|
ÖZET: İller Bankası’nın (İLBANK) sermaye tutarının, mali kuruluşlara yatırılan sermaye hesaplarıyla uyuşmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, İLBANK tarafından kesilen sermaye paylarının, Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün enflasyon düzeltmesi uygulamalarıyla uyumlu olmadığı görülmüştür. 6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri, bankanın sermaye yapısını ve kaynaklarını belirlemektedir. Buna göre, belediyelere dağıtılan vergi gelirlerinden yapılan kesintiler, İLBANK’ın ödenmiş sermayesini oluşturmaktadır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen düzenlemelere göre, mali kuruluşlara yatırılan sermaye hesapları, bu kuruluşlara yapılan yatırımların ve bunlardan elde edilen kar veya zararların izlenmesi amacıyla kullanılmaktadır. Ancak, İLBANK’ın enflasyon düzeltmesi işlemlerini gerçekleştirmediği ve bu nedenle belediyenin sermaye paylarının da uygun şekilde düzeltilmediği anlaşılmıştır. 2007 yılından itibaren birikmiş sermaye payları ile 2024 yılı mali tablolarındaki hesaplar arasında 8.349.598,81 TL’lik bir fark tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, bu bulguyu kabul etmiş ve düzeltici işlemlerin 2025 yılı içerisinde tamamlandığını bildirmiştir. İLBANK’a ait “240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı”ndaki enflasyon muhasebesi farkının kayıtlardan çıkarılması ve İLBANK tarafından kesilen sermaye payları ile idare kayıtları arasındaki tutarsızlığın giderilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: İller Bankası Sermaye Tutarı İle Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında Yer Alan Tutarın Uyuşmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İller Bankası AŞ (İLBANK) tarafından İdare adına kesilen sermaye payının Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’ne (Sıra No: 85 Genel Yönetim Kapsamındaki Kamu İdarelerinde Enflasyon Düzeltmesi Uygulaması) uygun olmayacak şekilde enflasyon düzeltmesine tabi tutulduğu görülmüştür.
6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un “Ortaklık yapısı ve sermaye” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“(1) Bankanın ortakları il özel idareleri ve belediyelerdir.
(2) Bankanın sermayesi 60.000.000.000 (altmış milyar) Türk Lirasıdır. Bu sermaye Cumhurbaşkanı kararı ile beş katına kadar artırılabilir.
(3) Sermaye tavanına ulaşıncaya kadar Bankanın ödenmiş sermayesine aşağıdaki kaynaklar eklenir:
2/7/2008 tarihli ve 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanuna göre her ay Maliye Bakanlığı ve İller Bankası tarafından dağıtılacak vergi gelirleri paylarının toplamı üzerinden aylık olarak yüzde iki oranında kesilecek miktarlar.
Bankanın vergi ve diğer yasal yükümlülükler düşüldükten sonraki yıllık safi kârından yüzde otuz oranında ayrılacak pay.
Diğer mevzuat hükümleri ile Banka sermayesine aktarılması uygun görülen paralar ile sermayeye eklenmek üzere yapılacak her türlü yardım ve bağışlar.” denilmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 240 Mali kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı ile ilgili “Hesabın niteliği” başlıklı 178’inci maddesinde; “Bu hesap, kanuni yetkilere dayanılarak mali kuruluşların sermayesine iştirak edilen tutarlar ve bu sermaye tutarlarının işletilmesinden doğan kar ve zararlar, bütçeye iade olunan tutarlar ile bu kuruluşlara ikrazen verilen ve mahsup edilen tutarların izlenmesi için kullanılır.” hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre; belediyelerin ortağı olduğu İLBANK’ın ödenmiş sermayesine eklenecek kaynaklar arasında, belediyelere dağıtılan vergi gelirleri paylarının toplamı üzerinden aylık olarak yüzde iki oranında kesilen miktarlar da yer almaktadır. Bu kesintiler belediyelerin İLBANK’daki sermaye paylarını ifade etmektedir. İLBANK tarafından kesilen sermaye paylarının 240 Mali kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabında muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Ayrıca Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin (Sıra No: 85 Genel Yönetim Kapsamındaki Kamu İdarelerinde Enflasyon Düzeltmesi Uygulaması) “Enflasyon düzeltmesi işlemleri” başlıklı 5 inci maddesinin 5 inci fıkrasında; Mali kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı ile mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabının enflasyon düzeltmesi işlemlerinin, ilgili kuruluşların enflasyon düzeltmesi işlemleri esas alınarak yapılacağı, bu kuruluşlarca yapılan enflasyon düzeltmesi işlemlerine ilişkin belgelerin, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri için Bakanlığa; kapsama dahil diğer kamu idareleri için ilgili kamu idaresine gönderileceği, İlgili kamu idaresinin muhasebe biriminin sermaye hareketlerine ilişkin bu belgeleri esas alarak muhasebeleştirme işlemlerini yapacağı, enflasyon düzeltmesi ve sermaye hareketlerine ilişkin kuruluştan alınan belgelerin bir nüshasının muhasebeleştirme belgesine ekleneceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; İdarelerin mali kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı ile mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabının enflasyon düzeltmesi işlemlerini yaparken, ilgili kuruluşların enflasyon düzeltmesi işlemlerini esas alması gerektiği, ilgili kuruluşların enflasyon düzeltmesi işleminden istisna olması durumunda bu işlemi yapmamaları gerekmektedir. Ancak, İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; İLBANK’ın sermayesine Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu kararına istinaden enflasyon düzeltmesi işlemi yapmadığı, bu nedenle adı geçen Bankanın sermayedarı olan Belediyenin bu sermayesine Tebliğe uygun olarak enflasyon düzeltmesi işlemi uygulamaması gerekirken, uyguladığı görülmüştür. Bu nedenle İLBANK Belediye Veri ve Bilgi Bankası kayıtlarına göre İdarenin 2007 yılından itibaren birikmiş sermaye payının toplam tutarı ile 2024 yılı mali tablolarında 240 Mali kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabının arasında 8.349.598,81 TL fark olduğu tespit edilmiştir. (İLBANK: 7.772.647,47, 240 Hesabı: 16.122.246,28 TL). Kamu İdaresi bulguya katıldığını, düzeltme işlemlerinin yapıldığını, bundan sonraki süreçlerde gerekli hassasiyetin gösterileceğini ifade etmiştir. Kamu İdaresince bulguya ilişkin düzeltici işlemlerin 2025 yılı içerisinde tamamlandığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, bilançoda İLBANK’a ait “240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı”na enflasyon muhasebesi farkı olarak ilave edilen tutarın kayıtlardan çıkarılarak, İLBANK tarafından İdare adına kesilen sermaye payı tutarları ile İdare kayıtları arasındaki tutarsızlığın giderilmesi gerekmektedir.