi uygulamasına bakıldığında; kantin, kafeterya ve spor tesisinin iktisadi İşletmeye bağlı olarak işletilen yerler arasında olduğu, söz konusu İşletmenin faaliyetlerini özel bütçe dışında sürdürdüğü, ayrı bir bütçesi ve muhasebesinin olduğu, özel bütçeden ayrı ticari işletme olarak faaliyette bulunduğu,
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Tesisler İktisadi İşletmesinin, Üniversitenin 25.12.2009 tarih 2009/88-2 sayılı Yönetim Kurulu kararı ile kurulduğu ve Üniversite Senatosunun 19.01.2010 tarih ve 2010/01-02 sayılı kararı ile kabul edilen ve 10.08.2016 tarihinde güncellenen Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Tesisler İktisadi İşletme Yönergesi’ne göre faaliyetlerini yürüttüğü,
İşletmenin, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Kültür ve Spor Dairesi Başkanlığı Sosyal Tesisler İktisadi İşletmesi ticaret ünvanı ile 11.08.2022 tarih ve 10637 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yer alarak ticaret siciline tescil edildiği,
Üniversite mülkiyetindeki taşınmazların bahse konu olan faaliyetler için yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin aksine, 2886 sayılı Kanun’da öngörülen rekabet koşulları oluşturulmaksızın bedelsiz olarak doğrudan Üniversitenin iktisadi işletmesine kullandırıldığı,
Söz konusu işletmelere ait elektrik, su ve ısınma bedellerinin Üniversite bütçesinden karşılandığı,
İşletme faaliyetlerinden elde edilen gelirlerden son 5 yıl içerisinde Üniversite bütçesine herhangi bir aktarım yapılmadığı,
Görülmüştür.
7414 sayılı 2022 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun 8’inci maddesi ve 2022-1 sayılı Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ’in 7’nci maddesinde ifade edildiği üzere; iktisadi işletmelerin giderlerinin münhasıran bu tesislerin işletilmesinden elde edilen gelirlerden karşılanması gerekir. Bu sebeple özel bütçeden bu kurumlara katkıda bulunması da mevzuatla yasaklanmıştır. Ancak Üniversitenin taşınmazlarını iktisadi işletmeye bedelsiz kullandırması ve bu yerlerin elektrik, su ve doğalgaz bedellerini ödemesi, işletmenin genel giderlerinin önemli kısmının Üniversite tarafından karşılanması sonucunu doğurmaktadır.
Üniversite taşınmazlarının, doğrudan anılan daire başkanlığı değil de sermayesinin tamamına Üniversitenin sahip olduğu özel hukuk hükümlerine tabi iktisadi işletmeye 2886 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaksızın kullandırılmasının ve elektrik, su, ısınma gibi giderlerinin Üniversite bütçesinden karşılanmasının kanuni dayanaktan yoksun olduğu değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında, öğrencilerin temiz, güvenilir ve uygun fiyatlı gıdaya erişimini sağlamak amacıyla söz konusu uygulamanın yapıldığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması ilkesinin tesis edilmesi açısından Üniversitenin taşınmazlarının, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri de göz önüne alınarak 2886 sayılı Kanun’da öngörüldüğü şekliyle ihale edilmesi ve iktisadi işletmelerin kuruluş, işleyiş ve yürütülmesine ilişkin hukuki alt yapısındaki eksikliklerin mevzuat düzenlemesi yapılarak giderilmesi gerekmektedir.