|
ÖZET: İmar Kanunu kapsamında alınan otopark bedellerinin mevzuata aykırı bir şekilde kullanıldığına dair tespitler yapılmıştır. İl Belediyesi Otopark Yönetmeliği çerçevesinde, otopark bedellerinin toplanması ve bu bedellerin, otopark ihtiyacını karşılayamayan yapılar için bölge ve genel otoparkların inşasında kullanılması gerekmektedir. Ancak, yapılan denetimlerde bu bedellerin amacına uygun olarak kullanılmadığı ve gerekli otoparkların inşa edilmediği belirlenmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun ilgili maddeleri, otopark ihtiyacının öncelikle bina içinde veya parselde karşılanmasını öngörmektedir. Bunun mümkün olmaması durumunda ise, komşu parsellerle ortak otopark uygulaması veya bölge otoparkından yer tahsisi gibi alternatif çözümler sunulmaktadır. Yönetmelik, otopark bedellerinin kamu bankalarında açılacak bir hesapta toplanmasını ve bu hesapta biriken tutarın sadece otopark tesisleri için kullanılmasını zorunlu kılmaktadır. Son denetim raporunda, otopark bedellerinin başka gelir hesapları üzerinden toplandığı ve bu tutarın otopark inşası için harcanmadığı tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, 2025 yılı içinde otopark hesabının açılacağı ve bu hesapta toplanacak meblağın otopark tesisleri için kullanılacağına dair bir açıklama yapmıştır. Otopark bedellerinin doğru bir şekilde yönetilmesi ve belirlenen amaçlar doğrultusunda kullanılması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İmar Kanunu Uyarınca Alınan Otopark Bedellerinin Mevzuata Aykırı Olarak Kullanılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Otopark Yönetmeliği uyarınca tahsil edilen otopark bedelleri ile bölge ve genel otoparklar yapılması ve otopark ihtiyacını kendi parselinde karşılayamayan yapılara tahsis edilmesi gerekirken söz konusu işlemlerin yapılmadığı, otopark bedeli olarak toplanılan tutarların amacı dışında kullanıldığı tespit edilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 37’nci maddesinde; otopark ihtiyacı bulunan bina ve tesislere lüzumlu otopark yeri ayrılmadıkça yapı izni, otopark tesis edilmedikçe de kullanma izni verilmeyeceği belirtilmiş; aynı Kanun’un 44’üncü maddesinde otopark ayrılması gereken bina ve tesisler ile diğer hususların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikte tespit edileceği hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un mezkûr maddelerine dayanılarak hazırlanan Otopark Yönetmeliği 22.02.2018 tarih ve 30340 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik’in 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanmasının esas olduğu hüküm altına alınmış, (e) ve (f) bentlerinde ise istisnai durumlar ile bu durumlarda uygulanacak usule yer verilmiştir. Mezkûr fıkranın (f) bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinde parselinde otopark ihtiyacı karşılanamayan durumlarda öncelikle komşu parsellerle ortak otopark, ada içi otopark uygulanması veya başka parsellerde otopark ihtiyacının giderilmesi gerektiği düzenlenmiştir. Söz konusu bendin (3) numaralı alt bendinde ise yukarıda sayılan çözümlerin de mümkün olamaması durumunda ilgili idaresince bedel alınmak suretiyle bölge otoparkından yer tahsis edilerek otopark ihtiyacının karşılanacağı hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (s) bendinde ilgili idarelerin, binanın hangi bölge otoparkı veya genel otoparktan yararlanacağını 30 gün içinde ilgililere bildirmekle yükümlü olduğu, 9’uncu maddesinde ise bölge ve genel otoparklarının uygulama döneminde 5 yıllık imar programlarına alınması gerektiği belirtilmiştir.
Yönetmelik’in “Otopark bedelinin tespit, tahakkuk ve tahsili” başlıklı 12’nci maddesinde; otopark bedellerinin kamu bankalarından herhangi birinde açılacak otopark hesabına yatırılacağı, otopark bedeli alınan parsellerin otopark ihtiyacının ilgili idarece karşılanmasının zorunlu olduğu, idarelerce bedel alınmış olan parseller için bölge otoparklarının ruhsat tarihinden itibaren en geç 5 yıl içinde tamamlanmak zorunda olduğu ifade edilmiştir.
Yönetmelik’in “Otopark hesabından yapılacak harcamalar” başlıklı 13’üncü maddesinde ise; otopark hesabında toplanan meblağın, belediyelerin kendi kaynaklarından ayıracağı tahsisatla birlikte, tasdikli plan ve beş yıllık imar programına göre hazırlanan kamulaştırma projesi karşılığında bölge ve genel otopark tesisi için gerekli arsa alımları ile bölge ve genel otoparkların inşasında kullanılacağı, otopark hesabında toplanan meblağın bölge ve genel otopark tesisi dışında başka bir amaçla kullanılamayacağı belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; herhangi bir yapı için henüz başlangıç aşamasında otopark ihtiyacının nazara alındığı, bu ihtiyacın öncelikle bina içi ve ilgili parselde karşılanmasının amaçlandığı, bunun mümkün olmadığı istisnai durumlarda komşu parsel, ada içi otopark uygulaması veya diğer parsellerden bu ihtiyacın giderilme yönteminin uygulandığı, bu yöntemlerin de mümkün olmaması durumunda yapı sahibinden Yönetmelik’te belirtilen bedel alınarak bölge otoparklarından ve genel otoparklardan yer tahsis edilmesi şeklinde ihtiyacın giderilmeye çalışıldığı görülmektedir. Bu nedenle söz konusu amaç için toplanan bedelleri Kurumun herhangi bir geliri gibi görmek ve Kurumun diğer ihtiyaçları doğrultusunda kullanmak mümkün değildir. Yönetmelik’te de bu husus açıkça belirtilmiş, mezkûr bedellerin bölge ve genel otopark tesisi için kullanılması ve bedel ödeyen yapılar için bu otoparklardan belli bir zaman zarfında otopark yeri tahsisi yapılması gerektiği tereddüte mahal bırakmayacak açıklıkta belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, kamu bankalarının herhangi birinde otopark hesabının açılmadığı, 19.11.2024 ve 26.11.2024 tarihlerinde 800.05.09.01.51 Otopark Yönetmeliği Uyarınca Alınan Otopark Bedeli Hesabı kullanılarak yapılan toplam 142.172,67 TL tutarındaki otopark bedeli tahsilatının diğer gelirlerin tahsilatının yapıldığı banka hesabı üzerinden yapıldığı, mezkur tahsilat tarihlerinden sonra bölge veya genel otopark tesisi için harcama yapılmadığı, söz konusu tutarın diğer giderlerde kullanıldığı tespit edilmiştir.
Son denetim yılı Sayıştay Denetim Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından herhangi bir düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi cevabında, kamu bankalarından birinde 2025 yılı içerisinde otopark hesabının açılacağı ve bu hesapta toplanacak olan meblağın yapılacak olan otopark tesisleri için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, otopark bedellerinin kamu bankalarından herhangi birinde açılacak otopark hesabına yatırılması, bu hesaptaki meblağın otopark tesisi için kullanılması ve bu amaç dışında kullanılmaması, bölge ve genel otoparklar tesis edilerek otopark bedeli ödeyen yapılara söz konusu otoparklardan gerekli tahsisatın gerçekleştirilmesi gerekmektedir.