|
ÖZET: İmar Kanunu’na aykırı yapıların denetimi ve kontrolü, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde ele alınmıştır. 3194 sayılı İmar Kanunu’na göre, ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşa edilen yapılar için ceza kesilmesine rağmen, bu yapıların inşasına veya kullanımına devam edildiği tespit edilmiştir. Kanunun 31. ve 32. maddeleri, ruhsat alınmamış yapılar için belirli yaptırımlar öngörmekte ve bu yapıların durdurulması gerektiğini vurgulamaktadır.
Belediyelerin, ruhsatsız yapılarla ilgili süreçleri etkin bir şekilde yürütmesi gerekmektedir. Aykırılık tespit edildiğinde, yapı tatil zaptı düzenlenmeli, ilgili idarelere bildirim yapılmalı ve ceza uygulamaları zamanında gerçekleştirilmelidir. Ancak, Antalya Aksu Belediyesi örneğinde olduğu gibi, yapılan denetimlerin yetersiz kaldığı ve kaçak yapıların kontrolünün aksadığı görülmektedir. Bu durum, kaçak yapıların inşasına devam edilmesine veya mevcut yapıların kullanılmasına zemin hazırlamaktadır. İdari müeyyidelerin uygulanması, kaçak yapıların denetimi ve yıkım kararlarının etkin bir şekilde yürütülmesi, kamu idaresinin sorumluluğundadır. İlgili idarelerin, mühürlenen yapılar üzerindeki kontrollerini düzenli olarak gerçekleştirmesi ve aykırılık durumlarında gerekli yaptırımları uygulaması, imar mevzuatına uyum sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İmar Kanunu’na Aykırılıktan İşlem Tesis Edilen Yapılarda Bu Süreçten Sonraki İş ve İşlemler İle Kontrollerinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içerisinde 3194 sayılı İmar Kanunu’na göre; hiç ruhsat alınmadan veya mevcut ruhsata aykırı olarak yapılan yapılardan tespit edilerek ceza kesilenlerin ruhsat almak veya mevzuatta öngörülen sürede kaçak yapıyı yıkmak yerine yapıyı inşa etmeye veya kullanmaya devam ettikleri tespit edilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Kullanma izni alınmamış yapılar” başlıklı 31’inci maddesinde:
“İnşaatın bitme günü, kullanma izninin verildiği tarihtir. Kullanma izni verilmeyen ve alınmayan yapılarda izin alınıncaya kadar elektrik, su ve kanalizasyon hizmetlerinden ve tesislerinden faydalandırılmazlar. Ancak, kullanma izni alan bağımsız bölümler bu hizmetlerden istifade ettirilir.”,
“Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde:
“Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.
Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne gönderilir.
Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.
Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.”
denilmektedir.
“İdari müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde:
“Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.
Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır:
denilmektedir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Belediye tarafından uygulanması gereken iş akışlarını şöyle özetlemek mümkündür:
Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan uygulamalarla ilgili 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32’nci maddesine göre yapı tatil zaptı tutulur, aykırılık fotoğraflanır.
Yapı tatil zaptı yapının bulunduğu mahalle muhtarına da imzalattırılarak 1 nüshası aykırılık bulunan yapıya asılır ve fotoğraflanır. 1 nüshası muhtara teslim edilir.
Yapı tatil zaptı Tapu Müdürlüğüne, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne üst yazı ile gönderilir.
Yapı tatil zaptının tutulduğu tarih itibari ile 10 gün içerisinde karar alınabilmesi için yazılı olarak Encümene gönderilir.
Alınan Encümen kararı İmar Müdürlüğü veya Yapı Kontrol Müdürlüğüne üst yazı ile gönderilir.
Encümen kararı Müdürlükçe ilgililerine tebliğ edilir.
Tebliğ mazbatası Müdürlüğe ulaştığında 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42’nci maddesine göre hesaplanan para cezasının tahsili için Mali Hizmetler Müdürlüğüne üst yazı ile encümen kararı ve tebliğ mazbatası gönderilir.
Tebliğ mazbatasındaki tebliğ tarihinden itibaren bir ay sonra yapının kontrolüne gidilir. Durum tespit tutanağı tutulur ve fotoğraflanır.
Aykırılık giderildiyse dosya kapatılır. Yasal süre içerisinde aykırılığın düzeltildiğine dair 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42’nci maddesi (ç) bendi uyarınca ilave edilen tutar kadar ceza bedeli toplam ceza bedelinden düşülerek tahsilatının yapılması için Mali Hizmetler Müdürlüğüne üst yazı ile encümen kararı ve durum tespit tutanağı gönderilir. Durum tespit tutanağı Tapu Müdürlüğüne, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne üst yazı ile gönderilir.
Aykırılık giderilmediyse, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42’nci maddesinde belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı davranmaktan para cezası alınması, İmar Kanunu’nun 31’inci maddesine göre elektrik ve su hizmetlerinin kesilmesi, 32’nci maddesine göre yıkım kararı alınması ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 184’üncü maddesi gereğince imar kirliliğine neden olma suçundan karar alınabilmesi için konu Encümene yazılı olarak gönderilir.
Alınan Encümen kararı İmar Müdürlüğü veya Yapı Kontrol Müdürlüğüne üst yazı ile gönderilir.
Encümen kararı Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilerek ilgilisi hakkında suç duyurusunda bulunulur.
Para cezasının tahsili için Mali Hizmetler Müdürlüğüne üst yazı ile encümen kararı gönderilir.
Encümen kararı İmar Müdürlüğü veya Yapı Kontrol Müdürlüğünce ilgililerine tebliğ edilir.
Tebliğ mazbatası İmar Müdürlüğü veya Yapı Kontrol Müdürlüğüne ulaştığında yıkım programına alınması için Yıkım Servisine havale edilir.
Yıkım tarihi belirlenir ve ilgilisine yıkım yapılacağı tarih tebliğ yazısı ile gönderilir.
Yıkım yapılacağına dair Fen İşleri Müdürlüğüne, Zabıta Müdürlüğüne, Emniyet Müdürlüğüne, aykırı yapının bulunduğu Mahalle Muhtarlığına, Elektrik ve Su İdarelerine yazı gönderilir.
Yıkım tarihinde yapının kontrolüne gidilir. Yıkım tespit tutanağı tutulur ve fotoğraflanır.
Aykırılık giderildi veya Fen İşleri Müdürlüğü tarafından yıkım yapıldı ise; dosya kapatılır.
Yıkım yapılamadı ise; konut dokunulmazlığı nedeniyle içeri girilemediğinden ilgili mahkemelerden mahale giriş kararı alınması için Hukuk İşleri Müdürlüğüne yazılır.
Antalya Aksu Belediyesince tespit edilen kaçak yapılar için yukarıda yer verilen sürecin tamamı işletilmek yerine; tespit edilen kaçak yapılara ceza işlemi uygulanarak savcılığa suç duyurusunda bulunulduğu ve eşanlı olarak yıkım kararı alındığı ancak tüm bu işlemler yürütülürken kaçak yapının fiziki durumunun takibinin aksatıldığı görülmüştür. Ceza uygulandıktan sonra mühür fekki yoluyla kaçak yapının inşasına devam edilip edilmediğinin veya tamamlanan yapılarda mührün sökülerek kullanılıp kullanılmadığının kontrolünün yapılmaması, kaçak yapısı mühürlenen vatandaşın imar cezasını ödeyerek kaçak yapının inşasına devam etmesi ya da kaçak yapıdan faydalanması riskini beraberinde getirmektedir.
Oysaki; İmar Kanunu’nun İdari müeyyidelerin sayıldığı 42’nci maddesinde Kanun’a aykırı olduğu belirtilen fiil ve hallerin, yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanacağı belirtilmiştir. Kamu İdaresince, cezai yaptırımların uygulanması ve düzenli olarak denetimlerin yapılması hususunda çalışmaların titizlikle yerine getirileceği ifade edilmiştir.
Bu itibarla, İdare tarafından kesilen cezalara ilişkin tahakkuk ve tahsilat gibi mali süreçler, yıkım kararı gibi idari süreçler ve suç duyurusu gibi adli süreçlerin yürütülmesinin yanı sıra ceza uygulanan yapılara vurulan mühürlerin periyodik olarak kontrol edilerek yapının mühürleme aşamasındaki durumuyla farklılık olup olmadığının tespitinin yapılması, farklılık olması durumunda ise imar ve ceza kanunlarında yer alan yaptırımların uygulanması için girişimlerde bulunması gerekmektedir.