|
ÖZET: İmar planında pazar alanı olarak belirlenen yerlerde, Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik ve plan notlarına aykırı olarak ticari dükkanların bulunduğu tespit edilmiştir. Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği’nde belediye hizmet alanları, çeşitli kamu hizmetlerinin sunulabilmesi için gerekli tesislerin inşa edileceği alanlar olarak tanımlanmıştır. Pazar yerleri ise, yalnızca belediyeler tarafından belirlenen günlerde üretici ve semt pazarlarının kurulabileceği alanlar olarak belirlenmiştir. Bu yönetmelikte, pazar yerlerinde bulunması gereken hizmet tesisleri ve özellikleri de açıkça belirtilmiştir.
Antalya Büyükşehir Belediyesi Aksu İlçesi’nde yer alan pazar alanları, yalnızca belirli hizmetlerin sağlanması amacıyla kullanılabilir. İmar planında “pazar alanı” olarak gösterilen yerlerde, emlakçı, sigortacı gibi ticari faaliyetlerin sürdürülmesi, hem Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik hem de ilgili plan notlarıyla çelişmektedir. Bu alanların, yalnızca pazarcı ve üreticilere tahsis edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Yapılan denetimlerde, Macun Pazar Yeri’nde bu tür uygunsuz ticari faaliyetlerin devam ettiği gözlemlenmiştir. Kamu idaresi, bu durumla ilgili gerekli işlemlere başlamış olup, sürecin devam ettiği belirtilmiştir. İmar planında pazar alanı olarak belirlenen yerlerde, yalnızca ilgili odaya kayıtlı pazarcıların ve üreticilerin faaliyet göstermesi gerektiği ifade edilmektedir. |
BULGU: İmar Planında Pazar Alanı Olarak Görünen Yerlerde Yapılamayacak Nitelikte Ticari Dükkanların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İmar planında Pazar alanı (P) olarak görünen yerlerde Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik ve plan notlarına aykırı ticari faaliyetlere yönelik dükkanların olduğu görülmüştür.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin “Mekansal kullanım tanımları ve esasları” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; belediye hizmet alanı: Belediyelerin görev ve sorumlulukları kapsamındaki hizmetlerinin götürülebilmesi için gerekli itfaiye, acil yardım ve kurtarma, ulaşıma yönelik transfer istasyonu, atık işleme tesisi, zabıta birimleri, mezbaha, ekmek üretim tesisi, pazar yeri, idari, sosyal ve kültürel merkez gibi mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçları karşılamak üzere kurulan tesisler ile sermayesinin yarıdan fazlası belediyeye ait olan şirketlerin sahip olduğu tesislerin yapılabileceği alanlar olarak tanımlanmıştır.
Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin;
(h) fıkrasında pazar yerleri: belediyelerce tespit edilecek yer ve günlerde kurulan üretici ve semt pazarlarını,
(ı) fıkrasında pazarcı: malları semt pazarlarında doğrudan tüketicilere perakende olarak satan meslek mensubunu
(m) fıkrasında tahsis sahibi: pazar yerlerinde adına satış yeri tahsis edilmiş olan pazarcı ve üreticileri
(o) fıkrasında üretici: organik ve iyi tarım uygulamaları kapsamında üretilen sertifikalı ürünler dâhil sebze veya meyve üretenleri şeklinde tanımlanmıştır.
Mezkûr Yönetmelik’in;
“Pazar yerlerinin kurulması ve işletilmesi” başlıklı 5’inci maddesinin yedinci fıkrasında; imar planlarında pazar yerlerinin belirlenmesinde, bu Yönetmelikte yer alan hükümlerin belediyelerce göz önünde bulundurulacağı,
“Pazar yerinde bulunması gereken hizmet tesisleri ve özellikleri” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında ise pazar yerlerinde; pazarcı ve üretici satış yerlerinin, zabıta bürosunun, çöp toplama yerinin, elektronik tartıların, hoparlör sisteminin, aydınlatma sisteminin, güvenlik kamerasının ve tuvaletin bulunmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
“Antalya Büyükşehir Belediyesi Aksu İlçesi Macun, Konak, Cumhuriyet, Fatih Mahalleleri İlave ve Revizyon Uygulama İmar Planı Plan Hükümleri” başlığı altında yer alan “2.2.6 – Pazar Alanı” başlıklı maddesinde; pazar alanı: kentin ihtiyacını karşılamak üzere haftanın belirli günlerinde ve/veya kalıcı olmak üzere kurulan kapalı-açık pazar yerlerinin yapılabileceği alanlar olarak tanımlanmış ve bu alanlar içerisinde sadece güvenlik ve kontrolü sağlamak amacıyla zabıta ve/veya muhtarlık hizmet binası, sergi-satış üniteleri ile wc yapılabileceği hususuna yer verilmiştir.
Görüleceği üzere imar planı, plan hükümlerinde de Pazar Yerleri Hakkındaki Yönetmelik’e paralel olarak yapılabilecek yapılar düzenlenmiştir.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği’nde, pazar alanları mahalli müşterek ihtiyaçların karşılanmasında kullanılan belediye hizmet alanları olarak tarif edilmiştir. Pazar Yerleri Hakkındaki Yönetmelik’te ise, pazar yerlerinin ancak ilgili odaya kayıtlı pazarcılar ve üreticiler tarafından sebze, meyve ve diğer ihtiyaç maddelerinin perakende satılabildiği kamusal alanlar olduğu ve belediyelerin pazar yerlerini kurarak işletmesi gerektiği, pazar yerleri tespit edilirken belediyelerin Yönetmelik hükümlerini göz önünde bulunduracağı da ifade edilmektedir.
Anlaşılacağı üzere imar planlarında pazar alanı olarak gösterilen alanların, söz konusu Yönetmelik’te belirtilen amaçlar dışında kullanılması mümkün gözükmemektedir.
Yapılan incelemede, imar planında “pazar alanı” olarak görünen Macun Pazar Yeri içerisinde emlakçı, sigortacı, beyaz eşya, kuaför vb. ticari faaliyetlerde bulunan dükkanların faaliyetlerine devam ettiği görülmüştür.
Söz konusu dükkanların; hem Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik hem de plan notları çerçevesinde yapılabilecek yapılardan olmadığı, pazar alanlarında ancak pazarcı ve üretici satış yerleri yapılabileceği, ayrıca Mekansal Planlama Yapım Yönetmeliği ek-1 Uygulama İmar Planı gösterimlerinde pazar alanlarının “P” harfi ile işaretlendiği, bu itibarla söz konusu alanların amacı dışında kullanılmaması gerektiği değerlendirilmektedir. Kamu İdaresince söz konusu bulguyla ilgili işlemlere başlanıldığı ve sürecin devam ettiği ifade edilmiştir.
Bu itibarla, imar planında pazar alanı olarak görünen yerlerde ilgili odaya kayıtlı pazarcıların ve üreticilerin faaliyette bulunması, bunların dışında yapı niteliğinde ticari faaliyetlere yönelik dükkanların bulunmaması gerekmektedir.