|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, İl Milli Eğitim Müdürlükleri tarafından okullar adına satın alınan donatım malzemelerinin devri sürecinde yaşanan sorunları ortaya koymaktadır. Temel eğitim ve ortaöğretim kurumlarının ihtiyaçları için alınan malzemelerin okullara zamanında ulaştırılmadığı, bu süreçteki aksaklıkların ise 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Taşınır Mal Yönetmeliği’nde belirtilen yükümlülüklere aykırı olduğu tespit edilmiştir. Harcama yetkisi bulunmayan ilkokul ve ortaokulların ihtiyaçları, iller aracılığıyla karşılanmakta; ancak bu süreçte malzemelerin il ambarlarında bekletilmesi ve devrin gecikmesi gibi sorunlar yaşanmaktadır.
İl Milli Eğitim Müdürlükleri tarafından gerçekleştirilen satın alma ve devir işlemlerinin incelenmesi, bazı okullara hiç malzeme devri yapılmadığını veya eksik devrin gerçekleştirildiğini göstermektedir. Özellikle dizüstü bilgisayarların, okullara aktarılmak yerine ilin kendi ihtiyaçları için kullanıldığı anlaşılmaktadır. Genel Müdürlükler, taşınır devir fişlerinin talep edilmesiyle süreci kontrol etmeye çalışsa da, bu durum bürokratik engelleri artırmakta ve etkin bir sonuç vermemektedir. Sonuç olarak, taşınırların hizmet amacına uygun olarak yönetilmesi ve kullanılması için sürecin daha titiz bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Taşınır Kayıt Yönetim Sistemi (TKYS) üzerinden raporlama yetkisinin verilmesi, merkez ile iller arasındaki bürokrasiyi azaltacak ve ihtiyaçlara uygun harcama yapılmasını sağlayacaktır. Bu bağlamda, hesap verebilirlik ve sorumluluk açısından sürecin etkin bir şekilde yönetilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: İl Milli Eğitim Müdürlükleri Tarafından Okullar Adına Satın Alınan Donatım Malzemelerinin Okullara Devrine İlişkin Sürecin Sağlıklı Yürütülmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
İller tarafından temel eğitim ve ortaöğretim kurumlarının ihtiyaçlarında kullanılmak üzere satın alınan donatım malzemelerinin okullara devrine ilişkin olarak yürütülen süreçte birtakım aksaklıklar bulunduğu görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun; “Taşınır ve taşınmaz işlemleri” başlıklı 44’üncü maddesinde; taşınırların kaydı ile muhafazası, kullanımı, mal yönetim hesabının verilmesi ve mal yönetim sorumlularıyla bunlar adına görev yapacak olanların belirlenmesine ilişkin usûl ve esasların çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği,
Aynı Kanun’un “Mal yönetiminde etkililik ve sorumluluk” başlıklı 48’inci maddesinde; kamu idarelerinin, taşınırların yönetimi, kaydı, muhafazası ve kullanımından sorumlu oldukları, kamu idarelerine ait malları edinme, kiralama, tahsis, yönetim, kullanma ve elden çıkarma işlemlerinin, mevzuatında öngörülen kurallar dâhilinde hizmetin amacına uygun olarak verimlilik ve tutumluluk ilkesine göre yapılacağı,
belirtilmektedir.
5018 sayılı Kanun’un verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Sorumluluk” başlıklı 5’inci maddesinde; harcama yetkililerinin taşınırların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak edinilmesinden, kullanılmasından, kontrolünden sorumlu oldukları ve bu sorumluluğu taşınır kayıt yetkilileri ve taşınır kontrol yetkilileri aracılığıyla yerine getirecekleri, kamu idarelerine ait taşınırların muhafazası ile görevli olan veya kendilerine kullanılmak üzere taşınır teslim edilen kamu görevlilerinin bu taşınırları en iyi şekilde muhafaza etmek, veriliş amacına uygun bir şekilde kullanmak zorunda oldukları ifade edilmiştir.
Kanun ve Yönetmelik hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; taşınırların hizmetin amacına uygun olarak yönetimi, kaydı ve muhafazasından esasen harcama yetkililerinin sorumlu olduğu, bu sorumluluğun taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri aracılığıyla yerine getirileceği ve taşınırların veriliş amacına uygun olarak kullanılmasının zorunlu olduğu anlaşılmaktadır.
Bakanlık bünyesindeki uygulamada; bütçeden harcama yapma yetkisine sahip olmayan ilkokul ve ortaokulların donatım ihtiyaçları, Temel Eğitim Genel Müdürlüğü taşra bütçesinden illere ödenek gönderilmek suretiyle iller tarafından yapılan satın almalarla karşılanmakta, harcama yetkisine sahip olan liselerde ise, harcama süreci daha ziyade okulların kendisi tarafından yürütülmekte, zaman zaman Ortaöğretim Genel Müdürlüğü taşra bütçesinden illere ödenek gönderilmek suretiyle yine iller tarafından yapılan satın almalar da söz konusu olabilmektedir.
Yine uygulamada; ödeneğin merkezden illere gönderildiği aşamada, Temel Eğitim ve Ortaöğretim Genel Müdürlüğü tarafından hangi okullar için hangi donatım malzemelerinin alınacağına dair oluşturulan icmaller illerle paylaşılmakta, ilgili donatım malzemeleri alımının eğitim öğretimin aksamaması için ivedilikle gerçekleştirilmesi gerektiği konusunda da illere yazı yazılmaktadır.
İl Milli Eğitim Müdürlükleri tarafından okullar adına yapılan satın alma ve devir işlemleri incelendiğinde;
İl bünyesindeki ilkokul, ortaokul ve liselerin ihtiyaçlarında kullanılmak üzere satın alınan donatım malzemelerinin il ambarlarında bekletildiği, ilgili malzemelerin okullara devrinin geciktirildiği,
Genel Müdürlükler tarafından gönderilen icmallerin göz ardı edildiği; icmalde yer alan bazı okullara ya hiç devir yapılmadığı ya eksik devir yapıldığı veyahut devrin il bünyesindeki başka okullara gerçekleştirildiği,
Alınan donatım malzemelerinin, özellikle dizüstü bilgisayarların, okullara devri sağlanmak yerine ilin kendi ihtiyaçlarında kullanıldığı,
Temel eğitim ya da ortaöğretim taşra bütçesinden ödenek talep edilip söz konusu ödeneğin ilin kendi donatım ihtiyaçları için harcandığı,
tespit edilmiştir.
Bunun yanı sıra, donatım malzemelerinin okullara devrinin gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol edebilmek adına, Genel Müdürlükler tarafından, illerden taşınırların okullara devrinin yapıldığına dair taşınır devir fişlerinin istendiği ve bu durumun büyük bir bürokrasiye yol açtığı, diğer taraftan yapılmaya çalışılan kontrollerin yukarıda sıralanan hususlar göz önünde bulundurulduğunda sıhhatli bir sonuç vermediği kanaatine varılmıştır.
Görüleceği üzere, merkezden sağlıklı bir ihtiyaç planlaması yapılmaya çalışılsa da, sürecin iller tarafından yürütüldüğü aşamada yukarıda yer verilen birtakım aksaklıklar bulunmaktadır. Oysaki Taşınır Kayıt Yönetim Sistemi (TKYS) üzerinden genel müdürlüklere kendi bünyelerindeki okulların taşınırlarına yönelik bir raporlama yapma yetkisi verilmesi halinde, hem merkezle iller arasındaki bürokrasi azalacak hem de taşınır alımlarına yönelik ihdas edilen ödenekler ihtiyaçlar çerçevesinde harcanabilecektir.
Diğer taraftan program bütçe kod yapısına göre bütçe ödenekleri programlar itibarıyla ve kurumsal düzeyde kanunlaşmaktadır. Bu kapsamda ödeneklerin ödeneğin sahibi olan harcama biriminin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılması gerekmektedir. İller tarafından harcanan bütçenin Temel Eğitim ve Ortaöğretim Genel Müdürlüklerinin bütçeleri olduğu düşünüldüğünde, süreçte yaşanan aksaklıklar giderilmediği takdirde sorumluluk ve hesap verebilirlik noktasında sıkıntı yaşanması da kaçınılmaz olacaktır.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta; bulguda öne sürülen hususlarla ilgili olarak taşradaki birimlerin yazı ile uyarıldığı ve taşınır süreçlerini elektronik ortamda takip edebilmek, ilgili Genel Müdürlüklere gönderilen taşınır işlem fişlerinin doğruluğunu kontrol edebilmek ve Bakanlık taşra birimlerinin ambarlarını görebilmek maksadıyla Bakanlık Strateji Biriminden TKYS şifresi talep edildiği ifade edilmiştir.
Açıklanan nedenlerle, taşınırların, hizmetin amacına uygun olarak yönetilmesi ve veriliş amacı doğrultusunda kullanılması gerektiği yönündeki mevzuat hükmünün tesisi ve taşınır yönetiminin etkinliğinin sağlanması amacıyla; iller tarafından hesap verme sorumluluğu çerçevesinde sürecin titizlikle yürütülmesi ve merkez harcama birimlerince talep edilen TKYS şifresi aracılığıyla taşradaki harcama birimlerinin taşınır işlemlerinin raporlanmasının sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.