|
ÖZET: İlçe belediyesinin 2024 yılı Sayıştay denetim raporunda, İlk Madde ve Malzemeler Hesabı’nın mevzuata uygun şekilde kullanılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, tüketilen taşınırların muhasebe kayıtlarından çıkarılmaması ve ilgili maddi duran varlıkların maliyetine eklenmemesi gibi sorunları içermektedir. Özellikle, yol yapımı ve hizmet binalarının bakım onarımı için alınan inşaat malzemeleri ve kırtasiye ürünlerinin kayıtlara doğru bir şekilde yansıtılmadığı görülmüştür. 2024 yılı itibarıyla yürürlükte olan yeni Taşınır Mal Yönetmeliği’nde de benzer düzenlemeler yer almakta, bu nedenle belediyenin taşınır işlemlerinin mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, belediyenin iç imkanlarla ürettiği ürünlerin muhasebe kayıtlarına alınmadığı ve satın alınan bazı taşınırların doğrudan giderleştirildiği belirlenmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, ekonomik değer yaratan her işlem muhasebeleştirilmelidir. Bu bağlamda, belediyenin ürettiği meyvelerin satışından elde edilen gelirlerin kaydedilmemesi, mali tabloların güvenilirliğini zedelemektedir. Sonuç olarak, belediyenin mali kayıtlarının doğru ve güvenilir bir şekilde tutulabilmesi için, ilk madde ve malzeme alımlarının 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’na kaydedilmesi ve tüketilen malzemelerin ilgili hesaplara aktarılması zorunludur. Bu uygulamalar, mali tabloların gerçek durumu yansıtması ve stok kontrolünün sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İlk Madde ve Malzemeler Hesabının Mevzuatın Öngördüğü Şekilde Kullanılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyede İlk Madde ve Malzemeler Hesabının mevzuata uygun olarak kullanılmaması nedeniyle bu Hesabın gerçek durumu yansıtmadığı görülmüş olup, bu hususlar başlıklar halinde aşağıda belirtilmiştir.
Tüketilen Taşınırların Muhasebe Kayıtlarından Çıkarılmaması
Belediye tarafından yol yapımı ve hizmet binalarının bakım onarımı için alınan ilk madde ve malzeme niteliğindeki inşaat malzemeleri, el alet ve gereçleri ile kırtasiye malzemelerinin tüketildikleri halde kayıtlardan çıkartılmadığı, bünyesine girdiği ilgili maddi duran varlığın maliyetine eklenmediği görülmüştür.
18.01.2007 tarihli ve 26407 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Taşınır Mal Yönetmeliği yürürlükten kaldırılarak yerine 10.10.2024 tarihli ve 32688 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Taşınır Mal Yönetmeliği yürürlüğe konulmuştur. Dolayısıyla Kamu idarelerine ait taşınır işlemlerinde 10.10.2024 tarihine kadar mülga Yönetmelik hükümleri geçerli olacaktır.
18.01.2007 tarihli ve 26407 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Taşınır Mal Yönetmeliği’nin 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında; taşınırların edinme şekline bakılmaksızın kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında giriş; tüketime verildiğinde, satıldığında, başka harcama birimlerine devredildiğinde, bağışlandığında veya yardım yapıldığında, çeşitli nedenlerle kullanılamaz hale geldiğinde, hurdaya ayrıldığında veya kaybolma, çalınma, canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hallerinde çıkış kaydedileceği belirtilmiştir. Aynı Yönetmelik’in 30’uncu maddesinin ikinci fıkrasında da; genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde üç aylık dönemler itibarıyla, diğer idarelerde ise üç ayı geçmemek üzere üst yöneticiler tarafından belirlenen sürede kullanılmış tüketim malzemelerinin taşınır 2’nci düzey detay kodu bazında düzenlenen onaylı bir listesinin, en geç ilgili dönemin son iş günü mesai bitimine kadar muhasebe birimine gönderileceği düzenlenmiştir.
10.10.2024 tarihli ve 32688 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Taşınır Mal Yönetmeliği’nin 13 ve 30’uncu maddelerinde de aynı hükümlere yer verilmiştir.
27.05.2016 tarihli ve 29724 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubunun işleyişine ilişkin 187’nci maddesinde; edinilen maddi duran varlıkların, maliyet bedeli ile hesaplara alınacağı, maliyet bedeline varlıkların elde edilmesinde yapılan her türlü giderin ilave edileceği, maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyetin, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edileceği ve amortisman hesaplamasında da dikkate alınacağı ifade edilmiştir.
150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına ilişkin “Hesabın işleyişi” başlıklı 116’ncı maddesinde; tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilen veya kullanılan ilk madde ve malzemelerin bu hesaba alacak, 630 Giderler hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabının niteliğini açıklayan 190’ıncı maddesinde; herhangi bir işin gerçekleşmesini sağlamak veya kolaylaştırmak için, yeraltında veya yerüstünde inşa edilmiş her türlü yol, köprü, baraj, tünel, bölme, sarnıç, iskele, hark ve benzeri yapılar ile bunların eklenti ve bütünleyici parçalarının ve bunlardan tahsise konu edilenlerin bu hesapta izleneceği, 252 Binalar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 192’nci maddesinde de; bu hesabın eklenti ve bütünleyici parçaları dâhil olmak üzere, kamu idarelerinin mülkiyetinde bulunan binalar ile bunlardan tahsise konu edilenlerin izlenmesi için kullanılacağı hüküm altına alınmıştır.
Diğer taraftan, Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından 04.11.2015 tarihli ve 29522 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 47 sıra numaralı Amortisman ve Tükenme Payları Tebliği’nde; duran varlıklardan hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı açıklanmış, Tebliğ’in 4’üncü maddesinde, duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olacağı, maliyet bedelinin ise, bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamaların veya verilen kıymetlerin toplamı olacağı, bir varlık için yapılan harcamaların, kayıtlı değerine ilave edilmesi halinde amortisman hesaplamasının varlığın yeni değeri üzerinden yapılacağı belirtilmiştir.
Anılan Tebliğ’in “Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları” başlıklı 6’ncı maddesinde de dayanıklı taşınırlar için 52.000,00 TL’yi, taşınmazlar için yapılan 114.000,00 TL’yi aşan harcamaların değer artırıcı harcama olarak kabul edileceği ve henüz amortisman ayırma süresini tamamlamamış olan duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların, varlığın maliyet bedeline eklenerek kalan amortisman süresince eşit olarak amortisman ayrılacağı hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, dayanıklı taşınırlar için 52.000,00 TL’yi, taşınmazlar için yapılan 114.000,00 TL’yi aşan harcamalar değer artırıcı harcama kabul edileceğinden, bu tutarları geçen harcamaların ilgili maddi duran varlığın maliyet bedeline eklenmesi, diğer harcamaların ise doğrudan giderleştirilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede; 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı ile 157 Diğer Stoklar Hesabında kayıtlı olan, yol yapımı ve hizmet binalarının bakım onarımı için alınan ilk madde ve malzeme niteliğindeki inşaat malzemelerinin kullanılmasına ve kullanım ve tüketimden kaynaklanan tutarlarının değer artırıcı harcama limitini aşmasına rağmen, bünyesine girdiği 251 ve 252 no.lu Hesaplarda kayıtlı ilgili maddi duran varlığın maliyetine eklenmediği, tüketilen el alet ve gereçleri ile kırtasiye malzemelerinin ise çıkışlarının yapılmayarak, 630 Giderler Hesabına kaydedilmediği görülmüştür. Kullanıldığı halde ilgili varlık hesaplarına aktarılmayan veya gider kaydedilmeyen 150 no.lu Hesapta 1.489.562,16 TL, 157 no.lu Hesapta ise 7.397.020,38 TL tutarında mal ve malzeme bulunmaktadır. Dolayısıyla Belediyenin mali tablolarında kullanılmış ama 150 ve 157 no.lu Hesaplarda halen bekletilen toplam 8.886.582,54 TL tutarında mal ve malzeme mevcuttur.
Bu durum mali tablolarda 150 ve 157 no.lu Hesapların olması gerekenden fazla, 251, 252 ve 630 no.lu Hesapların olması gerekenden eksik görünmesine neden olmaktadır.
Mali tablolarda stoklar ve duran varlıkların değerinin ve 630 Giderler Hesabının doğru bilgi sunması açısından tüketilen mal ve malzemeler mevzuat hükümlerine uygun olarak ilgili hesaplara kaydedilmelidir.
Belediyenin İç İmkanlarla Ürettiği Ürünlerin Muhasebe Kayıtlarına Alınmaması
Belediye tarafından üretilen taşınırların muhasebe kaydının yapılmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kayıt zamanı” başlıklı 50’nci maddesinde; bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirileceği, bütün malî işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve her muhasebe kaydının belgeye dayanmasının şart olduğu belirtilmiştir.
18.01.2007 tarihli ve 26407 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu” başlıklı 13’üncü maddesinde; Taşınırların, edinme şekline bakılmaksızın kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında giriş; tüketime verildiğinde, satıldığında, başka harcama birimlerine devredildiğinde, bağışlandığında veya yardım yapıldığında, çeşitli nedenlerle kullanılamaz hale geldiğinde, hurdaya ayrıldığında veya kaybolma, çalınma, canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hallerinde çıkış kaydedileceği, giriş ve çıkış kayıtlarının Taşınır İşlem Fişine dayanılarak yapılacağı hükmüne yer verilmiştir.
“İç imkânlarla üretilen taşınırlar ile kazı veya müsadere yoluyla edinilen taşınırların giriş işlemleri” başlıklı 21’inci maddesinde de; kamu idarelerinin mülkiyetindeki arazilerde yetiştirilen ağaçlardan üretilen ekonomik değere sahip kereste, odun, meyve gibi ürünlerin değer tespit komisyonu tarafından belirlenecek gerçeğe uygun değer üzerinden Taşınır İşlem Fişi düzenlenerek giriş kaydedileceği belirtilmiştir.
10.10.2024 tarihli ve 32688 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Taşınır Mal Yönetmeliği’nin 13’üncü ve 21’inci maddesinde de benzer bir düzenleme yapılmıştır. Buna göre, taşınmazların giriş ve çıkış kayıtlarının Varlık İşlem Fişine dayanılarak yapılacak, giriş çıkış kayıtlarında; iç imkânlarla üretim yoluyla edinilen taşınırlarda maliyet bedeli, maliyet bedelinin tespit edilemediği durumlarda değer tespit komisyonunca belirlenen değer esas alınacaktır.
Yapılan incelemede; Belediyenin mülkiyetindeki arazilerde üretilen meyvelerin satışından 4.015.601,00 TL gelir elde edilmesine rağmen, söz konusu meyvelerin Taşınır/Varlık İşlem Fişi düzenlenerek giriş ve çıkış kayıtlarının yapılmadığı ve muhasebe kayıtlarında izlenmediği görülmüştür.
Belediye tarafından üretilen taşınırların gerçeğe uygun değeri üzerinden Taşınır/Varlık İşlem Fişi düzenlenmesi ve muhasebe kaydının yapılması gerekir.
Satın Alınan Bazı Taşınırların İlk Madde ve Malzemeler Hesabına Kaydedilmeden Doğrudan Giderleştirilmesi
Satın alınan ilk madde ve malzeme niteliğindeki taşınır malların bazılarının 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedilmeden, doğrudan 630 Giderler Hesabına kaydedilerek muhasebeleştirildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 115’inci maddesinde; bu hesabın kurumlarca satılmak, üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların izlenmesi için kullanılacağı hüküm altına alınmıştır.
Aynı Yönetmelik’in “Hesabın işleyişi” başlıklı 116’ncı maddesinde ise; satın alınan veya üretilen ilk madde ve malzemeler bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, 103 Verilen çekler ve gönderme emirleri hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830 Bütçe giderleri hesabına borç, 835 Gider yansıtma hesabına alacak, tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilen veya kullanılan ilk madde ve malzemelerin bu hesaba alacak, 630 Giderler hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, satın alınan ilk madde ve malzeme niteliğindeki taşınırlar öncelikle 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedilmeli, daha sonra bunlardan kullanılan ve tüketilenler 630 no.lu Hesap kullanılarak giderleştirilmelidir.
Yapılan incelemede, Belediye tarafından 2024 yılı içerisinde yapılan ilk madde ve malzeme niteliğindeki toplam 8.327.870,29 TL tutarındaki mal alımının 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedilmeyerek, doğrudan 630 Giderler Hesabında muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir.
Tüketilmek üzere satın alınan ilk madde ve malzemenin 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabında takip edilmemesi, hem maddi tablolarda hataya sebep olmakta, hem de muhasebe kayıtları üzerinde stok kontrolünü olanaksız hale getirmektedir.
Mali tabloların doğru ve güvenilir bilgi sunması ve stok yönetiminin sağlanması açısından, Belediye tarafından ilk madde ve malzeme alımlarının 150 no.lu Hesaba kayıt edilmesi gerekmektedir.