İl Özel İdaresinde Çalışan İşçiler İçin Kıdem Tazminatı Karşılığı Ayrılmaması (Sayıştay)

BULGU: İl Özel İdaresinde Çalışan İşçiler İçin Kıdem Tazminatı Karşılığı Ayrılmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İl Özel İdaresinde çalışan sürekli işçiler ile İdarenin doğrudan hizmet alımı yöntemiyle çalıştırdığı işçiler için kıdem tazminatı karşılığı ayrılmadığı tespit edilmiştir.
A-İl Özel İdaresinde Çalışan Sürekli İşçiler İçin Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Ayrılmaması
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 472 Kıdem tazminatı karşılığı hesabı “Hesabın niteliği” başlıklı 330’uncu maddesinde, “bu hesap ilgili mevzuatı uyarınca belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan uzun vadeli kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılır,” denilmektedir.
“Hesabın işleyişi” başlıklı 331’inci maddesine göre, hesaplanan kıdem tazminatı karşılık tutarlarının bu hesaba alacak, 630 Giderler hesabına borç kaydedileceği, vadeleri bir yılın altına düşen kıdem tazminatı karşılıklarının bu hesaba borç, 372 Kıdem tazminatı karşılığı hesabına alacak kaydedileceği belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 372 Kıdem tazminatı karşılığı hesabı “Hesabın niteliği” başlıklı 281’inci maddesinde, bu hesabın belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan ve faaliyet dönemi içinde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
“Hesabın işleyişi” başlıklı 282’nci maddesine göre, vadeleri bir yılın altına düşen ve faaliyet dönemi içerisinde ödenmesi öngörülen kıdem tazminatı tutarları bu hesaba alacak, 472 Kıdem tazminatı karşılığı kesabına borç kaydedilir. Ödenen tazminatlar bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan 830 Bütçe giderleri hesabına borç, 835 Gider yansıtma hesabına alacak kaydedilir.
Kıdem tazminatı ile ilgili olarak uygulama birliğinin sağlanması amacıyla 20.05.2016 tarihinde Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından kurumlara gönderilen yazıda kıdem tazminatı ayırma işlemlerinin nasıl yapılması gerekliliği belirtilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat ve Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen Genel Yazı birlikte değerlendirildiğinde, Batman İl Özel İdaresince 2016 yılında yapılması gereken 500 Net değer hesabının borç çalıştırılması işleminin 2021 yılı itibarıyla yapılmadığı, sürekli işçiler için herhangi karşılık ayrılmadığı tespit edilmiştir.
Yapılan yanlış uygulama neticesinde bilançoda 372 ve 472 Kıdem tazminatı karşılığı hesapları bakiye vermemekte, 630 Giderler hesabı ve 500 Net değer hesabı mali tablolarda gerçeği yansıtmamaktadır.
B-İdarede Doğrudan Hizmet Alımı Kapsamında Çalıştırılan İşçiler İçin Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Ayrılmaması
İdarede personel çalıştırılmasına ilişkin olarak, Batman İl Özel İdaresi Personel AŞ şirketinden doğrudan hizmet alımı ile temin edilen işçiler için hem Şirket hem de İl Özel İdaresi tarafından kıdem tazminatı karşılığı ayrılmamıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Bazı kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanların kıdem tazminatı” başlıklı 112’nci maddesinde, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca yapılan alımlar kapsamında alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatlarının ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından ödenmesi hükme bağlanmış; bu madde kapsamında alt işverenler yanında çalışan işçilerin bu işyerlerinde geçen hizmet süresinin hesabı, alt işverenden ve alt işveren işçisinden istenecek belgeler ve ödeme süreci ile ilgili diğer usul ve esasların Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Kamu İhale Kurumunun görüşleri alınarak Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Bahsi geçen madde çerçevesinde hazırlanan “Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımları Kapsamında İstihdam Edilen İşçilerin Kıdem Tazminatlarının Ödenmesi Hakkında Yönetmelik”te yapılan düzenlemelere göre; idarelerin bünyesinde 4734 sayılı Kanun’un 62’nci maddesinin (e) bendine göre çalışan personelin sayısının, çalıştıkları sürelerin, aldıkları ücretlerin, kıdem tazminatına dâhil olan ve olmayan unsurlar da dikkate alınması suretiyle hesaplanması, muhasebe uygulama tebliği hükümleri kapsamında uzun vadeli bir pasif hesap olan 472 Kıdem tazminatı karşılığı hesabında kıdem tazminatı karşılığı olarak gösterilmesi ve bu karşılıklardan faaliyet dönemi içinde ödeneceği öngörülen tutarların uzun vadeli bu hesaptan çıkartılarak aynı hesabın kısa vadeli olanı 372 Kıdem tazminatı karşılığı hesabına aktarılması gerekmektedir.
20.11.2017 tarihli ve 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 126’ncı maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen Ek madde 20’nin ilk fıkrasında, il özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetleri 04.01.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebileceği düzenlenmiştir.
Bu düzenleme doğrultusunda 29.03.2018 tarihinde %100 sermaye payı Batman İl Özel İdaresine ait Batman İl Özel İdaresi Personel AŞ kurulmuş olup, İdare hizmetlerinde 113 işçi bu kapsamda çalıştırılmaktadır. İdarede hizmet alımı kapsamında çalıştırılan işçiler için 20192021 yılları arasında herhangi bir kıdem tazminatı karşılığı hesaplanmamıştır.
Kamu idaresi cevabında, sadece emekli olacak işçiler için kıdem tazminatı karşılıkları ayrıldığı, ayrıca doğrudan hizmet alımı kapsamında çalıştırılan işçiler için kıdem tazminatı karşılığının tahmini olarak hesaplanıp ödenek konulacağı belirtilmiş olmasına rağmen, bu karşılıkların kaydedileceği hesaplarda herhangi bir tutar yer almamaktadır.
Bu çerçevede, gerek idarenin ihtiyatlı olması açısından gerekse mali tabloların idarenin mali durumunu tam ve doğru olarak yansıtabilmesi açısından kıdem tazminatı karşılık işlemlerinin ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınarak yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.