İmar Para Cezalarının Kanunda Öngörülen Oranlar Artırılmadan Uygulanması ve Yapı Sınıflarının Yanlış Belirlenmesi (Sayıştay)

BULGU: İmar Para Cezalarının Kanunda Öngörülen Oranlar Artırılmadan Uygulanması ve Yapı Sınıflarının Yanlış Belirlenmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapılanlar için uygulanan idari para cezalarında İmar Kanunu’nda belirtilen artırım hükümlerinin uygulanmadığı görülmüştür.

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42’nci maddesinin 2’nci fıkrasında “ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır:

a) Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için;

I. sınıf A grubu yapılara üç, B grubu yapılara beş Türk Lirası,

II. sınıf A grubu yapılara sekiz, B grubu yapılara onbir Türk Lirası,

III. sınıf A grubu yapılara onsekiz, B grubu yapılara yirmi Türk Lirası,

IV. sınıf A grubu yapılara yirmiüç, B grubu yapılara yirmibeş, C grubu yapılara otuzbir Türk Lirası,

V. sınıf A grubu yapılara otuzsekiz, B grubu yapılara kırkaltı, C grubu yapılara elliiki, D grubu yapılara altmışüç Türk Lirası,

idari para cezası verilir.”

Aynı maddenin 2’nci fıkrasının (c) bendinde;

“(a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı;

Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u,

Kamuya veya başkasına ait bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı,

Uygulama imar planında veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı,

Mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın % 100’ü,

Uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si,

Yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i,

Özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si,

Ruhsatsız ise cezanın % 180’i,

Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si,

Yapı kullanma izin belgesi alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın % 100’ü,

İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u,

İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si,

Çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si,

(a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunur.”

hükümleri bulunmaktadır.

Bu hükümlere göre; yukarıda yer alan suçların hangisi mevcutsa herhangi bir ayrım yapılmadan müeyyidelerin ayrı ayrı uygulanması gerekmektedir. Ayrıca cezaların her bir metrekaresi için Bakanlıkça çıkarılan Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2024 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğde yer alan yapı sınıf ve grupları esas alınır. Ayrıca ilgili Tebliğin 2’nci maddesine göre de; benzer yapılar, ilgili gruptaki yapılara kıyasen uygulayıcı kurum ve kuruluşlarca Mimarlık ve Mühendislik Hizmetleri Şartnamesinin ilgili hükümlerinden yararlanılarak belirlenecektir.

Yapılan incelemelerde ise; yukarıda yazılı olan mevzuat hükümlerine aykırı olarak, inşai faaliyetleri bitmiş ve kullanılmayan yapılara uygulanması gereken yüzde on cezanın uygulanmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca toplam 4 katlı olan betonarme bina için Mimarlık ve Mühendislik Hizmetleri Şartnamesinin ‘Dördüncü Sınıf’ başlıklı 13.4’üncü maddesinde yer alan, “Altı katlı (altı kat dahil) veya kiriş max. hesap açıklığı 25 m.ye kadar olan betonarme yapılar, üç katlı (üç kat dahil) veya kiriş max. hesap açıklığı 15 m.ye kadar olan çelik yapılar, kazık temeller vb.;”

hükme istinaden dördüncü sınıf üzerinden işlem yapmak gerekirken, ikinci sınıf üzerinden işlem yapıldığı,

yine tek katlı çelik yapı için, ilgili şartnamenin ‘Üçüncü Sınıf’ başlıklı 13.4’üncü maddesinde yer alan, “Üç katlı (üç kat dahil) veya kiriş max. hesap açıklığı 10 m.ye kadar olan betonarme yapılar, tek katlı ve kiriş max. hesap açıklığı 5 m.den küçük çelik yapılar, açıklıkları 20 m.ye kadar ahşap çatılar, yükseklikleri 6 m.den fazla olan kargir ve betonarme istinat duvarları vb.;” hükme istinaden üçüncü sınıf üzerinden işlem yapmak gerekirken, ikinci sınıf üzerinden işlem yapıldığı,

tespit edilmiştir.

Kamu idaresi cevabında özetle; eski yönetim zamanında başlayan yanlış uygulamaların düzeltileceği ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapılar için uygulanan idari para cezalarında İmar Kanunu’nda belirtilen artırım hükümlerinin ayrı ayrı uygulanması ve yapı sınıflarının doğru belirlenmesi gerekmektedir.