|
ÖZET: İl sınırları içinde kurulan Yerel Yönetimler Katı Atık Yönetimi Birliği, atıkların geri kazanımı ve bertarafı amacıyla faaliyete geçmemiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bu durumun atık yönetimi alanında önemli eksiklikler yarattığını ortaya koymaktadır. Atık Yönetimi Yönetmeliği, atıkların çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetilmesini, yeniden kullanım ve geri dönüşüm gibi yöntemlerle doğal kaynakların korunmasını hedeflemektedir. Ancak, mevcut durumda katı atıkların bir kısmı uygun olmayan yerlerde toplanmakta ve bertaraf edilememektedir.
5393 sayılı Belediye Kanunu, belediyelere çevre sağlığı ve katı atık hizmetlerinin yürütülmesi konusunda sorumluluklar yüklemektedir. Bu kapsamda, belediyelerin atık işleme tesisleri kurması, işletmesi ve çevre lisansı alması gerekmektedir. Ancak, Yerel Yönetimler Katı Atık Yönetimi Birliği’nin faaliyete geçmemesi, bu yükümlülüklerin yerine getirilmesini engellemektedir. İlgili kamu idaresi, bu durumu kabul ederek birliğin etkinliğini artırmak ve atıkların mevzuata uygun şekilde yönetilmesi için gerekli adımları atacaklarını belirtmiştir. Sonuç olarak, Yerel Yönetimler Katı Atık Yönetimi Birliği’nin aktif hale getirilmesi, il genelindeki katı atıkların geri kazanımını sağlamak için kritik bir öneme sahiptir. Bu süreç, çevre koruma ve sürdürülebilirlik açısından büyük bir fırsat sunmaktadır. |
BULGU: İl Sınırları İçinde Katı Atıkların Bertarafı veya Geri Kazanımına Yönelik Olarak Kurulan Yerel Yönetimler Katı Atık Yönetimi Birliğinin Faaliyete Geçmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Siirt İli Yerel Yönetimler Katı Atık Yönetimi Birliğinin kurulmasına ve atıkların geri kazanımı veya bertaraf edilmesine yönelik tesisinin bulunmasına rağmen, Birliğin faaliyete geçmediği ve İl genelinde katı atıkların bertarafı ve geri kazanımına yönelik eksikliklerin bulunduğu görülmüştür.
Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin amacı, atıkların oluşumundan bertarafına kadar çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetiminin sağlanmasına, atık oluşumunun azaltılması, atıkların yeniden kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı gibi yollar ile doğal kaynak kullanımının azaltılması ve atık yönetiminin sağlanmasına, çevre ve insan sağlığı açısından belirli ölçütlere, temel şart ve özelliklere sahip, bu Yönetmelik kapsamındaki ürünlerin üretimi ile piyasa gözetimi ve denetimine ilişkin genel usul ve esasların belirlenmesidir.
Aynı Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesine göre, atık üreticisi veya fiilen elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişi tarafından çevreye atılan veya bırakılan ya da atılması zorunlu olan herhangi bir madde veya materyal olarak, belediye atıkları ise, yönetiminden belediyenin sorumlu olduğu, evlerden kaynaklanan ya da içerik veya yapısal olarak benzer olan ticari, endüstriyel ve kurumsal atıklar olarak tanımlanmıştır. Tanımlardan da görüleceği üzere atık kavramı çok geniş bir alanı ifade etmekte olup, sürdürülebilir çevre yönetimi açısından atık oluşumunun azaltılması, atıkların ekonomiye geri kazandırılması, çevre ve insan sağlığı açısından ortaya çıkabilecek zararların ortadan kaldırılması için bu alana rehberlik eden kurum ve kuruluşlardan başlamak üzere tüm taraflara önemli görev ve sorumluluklar düşmektedir.
Atık yönetimi konusunda görev ve sorumluluğu bulunan kurumlardan biri de belediyeler olup, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin ilk fıkrasında çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık hizmetlerinin yapılması ya da yaptırılması belediyelerin görevleri arasında sayılmıştır. Aynı Kanun’un “Belediyenin yetki ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin (g) bendinde ise katı atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması, geri kazanımı, ortadan kaldırılması ve
depolanması ile ilgili bütün hizmetleri yapmak ve yaptırmak hükmüne yer verilmiştir.
Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin “Belediyelerin görev ve sorumlulukları” başlıklı 8’inci maddesinde belediyeler, sorumlulukları çerçevesinde atık işleme tesislerini kurmak/kurdurmakla, işletmek/işlettirmekle, ilgili tesislere çevre lisansı almak/aldırmakla, atıkların yönetimi kapsamında, bu Yönetmelikle sorumluluk verilen taraflarla birlikte bilinçlendirme ve eğitim faaliyetleri yapmak veya katkıda bulunmakla, atık yönetimi ile görevli personelin periyodik olarak eğitimini sağlamakla, sağlık kontrolünden geçirmekle, mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması ve organizasyonunun yapılması ile gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapmakla ve diğer koruyucu, önleyici tedbirleri almakla, yönetiminden sorumlu olduğu atıkların taşımasında kullandıkları araçların kaydını tutmakla, araç takip sistemi kurmakla ve talep edilmesi halinde kayıtları Bakanlığa ve il müdürlüğüne sunmakla yükümlü tutulmuşlardır.
Belirtilen Yönetmelik’in “Genel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinin içerisinde belediye atıkları ile ilgili temel prensipler açıklanmıştır.
Anılan Yönetmelik’te atık işleme tesislerinin yükümlülükleri ise 10’uncu maddede sıralanmaktadır.
Yapılan incelemede, İl sınırları içinde bulunan belediyelerle birlikte Yerel Yönetimler Katı Atık Yönetimi Birliğinin kurulduğu, İdare tarafından katı atıkların bertaraf edilmesi ve ekonomiye kazandırılması amacıyla entegre atık yönetim sistemi tesislerinin yapımı ve işletilmesi ihalesinin yapıldığı ve tesisin 01.05.2020 tarihinde işletmeye alındığı, ancak Birliğinin faaliyete geçememesi nedeniyle İl genelindeki katı atıkların bir kısmının bertaraf edilemediği, katı atıkların çevre ve insan sağlığı açısından uygun olmayan yerlerde toplandığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bulguya iştirak edildiği ve İlgili müdürlüklere resmi yazı ile bilgilendirme yapıldığı, bundan sonraki süreçte söz konusu birliğin etkin şekilde faaliyete geçirilmesi ve çevre mevzuatına uygun şekilde atıkların bertarafı ve geri kazanımının sağlanması için gerekli takip ve koordinasyonun sağlanacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Yerel Yönetimler Katı Atık Yönetimi Birliğinin aktif hale getirilerek İl sınırları dahilindeki bütün belediyelerin katı atıklarının geri kazanımı sağlanmalıdır.