|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin malzeme ve ilk madde hesaplarının kullanımında önemli bir eksiklik tespit etmiştir. Belediyenin yıl sonunda aldığı mal ve malzemelerin tamamı doğrudan 630 Giderler Hesabı’na kaydedilmiş, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı kullanılmamıştır. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, bu hesap, edinilen malzemelerin izlenmesi ve stok kontrolü için kritik öneme sahiptir.
Yönetmelikte belirtilen kurallara göre, satın alınan veya üretilen malzemelerin 150 no.lu hesaba kaydedilmesi ve kullanıma verildikçe bu hesaptan çıkışının yapılması gerekmektedir. Ancak, mevcut uygulama nedeniyle muhasebe kayıtları üzerinde stok kontrolü sağlanamamaktadır. Yıl sonunda malzemelerin topluca giderleştirilmesi, hem 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı hem de 630 Giderler Hesabı için yanıltıcı bilgiler oluşturmuştur. Sonuç olarak, alınan mal ve malzemelerin önce 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’na kaydedilmesi, ardından tüketilmek üzere ilgili birimlere verilmesi durumunda 630 Giderler Hesabı’na borç kaydı yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu süreç, muhasebe kayıtlarının doğruluğu ve stok yönetiminin etkinliği açısından hayati öneme sahiptir. |
BULGU: İlk Madde ve Malzeme Hesabının Kullanılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin almış olduğu muhtelif mal ve malzemenin tamamının yıl sonunda doğrudan 630 Giderler Hesabı’na kaydedildiği; 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nın kullanılmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’na ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 115’inci maddesinde; “Bu hesap, kurumlarca satılmak, üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların izlenmesi için kullanılır”, “Hesabın işleyişi” başlıklı 116’ncı maddesinde; “(1) İlk madde ve malzeme hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Satın alınan veya üretilen ilk madde ve malzemeler bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Bağış ve yardım şeklinde bedelsiz olarak edinilen stoklar tespit edilen değerleri üzerinden bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
a) Alacak
1) Tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilen veya kullanılan ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, 630- Giderler hesabına borç kaydedilir.”
Denilmektedir.
Bu kapsamda alınan mal ya da malzeme eğer stoklanıyorsa, 150 no.lu hesaba kaydedilmeli, kullanıma verildikçe 150 no.lu hesaptan çıkışı sağlanmalıdır. Kullanılmak üzere satın alınan ilk madde ve malzemenin 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nda takip edilmemesi muhasebe kayıtları üzerinde stok kontrolünü olanaksız hale getirmektedir.
Bu durumda, satın alınan muhtelif mal ve malzemenin öncelikle 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’na kaydedilmesi; sonrasında tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilen veya kullanılan ilk madde ve malzemeler için bu hesaba alacak, 630 Giderler Hesabı’na borç kaydı yapılmalıdır. Satın alınan mal ve malzemenin yıl sonunda topluca giderleştirilmesi nedeniyle, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı ile 630 Giderler Hesabı hatalı bilgi oluşturmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, ay sonlarında gerekli kayıtları yaptığını ifade etmiş olsa da yıl sonunda 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabında bakiye bulunmamaktadır. 150-İlk Madde ve Malzeme hesabında kullanılmayan mal ve malzemeler bir sonraki yıla devredilmelidir.
Sonuç olarak, alımı yapılan muhtelif mal ve malzeme tutarlarının önce 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nın borcuna, sonrasında tüketilmek amacıyla ilgili birimlere verilen veya kullanılan mal ve malzeme tutarlarının bu hesabın alacağının karşılığında, ilgisine göre 630 Giderler Hesabı’nın borcuna kaydedilmesi gerekmektedir.