BULGU: İlama Bağlı Borçların Tahakkuk Kayıtlarının Yapılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından yapılan ilama bağlı ödemelerde; ilamda yer alan tutarların tahakkuk kayıtlarının ödeme aşamasına kadar yapılmadığı, bunun yanında Bakanlığın merkez dışı birimlerine, ihtiyaçlarında kullanılmak üzere gönderilmesi gereken ödeneklerin geç gönderilmesi sebebiyle, yıl içinde görülen davalarda mahkemelerce hükmedilen miktarlar ile vekâlet ücreti ve yargılama gideri ödemelerinin zamanında yapılamaması sebebiyle icralık olunduğu, netice olarak hükmedilen miktara icra vekâlet ücreti, icra masrafı, takip sonrası faizlerin de eklenmesi sebebiyle bütçeye olan yükün artmasına neden olunduğu tespit edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 247’nci maddesinde, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde bir taahhüde ve harcama talimatına dayanmayan giderlere ilişkin olup, Bakanlıkça belirlenecek ekonomik kodlardan yapılan ve bütçede ödeneği öngörülmüş olmakla birlikte, oluştuğu yer ve zamanda ödeneği bulunmadığı için ödenemeyen giderlerden kaynaklanan borçların 323 Bütçeleştirilmiş Borçlar Hesabında muhasebeleştirileceği ifade edilmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28’inci maddesinde ise Danıştay, Bölge İdare mahkemeleri, İdare ve Vergi mahkemelerinin esasa ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu ve bu sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemeyeceği, ödeme yapılmaması halinde, genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunacağı belirtilmiştir.
Ayrıca 5018 sayılı Kanunu’nun “Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar” başlıklı 34’üncü maddesinde, kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderlerin, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödeneceği ancak sırasıyla kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlara öncelik verileceği ifade edilmektedir.
Bakanlığın aleyhine sonuçlanan davalar incelendiğinde, mahkeme ilamı ile belli bir miktar para ödemesi, avukat vekâlet ücreti, yargılama giderlerini içeren ilama bağlı borcun 2577 sayılı Kanunu’nun ilgili maddesi gereğince ilgililerce İdareden talep edilmesine rağmen, bu ödemelerin çoğunun ödenek yokluğu nedeniyle 30 gün içerisinde ödemesinin gerçekleştirilemediği, bununla birlikte ödeneği bulunmadığı için ödenemeyen giderlerden kaynaklanan ilama bağlı borçların tahakkuklarının 323 Bütçeleştirilmiş Borçlar Hesabında muhasebeleştirilmediği, ödeneğin sağlandığı tarihte doğrudan giderleştirildiği tespit edilmiştir.
Ödeneği bulunmadığı için ödenemeyen giderlerden kaynaklanan ilama bağlı borçların yıl sonunda bir kısmının ödendiği, geri kalanının ertesi yıla aktarıldığı, ödemelerin ise genellikle aralık ayının sonunda yapıldığı görülmüştür. Bakanlık taşra birimlerinin 2023 yılında 03.04.20.90 Diğer Yasal Giderler tertibinden ödemesi yapılan davalarda hükmedilen miktar ile vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin toplamının 55.221.511,57 TL olduğu görülmüştür. Ayrıca ödeneklerin yıl sonunda gönderilmesi katlanılan faiz ve icra masrafı yükünü de artırmıştır.
Raporlamaya esas 31.12.2023 itibariyla hükme bağlanarak ödenemeyen ilama bağlı borçlara ait giderlerin, borçların izlenmesini ve takibini sağlayacak bir sistemin mevcut olmadığı ve ilama bağlı borçların ödeme aşamasına kadar tahakkuk kayıtlarının yapılmaması nedeniyle, gecikme faizi cezası vb. mali külfetlerine ilişkin toplu bir bilgi sağlanamamaktadır.
Dönem sonunda Bakanlığın yükümlülüklerinin tam olarak raporlanabilmesi, yükümlülüklerin zamanında yerine getirebilmesi ve faiz, icra masrafı, vekalet ücreti vb. masraflara sebebiyet verilmemesini teminen,
-İlama bağlı ödemelere ilişkin tahakkuk kayıtlarının yapılarak mali tablolarda raporlanması ve oluştuğu yer ve zamanda ödeneği bulunmadığı için ödenemeyen giderlerden kaynaklanan ilama bağlı borçların 323 Bütçeleştirilmiş Borçlar Hesabında izlenmesi,
-Geçmiş yıllarda sonuçlandığı halde ödenemeyen ilama bağlı borçların dosyalarından taranması ve muhasebe kayıtlarına alınması,
-Ödeneklerin ihtiyacı bulunan birimlere zamanında gönderilmesi,
sağlanmalıdır.
| ÖZET: 2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Bakanlık tarafından yapılan ilama bağlı ödemelerde tahakkuk kayıtlarının zamanında yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, mahkemelerce hükmedilen ödemelerin gecikmesine ve dolayısıyla bütçeye ek yük getiren faiz ve icra masraflarının artmasına yol açmıştır. Ayrıca, ödeneği bulunmadığı için ödenemeyen giderlerin muhasebeleştirilmediği ve ödemelerin yıl sonunda gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Bakanlığın yükümlülüklerinin zamanında yerine getirilebilmesi için tahakkuk kayıtlarının yapılması ve ödeneklerin ihtiyaç duyulan birimlere zamanında gönderilmesi gerekmektedir. |