BULGU: İlgili Odaya Onaylatılmamış Proforma Faturalar Kullanılarak Yeni Birim Fiyat Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
İlgili ticaret veya sanayi odası onayı bulunmayan faturalara dayalı fiyatlar esas alınarak yeni birim fiyat tespit edildiği ve tespit edilen bu fiyatlar üzerinden işin sözleşmesinde bulunmayan veya fiyatı belli olmayan iş kalemlerinin bedellerinin ödendiği görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında;
“İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.” denilmektedir.
Ayrıca 12.09.2005 tarihli ve 25934 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Oda Muamelat Yönetmeliği’nin “Faturaların Rayice Uygunluğunun Onayı” başlıklı 38’inci maddesinde;
“Faturaların rayice uygunluğunun onayı; faturaya konu mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden belgelendirilmek suretiyle alınacak fiyatların ortalaması veya alınan fiyatlardan birbirine en yakın olanlar dikkate alınarak yapılır. Bu sayıda işletmenin bulunmaması halinde, ilgili meslek komitesinin görüşü veya gerekli durumlarda meclis tarafından onaylanan eksper listeleri arasından yönetim kurulu kararı ile görevlendirilecek eksper heyetinin raporu üzerine işlem yapılır. Ancak, özel imalata ilişkin faturaların, görevlendirilecek eksper heyeti tarafından düzenlenecek rapora göre onaylanması zorunludur. Onay işlemi, fatura asılları üzerine yapılır.
Faturaların tasdiki, satış yapan ve faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer odası veya şubesi tarafından yapılır. Projeye müstenit özel imalatlara ilişkin fatura tasdikleri ise, bu maddede belirtilen usul ve esaslara göre satışı yapan ve faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer sanayi odasınca veya ticaret ve sanayi odasınca, bu odalarca yapılamaması ve bu hususun tevsik edilmesi durumunda ise en yakın sanayi odası veya ticaret ve sanayi odasınca yapılır.” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, yeni birim fiyatların belirlenmesinde, ilgili mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden alınacak fiyatlara ilişkin faturaların güncel rayice uygun olup olmadığının onayının, faturayı düzenleyen satıcının bulunduğu yer odasınca, asılları üzerinde yapılacağı belirtilmiştir. Ticaret ve/veya sanayi odasınca rayicin onaylanması işlemi,yeni birim fiyatın geçerlilik şartı olup, onaylanmamış rayiçlerin kullanılma imkânı bulunmamaktadır.
Yapılan incelemede; İdare tarafından ihale edilerek yürütülen “Fethi Yılmaz Sezer Huzurevi İkmal İşi” kapsamında, sözleşmede yer almayan ancak işin devamı sırasında ihtiyaç duyulan “mevcut alüminyum kapılara kartlı-şifreli geçiş sistemi imalatı” için yeni birim fiyat belirlendiği, bu belirlemenin piyasa araştırması yoluyla firmalardan temin edilen fatura veya proforma faturalarla yapıldığı, ancak söz konusu belgelerin ilgili ticaret ve/veya sanayi odasına onaylatılmadan kullanıldığı görülmüştür.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden idare tarafıdan; ticaret/sanayi odalarınca faturaların onaylanmasının uzun sürdüğü, bu sürenin beklenmesi halinde imalatların gecikeceği, ayrıca ilgili odaların onayladıkları faturalar için fatura tasdik bedeli talep ettiği, yüklenicilerin ise bu bedeli ödemekten imtina ettiği, söz konusu bedelin idare kaynaklarından karşılanmasının da uygun bulunmadığı gerekçeleriyle faturaların onaya gönderilmediği ifade edilmiştir. Bununla birlikte bulgu konusu hususa iştirak edilerek, yeni birim fiyat tespitine konu imalatlara ilişkin olarak kurum birim fiyatlarının, analizlerinin ve rayiçlerinin esas alınması gerektiği hususunda ilgili personele gerekli uyarıların yapıldığı, ticaret ve sanayi odalarının onayının zorunlu olduğu hallerde ise yüklenici ile koordinasyon sağlanarak iş ve işlemlerin hızlandırılması yönünde gerekli dikkat ve özenin gösterileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; yapım işlerine ait sözleşmelerde bulunmayan işlerin fiyatının tespitinde kullanılan yerel rayiçlerin ilgili ticaret ve/veya sanayi odasına onaylatılması gerekmektedir.