İlan ve Reklam Materyalleri ile Kent Mobilyalarının İşlettirilmesi İşinde Hatalı İşlemlerin Bulunması (Sayıştay)

BULGU: İlan ve Reklam Materyalleri ile Kent Mobilyalarının İşlettirilmesi İşinde Hatalı İşlemlerin Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nın 35’inci maddesi uyarınca kapalı teklif usulü ile 14.07.2016 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen ve 15.08.2016 tarihinde imzalanan 10 yıl süreli sözleşmeyle yürütülen “İlan ve Reklam Materyalleri ile Kent Mobilyalarının İşlettirilmesi” işinde tespit edilen hatalı işlemler aşağıda detaylı şekilde açıklanmıştır.

Sözleşme Kapsamında Yer Almayan İlçelerde İş Yaptırılması

İşe ilişkin sözleşmenin 2’nci maddesi ile teknik şartnamenin 1’inci maddesinde işin kapsamı; Antalya Büyükşehir Belediyesi sınırlarında yer alan Muratpaşa, Konyaaltı, Kepez, Döşemealtı ve Aksu ilçelerinin sınırları içerisinde; mevcutlar ve bunlara ilaveten iki yüzlü ışıklandırmalı reklam vitrini içeren yeni otobüs ve tramvay duraklarının imal ve montajının yapılması ve işletilmesi, idari şartname ve teknik şartnamede ismi, nev’i, nitelikleri ve sayıları yazılı reklam materyallerinin ve şehir mobilyalarının imal ve montajının yapılarak işletilmesi ve bunların yanı sıra tüm otobüs ve tramvay durakları ile sözleşme konusu materyallerin temizliği, bakımı ve gerektiğinde onarımı işinin (ihale ile belirlenecek) bedel ödemek suretiyle yapılması, olarak belirtilmiştir.

Sözleşmenin “Sözleşme konusu işe ait genel şartlar” 11’inci maddesinde, işletmecinin sözleşme tarihinden itibaren 36 ay içerisinde toplamda 800 adet otobüs durağı monte edeceği ifade edilmiştir. Teknik şartnamenin “Yeni kurulacak toplu taşım durakları” başlıklı 5’inci maddesinde ise söz konusu durakların işin kapsamı bölümünde belirtilen ilçeler dahilindeki idarenin belirleyeceği yerlere kurulacağı belirtilmiştir.

Yukarıda anılan sözleşme ve teknik şartname hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, işin kapsamında kurulumu yapılacak durakların Muratpaşa, Konyaaltı, Kepez, Döşemealtı ve Aksu ilçelerinin sınırları içerisinde yapılması gerekmektedir. Ancak, yapılan incelemeler neticesinde; iş kapsamında kurulacak 800 adet duraktan 185 adedinin kurulumunun sözleşme ve şartnamede belirtilen ilçeler dışında yapıldığı, bu duraklardan 51 adedinin Manavgat, 40 adedinin Alanya, 33 adedinin Serik, 17 adedinin Korkuteli, 9’ar adedinin Kumluca, Kaş, ve Gazipaşa, 7 adedinin Finike, 5’er adedinin ise Kemer ve Demre sınırları içerisinde yer aldığı tespit edilmiştir. Ayrıca işin kapsamının bu şekilde genişletilmesi için 12.03.2019 tarihinde Serik, Korkuteli, Manavgat, Demre, Finike, Gazipaşa, Kaş, Kemer, Kumluca ve Alanya ilçeleri sınırlarında toplu taşıma durakların kurulması hususunda Genel Sekreterlik makamınca onay verildiği görülmüştür.

Sözleşmenin 5’inci maddesinde, bu sözleşmenin hükümlerinin idare ile ihaleyi kazanan işletmeci arasında yapılacak işletme sözleşmesinin özel hükümlerini oluşturduğu, ihale dokümanının bu sözleşmenin eki ve ayrılmaz parçası olduğu ve idare ile işletmeciyi bağladığı ifade edilmiştir. Bu kapsamda Genel Sekreterlik makamından alınan onaya istinaden idare ve işletmeci açısından bağlayıcı olan sözleşme ve eki şartnamelere aykırı olarak işin kapsamının genişletilmesi mümkün değildir.

Ayrıca, işletmeci tarafından ihale kapsamı dışındaki yerlere kurulan toplu taşıma duraklarında yer alan reklam materyalleri işletmeci tarafından gelir getirici şekilde kullanılmaktadır. 2886 sayılı Kanun’un “İlkeler” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasında, Bu Kanun’un yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esas olduğu belirtilmiştir. Gelir getirici bir faaliyet olan İlan ve Reklam Materyalleri ile Kent Mobilyalarının İşlettirilmesi işinin kapsamının sözleşme ve eklerine aykırı olarak genişletilmesi, söz konusu yukarıda belirtilen açıklık ve rekabetin sağlanması ilkelerine aykırı hareket edilmesi sonucunu doğurmaktadır.

İdarenin cevabında, 6360 sayılı Kanun’un getirdiği geniş yetkiler ve toplu taşıma sorumluluğunun tüm il sınırlarına yayılması gerekçe gösterilerek, merkez ilçeler dışındaki yerlerde durak montajı yapılmasının zorunlu hale geldiği ifade edilmiştir. Ancak, sözleşmenin ve teknik şartnamenin bağlayıcı hükümleri açıkça işin kapsamını Muratpaşa, Kepez, Konyaaltı, Aksu ve Döşemealtı ilçeleri ile sınırlandırmıştır. Sözleşme kapsamının genişletilmesi, ihale dokümanları ve sözleşme hükümlerine aykırıdır. Bu durum, ihalede rekabet ve açıklık ilkeleri ile Kamu İhale Kanunu’nun temel prensiplerine aykırılık teşkil etmektedir.

Yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde; Belediye tarafından 2886 sayılı Kanun kapsamında yapılan ihalelerde açıklık ve rekabetin sağlanması adına, işin kapsamının gerçekçi ve ihtiyaca uygun şekilde belirlenmesi ve sözleşme ile ihale dokümanında belirtilen hükümlere uygun hareket edilmesi gerekmektedir.

İşletmecinin Yükümlülüğünde Bulunan İşleri Yerine Getirmemesi

Sözleşme ve eklerinde, işin kapsamı dahilindeki ilçelerde yer alan klimalı durakların bakım, onarım ve işletme giderlerinin işletmeci tarafından karşılanacağı belirtilmiş olmasına bu yükümlülüğün yerine getirilmediği görülmüştür.

İşe ilişkin teknik şartnamenin “MEVCUT TOPLU TAŞIM DURAKLARI” başlıklı 4’üncü maddesinde; işin kapsamında yer alan ilçeler dahilinde Antalya Büyükşehir Belediyesince daha önce imal edilip kurulmuş olan, 606 adet cam durak ile 28 adet klimalı durak olmak üzere, toplam 634 durağın bakım, onarım, işletme ve yedek parça giderleri, idare tarafından istenildiği takdirde nakil için gerekli montaj, demontaj ve nakliye işlemleri ve temizliğinin yüklenici tarafından karşılanacağı belirtilmiştir.

Mevcut toplu taşıma duraklarında yapılan fiili ve fiziki incelemeler neticesinde; teknik şartnamede belirtilen 28 adet klimalı duraktan; bazılarının cam, kapı ve tavan yapılarının zarar gördüğü, bazılarının temizlenmediği, 1 adedinin pano girişi elektrik bağlantısının tehlikeli şekilde açıkta bulunduğu, 1 adedinin fırtınada parçalanarak kullanılamaz hale geldiği ve 12 adedinin klimasının kayıp olduğu tespit edilmiştir.

İşe ilişkin teknik şartnamenin “YENİ KURULACAK TOPLU TAŞIM DURAKLARI” başlıklı 5’inci maddesinde; “Duraklar kullanıma başladıktan itibaren tüm işletme masrafları (elektrik,internet vb.) yükleniciye aittir. Yüklenici tüm abonelikleri kendi adına yapacaktır. Durakların bakım, onarım ve tüm iç ve dış yüzeylerinin temizleme işleri yükleniciye aittir. Duraklar haftada en az bir kez yüklenici tarafından temizlenecektir. Yüklenici aylık temizlik raporunu önceden idareye sunacaktır. Durakların hasar görmesi durumunda tamir veya parça değişikliği yüklenici tarafından kalifiye elemanlar vasıtasıyla yapılacaktır. Bu süre 24 saati aşmayacaktır.” olarak yer almaktadır.

Yeni kurulacak toplu taşıma duraklarında, yapılan fiili ve fiziki incelemeler neticesinde; sözleşmede belirtilen 500 adet Tip2 durağın 490 adedinin, 300 adet Tip1 durağın 293 adedinin kullanımda olduğu, toplam 17 adet durağın ise kaza ve afetlerden dolayı kullanılamaz hale geldiği tespit edilmiştir.

2886 sayılı Kanun’un; “Yasak fiil ve davranışlar” başlıklı 83’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, taahhüdü kötü niyetle yerine getirmemenin ve taahhüdünü yerine getirirken idareye zarar verecek işler yapmanın yasak olduğu belirtilmiştir. Ayrıca Kanun’un “İdarelerce ihalelere katılmaktan geçici yasaklama” başlıklı 84’üncü maddesi ile “Ceza sorumluluğu ve sonuçları” başlıklı 85’inci maddesinde 83’üncü maddede belirtilen yasak fiil ve davranışların müeyyideleri belirtilmiştir.

Aynı Kanun’un “Görevlilerin ceza sorumluluğu” başlıklı 86’ncı maddesinde ise ihale, muayene ve kabul komisyon veya heyetlerinin başkan ve üyeleri ile diğer ilgililer, görevlerini kanuni gereklere göre tarafsızlıkla yapmadıkları ve taraflardan birinin zararına yol açacak ihmal ve kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde haklarında disiplin cezası uygulanacağı gibi, fiil ve davranışlarının özelliğine göre ceza kovuşturması da yapılacağı; ayrıca, tarafların bu yüzden uğradıkları zarar ve ziyan da kendilerine ödettirileceği hüküm altına alınmıştır.

Bu kapsamda; işletmeci tarafından sözleşme kapsamında belirtilen edimlerin yerine getirilmesi için gerekli çalışmaların yapılması, söz konusu edimlerin işletmeci tarafından yerine getirilmemesi halinde 2886 sayılı Kanun’un 84 ve 85’inci maddelerinde belirtilen müeyyidelerin uygulanması ve işle ilgili olarak kusuru bulunan görevliler hakkında aynı Kanun’un 86’ncı maddesine göre işlem yapılması gerekmektedir.

İdare cevabında, bulguda belirtilen eksik bakım ve onarım işleri için sözleşme kapsamında yüklenici firmaya tekit yazılarının gönderildiği, yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde yasal işlemlere başvurulacağı, yüklenici firmanın ise, saha tespit çalışmalarına başladığını, tespitlerin tamamlanmasının ve yedek parça temininden sonra bakım ve onarımların gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, İdarenin süreci takip ederek, yükümlülüklerin eksiksiz gerçekleştirilmesini sağlaması, aynı zamanda gerektiğinde yasal yaptırımları uygulaması gerekmektedir. Ayrıca, sözleşme şartlarının açık ve net biçimde uygulanması, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı açısından önem arz etmektedir.