|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, İmar Kanunu çerçevesinde tahsil edilen otopark bedellerinin amacına uygun kullanılmadığını ortaya koymuştur. İl Belediyesi Otopark Yönetmeliği gereğince, otopark bedellerinin bölge ve genel otoparkların inşası ile otopark ihtiyacını karşılayamayan yapılar için tahsis edilmesi gerektiği belirtilmesine rağmen, bu yükümlülüklerin yerine getirilmediği tespit edilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun ilgili maddeleri, otopark ihtiyacının öncelikle bina içinde veya parselde karşılanmasını zorunlu kılmakta, bu durumun mümkün olmaması halinde ise alternatif çözümler sunmaktadır.
Yönetmelik, otopark bedellerinin kamu bankalarında açılacak özel bir hesapta toplanmasını ve bu meblağın yalnızca otopark tesisleri için kullanılmasını öngörmektedir. Ancak, yapılan incelemeler sonucunda, 2018-2024 yılları arasında elde edilen otopark gelirlerinin, belirtilen amaçlar dışında harcandığı ve mevcut bir hesaba aktarıldığı belirlenmiştir. İdarenin, bu durumla ilgili gerekli düzeltici işlemleri gerçekleştirmediği gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, otopark bedellerinin, belirlenen yönetmelik çerçevesinde toplanması ve yalnızca otopark tesisleri için kullanılması gerekmektedir. Ayrıca, otopark bedeli ödeyen yapılara, bu tesislerden gerekli tahsisatın yapılması da zorunludur. |
BULGU: İmar Kanunu Uyarınca Alınan Otopark Bedellerinin Amacı Dışında Kullanılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Otopark Yönetmeliği uyarınca tahsil edilen otopark bedelleri ile bölge ve genel otoparklar yapılması ve otopark ihtiyacını kendi parselinde karşılayamayan yapılara tahsis edilmesi gerekirken söz konusu işlemlerin yapılmadığı, otopark bedeli olarak toplanılan tutarların amacı dışında kullanıldığı tespit edilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 37’nci maddesinde; otopark ihtiyacı bulunan bina ve tesislere lüzumlu otopark yeri ayrılmadıkça yapı izni, otopark tesis edilmedikçe de kullanma izni verilmeyeceği belirtilmiş; aynı Kanun 44’üncü maddesinde otopark ayrılması gereken bina ve tesisler ile diğer hususların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikte tespit edileceği hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un mezkûr maddelerine dayanılarak hazırlanan Otopark Yönetmeliği 22.02.2018 tarih ve 30340 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik’in 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanmasının esas olduğu hüküm altına alınmış, (e) ve (f) bentlerinde ise istisnai durumlar ile bu durumlarda uygulanacak usule yer verilmiştir. Mezkûr fıkranın (f) bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinde parselinde otopark ihtiyacı karşılanamayan durumlarda öncelikle komşu parsellerle ortak otopark, ada içi otopark uygulanması veya başka parsellerde otopark ihtiyacının giderilmesi gerektiği düzenlenmiştir. Söz konusu bendin (3) numaralı alt bendinde ise yukarıda sayılan çözümlerin de mümkün olamaması durumunda ilgili idaresince bedel alınmak suretiyle bölge otoparkından yer tahsis edilerek otopark ihtiyacının karşılanacağı hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (s) bendinde ilgili idarelerin, binanın hangi bölge otoparkı veya genel otoparktan yararlanacağını 30 gün içinde ilgililere bildirmekle yükümlü olduğu, 9’uncu maddesinde ise bölge ve genel otoparklarının uygulama döneminde 5 yıllık imar programlarına alınması gerektiği belirtilmiştir.
Yönetmelik’in “Otopark bedelinin tespit, tahakkuk ve tahsili” başlıklı 12’nci maddesinde; otopark bedellerinin kamu bankalarından herhangi birinde açılacak otopark hesabına yatırılacağı, otopark bedeli alınan parsellerin otopark ihtiyacının ilgili idarece karşılanmasının zorunlu olduğu, idarelerce bedel alınmış olan parseller için bölge otoparklarının ruhsat tarihinden itibaren en geç 5 yıl içinde tamamlanmak zorunda olduğu ifade edilmiştir.
Yönetmelik’in “Otopark hesabından yapılacak harcamalar” başlıklı 13’üncü maddesinde ise; otopark hesabında toplanan meblağın, belediyelerin kendi kaynaklarından ayıracağı tahsisatla birlikte, tasdikli plan ve beş yıllık imar programına göre hazırlanan kamulaştırma projesi karşılığında bölge ve genel otopark tesisi için gerekli arsa alımları ile bölge ve genel otoparkların inşasında kullanılacağı, otopark hesabında toplanan meblağın bölge ve genel otopark tesisi dışında başka bir amaçla kullanılamayacağı belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; herhangi bir yapı için henüz başlangıç aşamasında otopark ihtiyacının nazara alındığı, bu ihtiyacın öncelikle bina içi ve ilgili parselde karşılanmasının amaçlandığı, bunun mümkün olmadığı istisnai durumlarda komşu parsel, ada içi otopark uygulaması veya diğer parsellerden bu ihtiyacın giderilme yönteminin uygulandığı, bu yöntemlerin de mümkün olmaması durumunda yapı sahibinden Yönetmelik’te belirtilen bedel alınarak bölge otoparklarından ve genel otoparklardan yer tahsis edilmesi şeklinde ihtiyacın giderilmeye çalışıldığı görülmektedir. Bu nedenle söz konusu amaç için toplanan bedelleri Kurumun herhangi bir geliri gibi görmek ve Kurumun diğer ihtiyaçları doğrultusunda kullanmak mümkün değildir. Yönetmelik’te de bu husus açıkça belirtilmiş, mezkûr bedellerin bölge ve genel otopark tesisi için kullanılması ve bedel ödeyen yapılar için bu otoparklardan belli bir zaman zarfında otopark yeri tahsisi yapılması gerektiği tereddüte mahal bırakmayacak açıklıkta belirtilmiştir.
Yapılan incelemede; tahsil edilen otopark bedellerinin belediyenin ayrı bir otopark hesabında değil, halihazırda mevcut ve kullanılan bir hesabına aktarıldığı, bu kapsamda 20182024 yılları arasında 15.028.207,62 TL otopark geliri olmasına rağmen söz konusu gelirlerin anılan Yönetmelik hükümlerinde belirtilen faaliyetler dışında başka amaçlarla kullanıldığı tespit edilmiştir.
Söz konusu tespite 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda yer verilmesine rağmen İdare tarafından düzeltici işlem tesis edilmediği görülmüştür.
Kamu İdaresince, borç durumu nedeniyle otopark gelirlerinin kullanıldığı, cari hesaptan ilgili hesaba aktarmaların yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, otopark bedellerinin kamu bankalarından herhangi birinde açılacak otopark hesabına yatırılması, bu hesaptaki meblağın otopark tesisi için kullanılması ve bu amaç dışında kullanılmaması, bölge ve genel otoparklar tesis edilerek otopark bedeli ödeyen yapılara söz konusu otoparklardan gerekli tahsisatın gerçekleştirilmesi gerekmektedir.