BULGU: İlgili Odaya Onaylatılmamış Proforma Faturalar Kullanılarak Yeni Birim Fiyat Hesaplanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Yapım işlerinin devamı sırasında ihtiyaç duyulan imalatlara ilişkin yeni birim fiyatların belirlenmesi sürecinde, işletmelerden temin edilen teklif fiyatlarının ilgili ticaret veya sanayi odasına onaylatılmadığı, söz konusu imalatlarda onaylatılmamış rayiç bedeller üzerinden yeni birim fiyat hesaplandığı görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında;
“İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.” denilmektedir.
Ayrıca 12.09.2005 tarihli ve 25934 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Oda Muamelat Yönetmeliği’nin “Faturaların Rayice Uygunluğunun Onayı” başlıklı 38’inci maddesinde;
“Faturaların rayice uygunluğunun onayı; faturaya konu mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden belgelendirilmek suretiyle alınacak fiyatların ortalaması veya alınan fiyatlardan birbirine en yakın olanlar dikkate alınarak yapılır. Bu sayıda işletmenin bulunmaması halinde, ilgili meslek komitesinin görüşü veya gerekli durumlarda meclis tarafından onaylanan eksper listeleri arasından yönetim kurulu kararı ile görevlendirilecek eksper heyetinin raporu üzerine işlem yapılır. Ancak, özel imalata ilişkin faturaların, görevlendirilecek eksper heyeti tarafından düzenlenecek rapora göre onaylanması zorunludur. Onay işlemi, fatura asılları üzerine yapılır.
Faturaların tasdiki, satış yapan ve faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer odası veya şubesi tarafından yapılır. Projeye müstenit özel imalatlara ilişkin fatura tasdikleri ise, bu maddede belirtilen usul ve esaslara göre satışı yapan ve faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer sanayi odasınca veya ticaret ve sanayi odasınca, bu odalarca yapılamaması ve bu hususun tevsik edilmesi durumunda ise en yakın sanayi odası veya ticaret ve sanayi odasınca yapılır.” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, yeni birim fiyatların belirlenmesinde, ilgili mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden alınacak fiyatlara ilişkin faturaların güncel rayice uygun olup olmadığının onayının, faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer odasınca, asılları üzerinde yapılacağı belirtilmiştir. Ticaret ve/veya sanayi odasınca rayicin onaylanması işlemi, yeni birim fiyatın geçerlilik şartı olup, onaylanmamış rayiçlerin kullanılma imkânı bulunmamaktadır.
Yapılan incelemede; “Tekirdağ İl Jandarma Komutanlığı Hizmet Binası ve Tesisleri Yapım İşi” nin devamı sırasında ihtiyaç duyulan “Hidrolik beton dağıtıcı ve sabit beton pompası ile beton dökümü yapılması” ve Kapaklı İlçe Emniyet Müdürlüğü Hizmet Binası İkmal
İnşaatı Yapım İşi” nin devamı sırasında ihtiyaç duyulan “Parmak izli ve kart şifreli kontrol paneli” pozuna ilişkin olarak; birim fiyatın tespiti sırasında yeni birim fiyat olarak kullanılan rayiçlerin, piyasa fiyat araştırması yöntemiyle üç işletmeden alınan fiyatların ortalaması bulunarak belirlendiği, ancak piyasadan teklif alınarak belirlenen rayiçlerin ticaret ve/veya sanayi odasına onaylatılmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından; yapım işlerinde yeni birim fiyat oluşturulurken, ticaret ve/veya sanayi odasının ilgili ilçe müdürlüklerine yazılı olarak başvuru yapılması, fiyatların toplanması ve müdürlüklerin idareye yazılı olarak cevap vermesi sürecinin uzun sürdüğü, bu nedenle yeni birim fiyatın kullanılacağı mukayeseli maliyetin işleme alınmasının geciktiği, bu süreçte ilçeler arasında fiyat farklarının oluştuğu, bu durumda idare tarafından farklı ilçelerde yürütülen benzer işlere ait ilave sözleşme bedelleri arasında farklılıklar oluştuğu, tüm bu nedenlerden dolayı ilgili odadan onay beklemeden firmalardan alınan 3 adet proforma fatura incelenerek yeni fiyat hesaplandığı ve ilave sözleşme bedeli belirlendiği ifade edilmiştir.
Ancak yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere; Ticaret ve/veya sanayi odasınca rayicin onaylanması işlemi, yeni birim fiyatın geçerlilik şartı olup, onaylanmamış rayiçlerin kullanılmaması gerekmektedir.
Sonuç olarak; yapım işlerine ait sözleşmelerde bulunmayan işlerin fiyatının tespitinde kullanılan yerel rayiçlerin, ilgili ticaret ve/veya sanayi odasına onaylatılması gerektiği değerlendirilmektedir.