|
ÖZET: İlçe belediyeleri tarafından verilen yapı ruhsatları kapsamında, hafriyat harcının tahsil edilmediği tespit edilmiştir. Sayıştay denetim raporlarına göre, bazı ilçe belediyeleri, hafriyat harcının kapsamına girecek herhangi bir işlem yapmadığı halde, bu harcı ruhsat aşamasında tahsil etmektedir. 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, hafriyatın yönetimi ve depolama alanlarının belirlenmesi gibi yetkilerin büyükşehir belediyelerine ait olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, hafriyat harcının ödenmesini gerektiren durumları tanımlamaktadır.
Denetimlerde, ilçe belediyeleri tarafından ruhsat verilen inşaat alanlarından çıkan hafriyat ve yıkım artıkları için Büyükşehir Belediyesi tarafından harç alınmadığı, bazı belediyelerin ise bu harcı tahsil etmesine rağmen ilgili hizmetleri sunmadığı gözlemlenmiştir. Bu durum, Büyükşehir Belediyesi’nin potansiyel gelir kaybına yol açmaktadır. Önceki Sayıştay raporlarında da benzer bulgular yer almakta olup, ilgili ilçe belediyelerine yazılı bildirimde bulunulmuştur. Ancak, bu konuda yeterli düzeltici adımlar atılmamıştır. Sonuç olarak, Büyükşehir Belediyesi tarafından sağlanan hafriyat ve inşaat atıkları için döküm yerlerinin gösterilmesi hizmetinden yararlananların, toprak hafriyat harcını ödemesi gerektiği açıktır. Bu harcın tahsil edilmesi, ilgili kurumun gelirlerinin korunması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İlçe Belediyelerince Yapı Ruhsatı Verilen Yerlerden Hafriyat Harcının Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Kurum gelir hesaplarının incelenmesi neticesinde, ilçe belediyeleri tarafından ruhsatlandırılan inşaatlardan toprak hafriyatı harcı alınmadığı ve bazı ilçe belediyelerinin söz konusu harcın kapsamına girecek herhangi bir iş ve işlemde bulunmamasına rağmen söz konusu harcı yapı ruhsatı aşamasında tahsil ettikleri görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin birinci fıkrasının (o) bendinde, hafriyat toprağı ve moloz döküm alanlarını belirlemek ve bu alanlarda çevre kirliliği oluşmaması için gereken tedbirleri almak yetkisi belediyelere verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde, hafriyat depolama alanlarını belirlemenin, hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmenin, bu amaçla tesis kurmak, işletmek veya işlettirmenin büyükşehir belediyelerinin yetki ve görevi olduğu belirtilmiş, ilçe belediyelerine ise hafriyat ile ilgili herhangi bir yetki ve görev tevdi edilmemiştir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “İmar ile ilgili harçlar” başlıklı 80’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; yapım ve yıkım artığı malzeme ile toprak kazısının taşınması için belediyelerce yer gösterilmesi ile bu yerlerin tesviyesinin toprak hafriyatı harcına tabi olduğu hüküm altına alınmıştır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun Çeşitli Harçlarla İlgili Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in imar ile ilgili harçlarda düzenlenen bazı ifadelerden ne anlaşılması gerektiğini açıklayan 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, toprak hafriyatı, “temel kazısı ile inşaat sahasında daha önceden mevcut olup da bu inşaat sebebiyle kaldırılması gereken yıkım artığı malzemenin belediyece gösterilecek yere dökülmesi ve bu yerlerin tesviyesi faaliyetlerinin bütünüdür.” şeklinde tanımlanmıştır.
Tüm bunların yanı sıra harçlar, kamu kurumları tarafından sunulan bazı hizmetlerden yararlananların, söz konusu hizmeti sunan kamu kurumuna ödediği yasal tutarlar olarak tanımlanabilir. Bu tanımdan yola çıkıldığında, toprak hafriyat harcının konusunu oluşturan hafriyat ve molozlar için döküm yeri gösterilmesi ve bu yerlerin tesviyesi hizmetlerinden yararlananlarca ilgili hizmeti sunan kamu kurumuna söz konusu harcın ödenmesi gerektiği açıktır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, büyükşehir belediyesi olan yerlerde hafriyat toprağı ve moloz döküm alanlarını belirlemek ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek yetki ve görevi büyükşehir belediyelerinindir. Kanun koyucu döküm yeri gösterilmesi ve bu yerlerin tesviyesi hizmetlerinin yerine getirilmesi karşılığında, bu hizmetten yararlananların toprak hafriyat harcı ödemesini öngörmüştür. Söz konusu harcın, büyük şehirlerde bu hizmetleri sunan büyükşehir belediyelerine ödenmesi gerektiği noktasında tereddüt bulunmamaktadır.
Yapılan denetimlerde, ilçe belediyeleri tarafından yapı ruhsatı verilen inşaat alanlarından çıkan hafriyat toprağı ile yıkım artığı malzeme için ABB tarafından toprak hafriyat harcı alınmadığı, bazı ilçe belediyelerince, harç konusu hizmet ile ilgili herhangi bir görev ifa edilmemesine rağmen söz konusu harcın ruhsat verme aşamasında kendi gelirleri gibi tahsil edildiği tespit edilmiştir. Bu durum İdarenin söz konusu harçtan elde edeceği gelirden mahrum kalmasına sebebiyet vermektedir.
Söz konusu tespite geçmiş yıl Sayıştay denetim raporlarında da yer verilmiş olup Kurum tarafından ilgili ilçe belediyelerine yazı gönderilmiş olmasına rağmen söz konusu harcın tahsiline yönelik başkaca herhangi bir işlem tesis edilmemiştir.
Önceki yıl Sayıştay Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından tam olarak düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi cevabındabulgu konusu hususa iştirak edildiği ve ilçe belediyeleri ile gerekli koordinasyonun sağlanması amacıyla çalışmalar gerçekleştirileceği bildirilmiştir.
Sonuç olarak, ABB tarafından sunulan hafriyat toprağı ve inşaat atıkları için döküm yerlerinin gösterilmesi ve bu yerlerin tesviyesi hizmetinden yararlananların ödemek zorunda olduğu toprak hafriyatı harcının Kurum tarafından takip ve tahsilinin sağlanması gerekmektedir.